III SA/Gl 1208/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł, skarżąca spółka, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca spółka podniosła, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Obecnie jest w fazie egzekucji. Ponoszenie kosztów sądowych może narazić spółkę nawet na utratę płynności finansowej. Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 5.000 zł, a w ubiegłym roku odnotowała ujemny wynik finansowy (-) 33.064 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada środków trwałych. Wnioskodawca oświadczyła w rubryce nr 9 druku urzędowego formularza PPPr (stan rachunków bankowych wnioskodawcy): "brak danych". W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego, jak również o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, wnioskodawca nadesłała: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r.; deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od kwietnia 2016 r. do września 2016 r.; sprawozdanie finansowe za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.; bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. Do akt nadesłano również zaświadczenia z banków: Banku "A" S.A. oraz z Banku "B" w D. o zajęciu tych rachunków w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Powszechnie przyjmuje się, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca spółka zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. jedynie częściowo – nie nadsyłając jednak istotnych dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego. W aktach brak jest mianowicie raportu kasowego, jak również brak jest wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych. Odnośnie powyższych dokumentów stwierdzić należy, że są to materiały źródłowe, które wskazują bezpośrednio na dostępność "żywej gotówki" w przedsiębiorstwie – fakt dysponowania taką gotówką przez wnioskodawcę, bądź tez fakt przeciwny. Tymczasem w aktach sprawy brak jest zarówno raportu kasowego (wskazującego na stan gotówki zgromadzonej w kasie przedsiębiorstwa), jak również brak jest odpowiednich wyciągów z dwóch rachunków bankowych. Nie jest bowiem zadowalające przedłożenie jedynie aktualnych zaświadczeń z powyższych banków, informujących o tym, że są one zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Nie sposób bowiem wykluczyć, że wpływają na te rachunki bankowe określone środki finansowe. Dla porządku stwierdzić należy, że zaświadczenie z Banku "A" S.A. zawiera jedynie informację o posiadaniu tytułów egzekucyjnych na tym rachunku bankowym – bez konkretnego sprecyzowania tego, jaki to dokładnie tytuł i jaka kwota jest egzekwowana. Jednocześnie w zaświadczeniu z banku "B" wskazany jest numer tytułu egzekucyjnego i wskazana jest kwota objęta tym tytułem: 13.344,70 zł. Wykazana przez wnioskodawcę kwota objęta egzekucją jest relatywnie niska – w porównaniu z wynikami analizy zeznań podatkowych spółki. Z zeznania CIT-8 za 2015 r. wynika bowiem, że spółka poniosła wprawdzie stratę w kwocie (-) 19.687,41 zł, lecz wygenerowały ją wysokie koszty uzyskania przychodów – 473.644,93 zł, przy przychodzie rzędu 453.957,52 zł. Stwierdzić jednak należy, że strata została de facto wygenerowana poprzez wysokie koszty uzyskania przychodów. Nie może ta okoliczność być automatycznie utożsamiana z nierentownością firmy. Jednocześnie, przedłożone do akt sprawy deklaracje VAT – 7 wskazują na to, że wnioskodawca wykazuje obrót w swojej działalności. Jest to relatywnie wysoki obrót, podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynosi bowiem od 23.657 zł (lipiec 2016 r.) do 34.378 zł (maj 2016 r.). Podkreślić należy, że wartość obrotu nie wskazuje bezpośrednio na dochody podmiotu gospodarczego, lecz jedynie na fakt, że podmiot ten dokonuje transakcji gospodarczych – funkcjonuje na rynku. Dane powyższe wskazują na to, że spółka funkcjonuje w sposób aktywny i prężny. Wnioskodawca nie zdołała więc wykazać, że jej obecna sytuacja finansowa zasługuje na uwzględnienie jej wniosku. W ocenie bowiem rozpoznającego wniosek, skarżąca spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej sprawie. Konstatacja ta jest aktualna również uwzględniając fakt, że toczą się inne postępowania sądowe spółki, które również generują obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł. W aspekcie podniesionych wyżej faktów, trudno jest uznać, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty i uiścić wpis sądowy od skargi w tej sprawie. Uwaga ta jest tym bardziej aktualna, z uwagi na to, że spółka korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru. Wnioskodawca może więc sobie pozwolić na ponoszenie fakultatywnych kosztów postępowania, podczas gdy wniosek złożony w niniejszej sprawie zmierza de facto do uniknięcia ponoszenia obligatoryjnych kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.