III SA/Gl 1324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej [...] zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z [...] r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnią córką. Na jej utrzymanie wydatkuje [...] zł miesięcznie. Tymczasem zarejestrowana na jej nazwisko działalność gospodarcza przyniosła w 2011 r. dochód rzędu [...] zł brutto. Na tym samym poziomie kształtuje się również osiągany obecnie z tego tytułu dochód (vide: rubryka nr 10 formularza). Wprawdzie jak oświadczyła pozostaje w związku małżeńskim jednak w jej małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Dlatego też w rubryce nr 7 nie wykazała żadnego majątku. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy dołączyła: - zeznania podatkowe za 2010 i 2011 r., w których zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł ([...] zł), koszty jego uzyskania rzędu [...] zł ([...] zł) oraz dochód wielkości [...] zł ([...] zł); - deklaracje VAT-7 za 2012 r., gdzie podstawa opodatkowania w poszczególnych miesiącach wynosiła: [...] zł (styczeń), [...] zł (luty), [...] zł (marzec), [...] zł (kwiecień), [...] zł (maj), [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec); - wyciągi z rachunków bankowych, których saldo końcowe na dzień [...] r. wynosiło 0,00 zł; - zestawienie obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej za ostatnie trzy miesiące, gdzie po stronie Ma konta [...] zatytułowanego "wynik finansowy" zadeklarowano saldo w kwocie: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień); - kserokopię wydruku z elektronicznej księgi wieczystej prowadzonej dla spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 należącego do jej męża. Dodatkowo oświadczyła, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. [...] zł. Kwota ta obejmuje opłaty za czynsz, wodę, podatek od nieruchomości oraz wywóz nieczystości. Tymczasem za gaz i energię elektryczną wydatkuje średnio ok. [...] zł (vide: oświadczenie z dnia [...] r.). Z zaświadczenia wystawionego przez Urząd Miasta W. ustalono, że poza skarżącą i jej córką w mieszkaniu zameldowany jest W. M. (mąż skarżącej). Jego źródłem utrzymania jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Z tego tytułu w roku 2011 wypracował on przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł. Natomiast za ostatnie trzy miesiące jego zysk wynosił [...] zł (vide: oświadczenie z dnia [...] r.). Ponieważ ten nie został w żaden sposób udokumentowany, albowiem PIT- 36 za ubiegły rok podatkowy danych takich nie zawiera, a treść zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego obejmującego m.in. zestawienie obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej, a nadto ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem wydatków, nie potwierdzała zadeklarowanego przez skarżącą w rubryce nr 10 formularza dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, którego wysokość nie została dostatecznie wyjaśniona, postanowieniem z dnia 6 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Orzeczenie to zostało w ustawowym terminie zaskarżone przez pełnomocnika strony, który nie zgodził się z twierdzeniem jakoby skarżąca nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, iż nie jest w stanie ponieść występujących w sprawie kosztów sądowych. Przedłożyła bowiem do akt obszerną dokumentację źródłową, z której można było ustalić jej rzeczywistą sytuację finansową, jak również możliwości finansowe jej męża. Z powyższych wynikało, iż skarżąca posiadając na utrzymaniu małoletnią córkę nie osiąga dochodów w wysokości pozwalającej na partycypowanie w kosztach postępowania. Jednocześnie za błędne uznał porównanie rubryki nr 10 formularza z zestawieniem obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej, celem ustalenia dochodów z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Wyjaśnił bowiem, iż zadeklarowane w dokumentach księgowych zyski są jedynie wynikiem prostego matematycznego wyliczenia, a zatem nie oddają rzeczywistych kwot będących w posiadaniu wnioskodawcy, podczas gdy wpisana w treści urzędowego formularza kwota miesięcznego dochodu stanowi nadwyżkę faktycznie pozostającą do dyspozycji po uiszczeniu wszystkich niezbędnych w związku z koniecznym utrzymaniem opłat. Ponieważ ta wynosi jedynie [...] zł, dlatego zasadne było, w jego ocenie, ubieganie się skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych, albowiem ich opłacenie oznaczałoby zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej, a nadto naruszałoby konstytucyjne prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny i bezstronny Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez działającego w sprawie pełnomocnika strony, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy) uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest w ocenie Sądu wystarczających podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Nie można bowiem pomijać faktu, iż prowadzi ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której w latach 2010 i 2011 zadeklarowała przychód w kwocie [...] zł i [...] zł, koszty jego uzyskania rzędu [...] zł i [...] zł oraz dochód wielkości [...] zł i [...] zł. Z kolei w deklaracjach VAT-7 za 2012 r. wykazała następujące podstawy opodatkowania: [...] zł (styczeń), [...] zł (luty), [...] zł (marzec), [...] zł (kwiecień), [...] zł (maj), [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec). Jednocześnie z "zestawienia obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej" ustalono, że po stronie Ma (Credit) konta [...] zatytułowanego "wynik finansowy" zaksięgowane zostało saldo w następującej kwocie[...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień), podczas gdy obroty tego konta w poszczególnych miesiącach po stronie Wn (Debet) wynosiły: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień), natomiast po stronie Ma (Credit) opiewały na następujące kwoty: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień). Podobnie na koncie 100 zatytułowanym "Kasa" obroty środków pieniężnych w gotówce po stronie Wn (Debet) wynosiły: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień), a po stronie Ma (Credit) zamykały się w kwotach: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień). W świetle powyższych danych brak było wystarczających podstaw do uznania jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. M.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa, niemniej jednak fakt, iż wspólnie zamieszkują ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko wnioskodawcy jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2011 wypracował przychód rzędu [...] zł. Ten po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł. Natomiast za ostatnie trzy miesiące jego zysk wynosił [...] zł (vide: oświadczenie z [...] r.). W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby zdobycie środków na poniesienie określonej części należnych w sprawie opłat sądowych leżało poza zasięgiem możliwości finansowych strony skarżącej lub było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, skoro skala prowadzonej przez skarżącą i jej męża działalności gospodarczej w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy. Mając jednak na uwadze wypracowany z powyższego tytułu zysk w kontekście z uzyskanym przychodem oraz ponoszone w związku z koniecznym utrzymaniem wydatki rzędu [...] zł (vide: oświadczenie skarżącej z [...] r.), a nadto należny w sprawie wpis sądowy od skargi, który wynosi [...] zł, uznać należało, że zasadne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym (vide: art. 245 § 4 ustawy) polegającym na zwolnieniu z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie powyżej [...] zł. Ustalając taki zakres zwolnienia przyjęto, że kwota którą skarżąca zobowiązana będzie uiścić nie doprowadzi do powstania niedostatku w jej koniecznym utrzymaniu oraz jej rodziny, przeciwnie leży w granicach jej możliwości finansowych (vide: koszty prowadzonej działalności przyjmujące dużo wyższe wartości). Ponadto stanowi ona gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Dlatego też działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.