III SA/Gl 1417/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A s.c. T. H., M. W. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżąca spółka, reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona przedstawiła przebieg postępowania w tej sprawie przed organem podatkowym oraz polemikę z jego stanowiskiem. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawca oświadczyła, że jej kapitał zakładowy zamyka się w kwocie 350.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 57.157,22 zł, natomiast w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w kwocie (-) 104.871,25 zł. Z oświadczenia spółki wynika, że posiada ona rachunek bankowy w [...], na którym zdeponowana jest kwota 100 zł. W rubryce nr 10 druku urzędowego formularza PPPr spółka oświadczyła, że środki zdeponowane w jej kasie i na rachunkach bankowych na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiły 42.405,39 zł. Na ten sam dzień – zobowiązania spółki wynosiły 1.226.305,77 zł, a jej wydatki zamykały się w kwocie 607.320,01 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 13 stycznia 2017 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy skarżącej spółki cywilnej oraz jej wspólników i osób, które potencjalnie pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na to wezwanie wpłynęły do akt następujące materiały źródłowe: deklaracje VAT-7 za okres od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.; raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie spółki na dzień 31 grudnia 2016 r.; zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych spółki i pisma z banków (wezwania do zapłaty i wskazanie wysokości zadłużenia – odnośnie spółki oraz jej wspólnika T. H.); zeznanie podatkowe PIT-36L za 2015 r. T. H. oraz wyciągi z rachunków bankowych spółki oraz T. H.. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia 6 lutego 2017 r. pełnomocnik procesowy spółki oświadczył, że M. W. jest stanu wolnego, natomiast T. H. jest żonaty i w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej – w przedmiotowej sprawie: jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem jest jednak postępowanie podatkowe, którego przedmiotem są zobowiązania podatkowe (w tej sprawie, podatek od towarów i usług). W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do ponoszenia kosztów sądowych zobowiązana jest spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał jednak w przedmiotowej sprawie z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej i to wszystkich jej wspólników. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się bowiem jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. Tymczasem w niniejszej sprawie nie został wykazany w sposób zadowalający, chociażby w przybliżeniu stan majątkowy wspólników skarżącej spółki cywilnej – tj. stan majątkowy T. H., a przede wszystkim M. W.. Należy zaznaczyć, że ustalanie wpisu sądowego od skargi nie znajduje się w zakresie kompetencji referendarza sądowego. Na użytek niniejszego postępowania wpadkowego zaznaczyć jednak należy, że wpis w niniejszej sprawie (przedmiotem sprawy sądowej jest "zabezpieczenie zobowiązani podatkowego") jest wpisem stałym, który w tym przypadku wynosi 500 zł, co wynika z unormowania zawartego w § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Z przedłożonych materiałów źródłowych dotyczących wnioskującej spółki cywilnej – w szczególności deklaracji podatkowych VAT-7 wynika, że spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Faktem jest, że podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług jest relatywnie niska, lecz stała – wynosi przeciętnie 3.500 zł. Jednak wartość ta za grudzień 2016 r. wyniosła 52.835 zł. Zaznaczyć należy, że wartości te wskazują na obrót spółki i nie są tożsame z jej dochodem (czy też przychodem). Wskazują jednak na to, że przedsiębiorca uczestniczy aktywnie w obrocie gospodarczym. Z raportu kasowego, obrazującego stan gotówki w kasie spółki na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że w kasie znajdowało się 105.021,34 zł (z czego w dniu 30 grudnia 2016 r. do kasy wpłynęła kwota 60.681,78 zł). W czasie, kiedy przedmiotowa sprawa byłą więc już zawisłą przed tutejszym Sądem, skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi wielokrotnie przekraczającymi kwotę wpisu od skargi w tej sprawie. W aktach znajdują się pisma z postępowania egzekucyjnego, toczącego się wobec wnioskującej spółki, jednak kwoty należności egzekwowanych w tym postępowaniu – na podstawie dołączonych do akt pism – nie przekraczają kilkuset złotych. W świetle powyższych konstatacji brak podstaw do stwierdzenia, że spółki nie jest stać na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W postępowaniu tym nie wykazano rzeczywistego stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej. W piśmie przewodnim pełnomocnika skarżącej stwierdzono jedynie, że M. W. jest stanu wolnego (nie pozostaje w związku małżeńskim), natomiast T. H. jest żonaty i w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W aktach, odnośnie wspólników znajduje się jedynie zeznanie podatkowe PIT-36L za 2015 r. T. H.. Dołączono również wydruki z rachunku bankowego jego firmy (H. T. F.H.U. w D.) i z rachunku bankowego prowadzonego wspólnie z jego żoną A. H.. Brak jest tymczasem innych, pełniejszych danych, które obrazowałyby rzeczywistą kondycję majątkową T. H. i jego żony – brak danych odnośnie jej źródeł dochodu, majątku oraz wydatków ich wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Tymczasem wspólnik wnioskującej spółki, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 stycznia 2017 r., nie tylko, że nie przedłożył wystarczającej ilości dokumentów obrazujących jego własną, osobistą sytuację majątkową, ale całkowicie pominął dane dotyczącej jego żony, zasłaniając się obowiązującym w jego małżeństwie ustrojem rozdzielności majątkowej. Tak więc całkowicie pominięte zostały istotne informacje dotyczące stanu majątkowego żony T. H.. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Odnośnie M. W. stwierdzić należy, że nie przedstawiono żadnych materiałów źródłowych. Wynika z tego, że brak jest pełnej dokumentacji wymaganej w sprawach o przyznanie prawa pomocy spółce cywilnej. Brak wykazania stanu majątkowego jej wspólników. Nie jest więc możliwe dokonanie w tej sprawie rzetelnej i wyczerpującej analizy możliwości finansowych osobowej spółki prawa cywilnego łącznie z możliwościami finansowymi jej wspólników. Przedstawienie bowiem aktualnego stanu majątkowego tylko i wyłącznie samej spółki, z jednoczesnym pominięciem wspólników spółki (i ich domowników) nie jest wystarczające do ustalenia tego, czy w konkretnym przypadku rzeczywiście spełnione są ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku. Na koniec odnieść należy się do kwestii zaległości kredytowych, zarówno samej spółki, jak i jej wspólnika T. H.. W aktach znajdują się, przykładowo: odnośnie spółki cywilnej – ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia 12 grudnia 2016 r.([...]); pismo informujące o zaległościach w [...] (październik 2016 r.), odnośnie wspólnika T. H. – informacja o jego zadłużeniu w [...]. Informacje te nie mogą jednak automatycznie wpływać na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Regulowanie tych należności nie ma bowiem pierwszeństwa przed uiszczaniem kosztów sądowych. Należy podkreślić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca spółka powinna być w stanie wygospodarować kwotę 500 zł, celem uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.