III SA/Gl 1258/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J.P. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata K.C. pismem z dnia 24 czerwca 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...]. Wyrokiem z dnia 28 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J.P.. Do skargi kasacyjnej od opisanego wyroku strona skarżąca dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF, wskazując, że wnosi o zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą A. Głównym jej przedmiotem była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Od lutego 2014 r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem wobec Strony wszczęto postępowania podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył na kwoty 3.652.271,00 zł, 2.175.321,00 zł oraz 1.023.965,00 zł. Konsekwencją powyższego było zajęcie firmowych kont bankowych, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. Wnioskodawca podniósł, iż w dniu 3 czerwca 2015 r. złożył w SR K. Wydział [...] wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. W sprawie tej toczącej się pod sygn. [...] wydano postanowienie o oddaleniu wniosku J.P. o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków ze względu na brak jakiegokolwiek majątku, który mógłby umożliwić pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Wnioskodawca stwierdził, iż dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych. Z oświadczenia J.P. wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.785,26 zł netto, podczas gdy wydatki oszacował na 3.620,00 zł. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2, który stanowi własność córek. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, faktury za telefon w sieci B i C za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia 8 lipca 2015 r., zaświadczenia o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR K. z dnia [...] r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r., rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu, a także decyzję z dnia [...] r. o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, wypis z kartoteki budynków oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...]. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie zdołał w sposób wyczerpujący wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a analiza złożonych do akt dokumentów źródłowych nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 7 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia [...] r. W jego uzasadnieniu podniósł, że opisane postanowienie zostało wydane w wyniku błędnej oceny zebranego materiału dowodowego. Pokreślił, iż konieczne jest u utrzymywane salda na koncie bankowym w wysokości między 2.000,00 zł a 3.000,00 zł, gdyż kwota ta jest niezbędna, żeby zapewnić dzieciom bezpieczeństwo na wypadek przypadków losowych i ewentualnych chorób (nagła wizyta lekarskiej, zakupu leków itp.). W zakresie wynagrodzenia U.P. pełnomocnika skarżącego stwierdził, iż średnie wynagrodzenie z trzech ostatnich miesięcy zostało przedstawione zaświadczeniu wystawionym przez szkołę, wprawdzie w sierpniu żona skarżącego otrzymała wpływ na rachunek zatytułowany ekwiwalent "za urlop" ale w sierpniu nie otrzymała wpływu zatytułowanego "pobory". Podniósł, iż żona skarżącego obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej, a jedynym stałym źródłem dochodu jest wynagrodzenie otrzymywane w szkole. Nadto pełnomocnika J.P. stwierdził, iż jego żona nie opłacała IKE skarżącemu, a konto to zostało zamknięte w kwietniu 2015 r., natomiast oplata o której mowa w postanowieniu została pobrana automatycznie - zarówno skarżący, jak i jego żona zapomnieli o cofnięciu stałego polecenia przelewu. Cała kwota jaka została zgromadzona w ramach IKE, została po zamknięciu konta wypłacona w dniu 20 kwietnia 2015 roku i wykorzystana celem uregulowania należności wynikających z działalności gospodarczej skarżącego, aby nie powiększać grona wierzycieli. W sprzeciwie zwrócono także uwagę, iż wszelkie kwoty związane z działalnością gospodarczą, są kwotami brutto, a zostały podane w orzeczeniu referendarza jako kwoty netto, przy czym faktyczny dochód wykazany w przedłożonym formularzu PIT 36 nie wynosił 6.145,0 zł a 5.614,60 zł miesięcznie, roczny dochód wyniósł nie 81.465,50 zł, a 67.375,18 zł (pominięto podatek w wysokości 14.107,32 zł), co daje miesięczny dochód w kwocie 5.614,60 zł. Pełnomocnik J.P. stwierdził także, iż nie można uznać sprzedaży dwóch samochodów na łączną kwotę 40.000,00 zł za dodatkowe źródła dochodu, gdyż samochody te zostały przeniesione z majątku firmy na majątek prywatny. Podkreślił, iż faktyczny dochód z działalności gospodarczej wyniósł 47.445,27 zł netto, a łączny dochód za rok 2014 wyniósł netto 114.820,45 zł. W opinii pełnomocnika J.P. brak jest przesłanek do obciążania żony skarżącego w sytuacji obowiązywania rozdzielności majątkowej kosztami procesowymi związanymi z działalnością gospodarczą skarżącego. Zaakcentowano, iż kwestie zobowiązań, którymi skarżący jest obciążony, oraz toczących się w stosunku do skarżącego postępowań, które tylko dowodzą jego sytuacji majątkowej J.P. zostały pominięte w postanowieniu referendarza z dnia 24 lutego 2016 r. Skarżący stwierdził, że w 21 sprawach uiścił opłatę od wniesionych skarg, w łącznej kwocie 18.000,00 zł, nie posiadając żadnych oszczędności, a chcąc chociaż częściowo pokryć koszty wniesionych skarg, pożyczył tą kwotę od znajomych i rodziny. Wskazał, że możliwości zdobycia środków umożliwiających opłacenie kolejnych skarg wyczerpały się, przez co skarżący zmuszony był złożyć wnioski o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie posiada środków na opłacenie łącznie 97 skarg i rozpatrywanie każdego wniosku niezależnie, w oderwaniu od pozostałych spraw prowadzi do błędnych ustaleń faktycznych - sytuacja majątkowa skarżącego jest każdorazowo oceniana w kontekście możliwości uiszczenia opłaty od pojedynczej skargi, a nie wszystkich opłat łącznie. W opinii skarżącego pominięto także wysokość ciążących na nim wierzytelności oraz wysokość opłat, które jest on zmuszony uiścić oraz fakt, iż wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków oddalono. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości dotyczą przede wszystkim rachunków bankowych żony wnioskodawcy. W nadesłanym do tut. Sądu formularzu PPF skarżący zadeklarował, iż jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest dochód żony w kwocie 2.785,26 zł netto otrzymywany ze stosunku pracy. Natomiast na wydatki składają się rachunki za telefon i internet (366,65 zł i 50,00 zł - przelewy z listopada i grudnia), podatek od nieruchomości (777,00 zł opłata roczna), energię elektryczną (262,68 zł – przelew z grudnia), przedszkole (142,50 zł – przelew z listopada), wodę (109,20 zł – przelewy z listopada), gospodarowanie odpadami (40,00 zł – przelew z grudnia). Ponadto z nadesłanych do akt wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego ustalono, że konto [...] prowadzone w D S.A., którego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 3.755,45 zł systematycznie zasilają wpływy z otwartego konta oszczędnościowego, którego właścicielem jest również U.P.. Jako przelewy własne na konto [...] wpłynęła łączna kwota 2.700,00 zł, podczas gdy operacje wychodzące z tego konta na konto oszczędnościowe i konto w E wynosiły łącznie 4.200,00 zł. Według wyciągu bankowego z otwartego konta oszczędnościowego jego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 2.148,89 zł, w listopadzie 2015 r. wynosiło 2.250,62 zł, a w grudniu 2.252,41 zł, podczas gdy w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania przez żonę żadnych oszczędności. W sprzeciwie wyjaśniono, że kwota 2.000 - 3.000 zł to rezerwa przeznaczona na ewentualne leczenie dzieci małżonków P. w razie nagłych wypadków. Sąd na podstawie informacji podanych do akt o sygn. III SA/Gl 1254/15 ustalił, że żona skarżącego posiada konto w E, w ramach którego dokonuje tzw. przelewów wewnętrznych na inne konto (przykładowo przelew z dnia 15 września 2015 r.), a nadto w ramach zlecenia stałego opłaca IKE swojemu mężowi. Wprawdzie w sprzeciw skarżący stwierdził, iż konto to zostało zamknięte już w kwietniu 2015 r., jednakże stoi to w sprzeczności z możliwością dokonywania na te konto przelewów, jak również nie wykazano tego odpowiednią dokumentacją. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący i jego żona zmuszeni byli zaciągać pożyczki u rodziny i znajomych, celem pozyskania środków niezbędnych do koniecznego utrzymania nie zasługuje na aprobatę, przy założeniu, iż dysponują kwotą 2.000 zł – 3.000 zł. Tym bardziej, że skarżący do sprzeciwu nie dołączył żadnej dokumentacji potwierdzającej poczynione twierdzenia. Sąd stanął na stanowisku, że twierdzenie J.P., iż jego żona zarabia jedynie kwotę 2.785,26 zł netto nie znalazło potwierdzenia w przedłożonym do akt materiale dowodowym, albowiem z wyciągów bankowych wynika, że na konto w D wpływają "pobory" nie tylko z Zespołu Szkół nr [...] w J., ale również z Gimnazjum nr [...] w J. Natomiast wystawione zaświadczenia o zarobkach wskazują, że jej wynagrodzenie z dwóch stosunków pracy wynosi: 3.879,84 zł brutto i 539,35 zł brutto, tj. 2.769,93 zł netto i 395,52 zł netto. Niezależnie od powyższego na jej rachunek bankowy w okresie ostatnich trzech miesięcy wpłynęły dodatkowe środki pochodzące z godzin ponadwymiarowych, otrzymanej nagrody i świadczenia socjalnego. Z kolei z zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. ustalono, że poza dochodami ze stosunku pracy żona skarżącego wypracowała jeszcze inne źródła przychodu, a jej miesięczny dochód za 2014 r. wynosił 6.145,06 zł netto. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2014 r. wypracowała przychód rzędu 3.259.868,39 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wynoszące 3.201.293,87 zł, przyniósł dochód w kwocie 58.574,52 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r.). Natomiast w 2015 r. według informacji składanej do ZUS za miesiąc listopad 2015 r. poniosła stratę rzędu 42.397,55 zł. Ta jednak jak wynika z przedstawionych tam danych była spowodowana wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności, które wynosiły 214.915,99 zł, podczas gdy wypracowany przychód kształtował się na poziomie 172.518,44 zł. A ponieważ stosowne dokumenty źródłowe dotyczące prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej nie zostały nadesłane, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania, nie można było ustalić czy ta w chwili obecnej jest zyskowna, czy też nie. Sąd zwrócił również uwagę na fakt darowania córkom 23 marca 2015 r. nie tylko nieruchomości o pow. [...] ha (vide: księga wieczysta nr [...]), lecz także nieruchomości o pow. [...] ha, na podstawie umowy darowizny z dnia 13 kwietnia 2015 r. (vide: księga wieczysta nr [...]), albowiem z treści tej księgi wieczystych wynika, że poprzednimi właścicielami obu nieruchomości byli skarżący i jego żona, którzy po podziale majątku wspólnego w 2013 r., który przypadł U.P., podpisali umowę o ustanowienie prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania całej nieruchomości przez J.P. 20 marca 2015 r. od powyższego odstąpiono składając oświadczenie o zrzeczeniu się użytkowania nieruchomości o pow. [...] ha, którą darowano córkom, natomiast odnośnie nieruchomości o pow. [...] ha brak informacji w tym zakresie choć umowa użytkowania również jej dotyczyła. A ponieważ małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368) Podkreślić trzeba, iż rzeczywiste możliwości finansowe żony J.P. stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że te nie zostały w sposób jednoznaczny podane brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.