III SA/Gl 1206/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W motywach powyższego wyjaśnił, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną i ich małoletnią córką. Poza mieszkaniem o pow. 70 m2, obciążonym hipotecznie, innych składników majątku nie posiada. Prowadzona przez niego Spółka "A" utraciła bowiem płynność finansową i od roku 2007 nie przynosi żadnych dochodów. Jej działalność została zawieszona. Od tego czasu pracuje tylko dorywczo osiągając minimalne dochody (vide: zeznania podatkowe PIT-37 za 2009 i 2010 r., gdzie zadeklarowany przychód wynosił: 11.271,00 zł i 15.756,98 zł). Jedynym stałym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę konkubiny w wysokości 2.000,00 zł brutto. Z kwoty tej opłacany jest czynsz rzędu 600,00 zł, a nadto raty zaciągniętych kredytów wynoszące łącznie 1.090,00 zł. Ponadto z przedłożonego przy piśmie z dnia [...] r. materiału dowodowego ustalono, że decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. wykreślono prowadzoną na nazwisko M. S. firmę ""B"" z ewidencji działalności gospodarczej (vide: protokół badania ksiąg). Dalej jest on jednak wspólnikiem Spółki jawnej "A"(vide: postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r.), której działalność została formalnie zawieszona w 2011 r. Z zawartej [...] r. umowy o pracę na okres próbny trwający trzy miesiące został on zatrudniony na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży za wynagrodzeniem rzędu 1.500,00 zł brutto. W chwili obecnej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (vide: treść pisma procesowego z dnia [...] r.). Nie wykonuje też żadnych prac dorywczych i tym samym nie uzyskuje żadnych dochodów. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na żądanie wierzyciela (vide: postanowienie z dnia [...] r.). Z kolei posiadane zaległości w opłatach za czynsz zostały pokryte ze środków pochodzących z Funduszu Pomocy Rodzinie (vide: umowa nr [...] z dnia [...] r.). Aktualna kwota zaległości w opłatach za czynsz wynosi 2.358,28 zł i 619,16 zł, natomiast za energię elektryczną 182,54 zł. Tymczasem saldo końcowe na rachunku bankowym prowadzonym w "C" na koniec czerwca 2012 r. wynosiło 906,72 zł. Raty spłacanych kredytów wynoszą bowiem: 250,00 zł ("D"), 132,95 zł ("E".) oraz 433,62 CHF. Ponadto posiada jeszcze konto w "F" jednakże jego saldo na koniec sierpnia odnotowało debet wielkości 18,19 zł. Dodatkowo z zawartej w dniu [...] r. umowy o pomoc finansową ustalono, że M. D. figuruje jako żona skarżącego. Jej należności ze stosunku pracy wynoszą 1.459,48 zł netto (vide: zaświadczenie o zarobkach), natomiast raty spłacanych kredytów kształtowały się na poziomie 321,99 zł (czerwiec), 629,84 zł (lipiec) i 1.153,89 zł (sierpień). Jak wynika z zeznań podatkowych za 2011 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła ona dodatkowy dochód w wysokości 995,00 zł (vide: PIT-36), podczas gdy zadeklarowane przez skarżącego dochody ze stosunku pracy oraz z innych źródeł wynosiły 29.494,82 zł. Po potrąceniu podatku, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, do zwrotu tytułem nadpłaty uzyskano: 938,00 zł i 183,00 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Wprawdzie osiągane przez skarżącego dochody z pracy dorywczej za 2011 r. w wysokości 1.848,03 zł miesięcznie (vide: zeznanie podatkowe PIT-37) w połączeniu z dochodami konkubiny (obecnie żony) rzędu 1.452,72 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36), nie były wystarczające do bieżącego regulowania miesięcznych zobowiązań płatniczych, którymi obciążone było gospodarstwo domowe, w wyniku czego doszło do zadłużenia posiadanego mieszkania, które ponadto obciążone jest hipotecznie. Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro jego przyczyną były spłacane raty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Na uwagę zasługuje również fakt, że wnioskodawca, mimo zlikwidowania jednoosobowej działalności wykonywanej w ramach firmy ""B"" pozostał wspólnikiem Spółki jawnej "A", której działalność jest zawieszona. Co więcej na jego konta osobiste od czerwca do sierpnia 2012 r. dokonywane były wpłaty w wysokości: 2.909,80 zł ("F") i 2.800,00 zł ("C"), podczas gdy wpływy na koncie jego żony wynosiły: 1.659,48 zł (czerwiec), 2.159,48 zł (lipiec) i 2.059,48 zł (sierpień). W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie części należnych w sprawie opłat do kwoty 500,00 zł każda, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej, zwłaszcza, że w zeznaniach podatkowych za rok 2011 wykazane zostały nadpłaty w wysokości 938,00 zł i 183,00 zł. Tym samym wygospodarowanie kwoty 500,00 zł tytułem należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie innych mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych, których wysokość również nie przekroczy tej kwoty leży w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków (vide: stan konta w "C" na koniec czerwca 2012 r.) uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 500,00 zł – każda z opłat. Ta bowiem odpowiada jego możliwością finansowym, które biorąc pod uwagę ilość spraw M. S. zawisłych w tut. Sądzie ustalono obecnie na poziomie 1/3 należnego wpisu sądowego, który stosownie do § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 1.500,00 zł. Co więcej ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 500,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.