III SA/Gl 1380/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzającego uchybienie terminowi przewidzianemu do wniesienia odwołania) w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł, skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach wskazała, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z mężem. Jedynym źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie za pracę rzędu [...] zł netto. Ponieważ do powyższego skierowana została egzekucja komornicza "na rękę" otrzymuje [...] zł. Poza nieużytkiem o pow. [...] ar innych składników majątku nie posiada. Z uwagi na to, że podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z [...] r. wezwano do ich uzupełnienia. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wyjaśniła, że ze względu na ustanowioną w małżeństwie rozdzielność majątkową, dochody jej męża nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji finansowej i życiowej, w której się znajduje. Każdy z nich ma bowiem swój majątek osobisty. Wprawdzie wspólnie zamieszkują, jednak żyją na własny rachunek. Ponieważ nie ma ona dostępu do zeznań podatkowych męża, a nadto dokumentów obrazujących posiadane przez niego składniki majątku, w tym źródła i wysokość osiąganych przez niego dochodów, do akt sprawy nadesłała: wydruk z [...], z którego ustalono, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza uległa zawieszeniu [...] r. W ubiegłym roku podatkowym przy przychodzie wynoszącym [...] zł i kosztach jego uzyskania w wysokości [...] zł poniosła bowiem z tego tytułu stratę rzędu [...] zł. Poza dochodem ze stosunku pracy wynoszącym [...] zł, z innych źródeł uzyskała [...] zł. Tak więc łączny dochód za 2011 r. wynosił [...] zł. W chwili obecnej jedynym źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto. Do powyższego skierowana została egzekucja komornicza, a potrącana kwota wynosi [...] zł. Ponadto na posiadanym przez skarżącą rachunku bankowym od [...] r. poza kwotą [...] zł nie odnotowano żadnych obrotów po stronie MA, natomiast suma obrotów po stronie WN wynosiła [...] zł. Wprawdzie z zaświadczenia wystawionego przez bank wynika, że od [...] r. spłacany jest kredyt, którego miesięczne raty wynoszą [...] zł. Jednakże w chwili obecnej zadłużenie z tego tytułu wynosi [...] zł plus odsetki rzędu [...] zł. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] r. skarżąca wyjaśniła, że nieruchomość, w której zamieszkuje wspólnie z mężem na podstawie umowy dożywocia jest własnością córki. Wydatki związane z jego utrzymaniem ponosi mąż oraz córka. Skarżąca jest jedynie właścicielem obciążonego hipotecznie gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Jednakże z odpisu księgi wieczystej wynika, że powyższe stanowi wspólność majątkową małżeńską. Postanowieniem z 30 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżąca ponowiła żądanie zwolnienia z kosztów sądowych. Sąd zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na Sądzie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11, LEX nr 1083182). Dlatego też pismem z dnia [...] r. U. K. została zobowiązana do uzupełnienia powyższych danych. Pod pojęciem "sytuacji majątkowej strony" rozumie się bowiem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. A ponieważ skarżąca zamieszkuje razem z mężem niezbędne stało się poznanie źródeł i wysokości uzyskiwanych przez męża dochodów, należących do niego nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, jako że tylko na tej podstawie można w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ocenić na ile mąż będzie w stanie jej pomóc, gdyż równolegle z niniejszą sprawą wniesionych zostało jeszcze [...] innych skarg tej samej strony skarżącej. Z uwagi jednak na to, że ta uchyliła się od podania powyższych danych, nawet w sposób przybliżony, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Za błędne uznać bowiem należało stanowisko strony skarżącej jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jej uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej męża, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dlatego też przedłożony przy piśmie z dnia [...] r. materiał dowodowy jako niekompletny nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Odnosi się to nie tylko do męża skarżącej ale również do ich córki, która zamieszkuje z nimi pod tym samym adresem. Choć jej możliwości finansowe również nie zostały w żaden sposób podane, to stanowią one istotny czynnik, który wpływa na sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557). Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Tym bardziej, że w żaden sposób nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. W świetle powyższego przyjąć należało, że U. K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 oraz z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04 niepubl.). Dlatego też działając na podstawie art. 260 w zw. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił orzec jak w sentencji.