III SA/Gl 1139/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, iż nie posiada żadnego majątku ani wolnych środków finansowych. Od roku 2009 jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Wypracował on bowiem wówczas dochód rzędu 16.096,93 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-37 za wskazany okres). Z kolei od stycznia do kwietnia 2010 r. był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (vide: decyzja z dnia [...] r.). Stałe zatrudnienie podjął dopiero w maju 2010 r. Dlatego też w kolejnym zeznaniu podatkowym zadeklarował dochód rzędu 9.646,00 zł. Obecnie z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje pensję w wysokości 1.386,00 zł, która stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia poprzez: - przedłożenie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych kto jest właścicielem mieszkania położonego przy ul. [...] w S., jaka jest jego powierzchnia i na jakich warunkach skarżący z niego korzysta, a nadto kto pokrywa koszty jego utrzymania i w jakiej wysokości; - sprecyzowanie czy wnioskodawca korzysta z jakiejkolwiek pomocy swojej rodziny w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało przedłożyć stosowne oświadczenie złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej, przez członków rodziny wskazujące na rodzaj i zakres udzielanej pomocy; - nadesłanie wystawionego przez zakład pracy zaświadczenia o zarobkach strony z okresu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - wyjaśnienie czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim (w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe wskazujące na posiadany przez żonę majątek, tj. nieruchomości, oszczędności czy przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, a także źródła i wysokość uzyskiwanych przez żonę dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku rozwiązania małżeństwa niezbędne było udokumentowanie tego faktu stosownym orzeczeniem wydanym w tym przedmiocie). W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano: odpis skrócony aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] r. wraz z aktem notarialnym, na mocy którego [...] r. ustanowiono między małżonkami rozdzielność majątkową małżeńską, potwierdzenie wymeldowania W.L. z pobytu stałego przy ul. [...] w S. oraz zaświadczenie z zakładu pracy, z którego ustalono, iż do wypłacanego skarżącemu wynagrodzenia nie jest skierowana egzekucja sądowa bądź administracyjna. Ponadto w treści pisma procesowego z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, iż poza wyżywieniem nie ponosi innych wydatków, w tym dotyczących utrzymania wskazanego wyżej mieszkania, jako że na chwilę obecną nie posiada stałego adresu zameldowania i zamieszkania. Nie jest zatem w stanie przedstawić dokumentów źródłowych wskazujących na właściciela lokalu, w którym przebywał do [...] r. Podał jedynie, iż ten należy do jego siostry, a ta wyraziła zgodę tylko na okresowe w nim przebywanie. Jednocześnie oświadczył, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych, albowiem koszty ich utrzymania przekraczają jego zdolności finansowe. Natomiast z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ z nią nie zamieszkuje. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu cywilnego, podczas gdy jak ustalono z dokumentów źródłowych nadesłanych do akt przy piśmie z dnia [...]r., skarżący zawarł związek małżeński [...]r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, jako że w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11 – niepubl.). Wobec powyższego brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Uchylenie się wnioskodawcy od podania istotnych danych na temat źródeł i wysokości osiąganych przez jego małżonkę dochodów, posiadanych przez nią nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, oznacza iż nie można w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ocenić na ile ta będzie w stanie pomóc swojemu mężowi biorąc pod uwagę ilość spraw zawisłych w tut. Sądzie. Podobnie fakt, iż skarżący wymeldował się z mieszkania przy ul. [...] w S. (choć adresem tym dalej się posługuje – vide: zaświadczenie o zarobkach z dnia [...] r.) i nie podał nowego miejsca stałego lub czasowego zameldowania bądź pobytu nie pozwala w sposób jednoznaczny ocenić pojawiających się w tym zakresie wątpliwości. Skoro jak sam stwierdził nie jest w stanie wynająć mieszkania, informacja dotycząca obecnego miejsca jego zamieszkania stała się niezbędna. Zważywszy, że dalej nie wiadomo czy korzysta on jeszcze w tym przedmiocie z pomocy swojej rodziny, a jeżeli tak to kogo. Pojęcie stanu majątkowego wnioskodawcy nie jest bowiem tożsame z jego majątkiem (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557). Dlatego też ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Dopóki jednak skarżący nie wskaże w sposób jednoznaczny gdzie i z kim zamieszkuje jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Tym bardziej, że mając na uwadze miesięczne dochody strony skarżącej za ostatnie dwa lata podatkowe oraz wysokość uiszczonego dotychczas wpisu sądowego od skargi, a także podjętą decyzję o samodzielnym sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego, trudno przyjąć jakoby złożone w tym zakresie oświadczenie było zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.