III SA/Gl 1206/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 100,00 zł (słownie: sto złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia 1 lutego 2012 r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). We wniosku skarżący wyjaśnił, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną i ich małoletnią córką. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2, obciążonym hipotecznie, innych składników majątku nie posiada. Prowadzona przez niego Spółka "A" utraciła bowiem płynność finansową i od roku 2007 nie przynosi żadnych dochodów. Jej działalność została zawieszona. Od tego czasu pracuje tylko dorywczo osiągając minimalne dochody (vide: zeznania podatkowe PIT-37 za 2009 i 2010 r., gdzie zadeklarowany przychód wynosił: 11.271,00 zł i 15.756,98 zł). Jedynym stałym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę konkubiny w wysokości 2.000,00 zł brutto. Z kwoty tej opłacany jest czynsz rzędu 600,00 zł, a nadto raty zaciągniętych kredytów wynoszące łącznie 1.090,00 zł. Ponadto z przedłożonego przy piśmie z dnia [...] r. materiału dowodowego ustalono, że decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. wykreślono prowadzoną na nazwisko M.S. firmę "B" z ewidencji działalności gospodarczej (vide: protokół badania ksiąg). Dalej jest on jednak wspólnikiem Spółki jawnej "A"(vide: postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]r.), której działalność została formalnie zawieszona w 2011 r. Z zawartej [...] r. umowy o pracę na okres próbny trwający trzy miesiące został on zatrudniony na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży za wynagrodzeniem rzędu 1.500,00 zł brutto. W chwili obecnej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (vide: treść pisma procesowego z dnia [...]r.). Nie wykonuje też żadnych prac dorywczych i tym samym nie uzyskuje żadnych dochodów. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na żądanie wierzyciela (vide: postanowienie z dnia [...] r.). Z kolei posiadane zaległości w opłatach za czynsz zostały pokryte ze środków pochodzących z Funduszu Pomocy Rodzinie (vide: umowa nr [...] z dnia [...] r.). Aktualna kwota zaległości w opłatach za czynsz wynosi 2.358,28 zł i 619,16 zł, natomiast za energię elektryczną 182,54 zł. Tymczasem saldo końcowe na rachunku bankowym prowadzonym w (...) Bank na koniec czerwca 2012 r. wynosiło 906,72 zł. Raty spłacanych kredytów wynoszą bowiem: 250,00 zł (...), 132,95 zł (...)S.A.) oraz 433,62 CHF. Ponadto posiada jeszcze konto w (...) Banku jednakże jego saldo na koniec sierpnia odnotowało debet wielkości 18,19 zł. Dodatkowo z zawartej w dniu [...] r. umowy o pomoc finansową ustalono, że M.D. figuruje jako żona skarżącego. Jej należności ze stosunku pracy wynoszą 1.459,48 zł netto (vide: zaświadczenie o zarobkach), natomiast raty spłacanych kredytów kształtowały się na poziomie 321,99 zł (czerwiec), 629,84 zł (lipiec) i 1.153,89 zł (sierpień). Jak wynika z zeznań podatkowych za 2011 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła ona dodatkowy dochód w wysokości 995,00 zł (vide: PIT-36), podczas gdy zadeklarowane przez skarżącego dochody ze stosunku pracy oraz z innych źródeł wynosiły 29.494,82 zł. Po potrąceniu podatku, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, do zwrotu tytułem nadpłaty uzyskano: 938,00 zł i 183,00 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2012 roku zwolnił skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W dniu [...]roku do tut. Sądu wpłynął sprzeciw od niniejszego postępowania referendarza sądowego. W powyższym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podniósł jeszcze raz okoliczności wymienione we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy podtrzymujac zwłaszcza, że od 4 czerwca 2012 r. M.S. jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem 1.500 zł brutto. Wyjaśnił także, że “A" Spółka Jawna, której jest nadal wspólnikiem nie posiada żadnego majątku trwałego, zarówno ruchomego, jak i nieruchomości. Nie posiada również żadnych środków pieniężnych. Kapitał zakładowy Spółki co prawda wynosi 8.000,00 zł, jednakże został on w całości przeznaczony na prowadzoną działalność gospodarczą podmiotu. Ponadto Spółka od roku 2008 nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, a od 9 sierpnia 2011 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym “A" Spółka Jawna, jak również skarżący, w ostatnich latach nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności tego podmiotu. M.S. posiada również zaległość wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w wysokości [...] zł oraz jako wspólnik “A" Spółka Jawna w wysokości [...]zł. Zaś aktualna kwota zaległości w opłatach za czynsz wynosi 2.977,44 zł, natomiast za energię elektryczną 182,54 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że Strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Wprawdzie osiągane przez skarżącego dochody z pracy dorywczej za 2011 r. w wysokości 1.848,03 zł miesięcznie (vide: zeznanie podatkowe PIT-37) w połączeniu z dochodami konkubiny (obecnie żony) rzędu 1.452,72 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36), nie były wystarczające do bieżącego regulowania miesięcznych zobowiązań płatniczych, którymi obciążone było gospodarstwo domowe, w wyniku czego doszło do zadłużenia posiadanego mieszkania, które ponadto obciążone jest hipotecznie. Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro jego przyczyną były spłacane raty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Nie należy tracić z pola widzenia, że na konta osobiste skarżącego od czerwca do sierpnia 2012 r. dokonywane były wpłaty w wysokości: 2.909,80 zł (Bank) i 2.800,00 zł (Bank (...)), podczas gdy wpływy na koncie jego żony wynosiły: 1.659,48 zł (czerwiec), 2.159,48 zł (lipiec) i 2.059,48 zł (sierpień). W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie części należnej w sprawie opłaty do kwoty 100,00 zł, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej, zwłaszcza, że w zeznaniach podatkowych za rok 2011 wykazane zostały nadpłaty w wysokości 938,00 zł i 183,00 zł. Tym samym wygospodarowanie kwoty 100,00 zł tytułem należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie innych ewentualnie mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych, których wysokość również nie przekroczy tej kwoty leży w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków (vide: stan konta w (...) na koniec czerwca 2012 r.) uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 100,00 zł – każda z opłat. Ta bowiem odpowiada jego możliwością finansowym. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.