III SA/Gl 1531/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że od 2 lutego 2016 r. przebywała na urlopie macierzyńskim w związku z urodzeniem drugiego syna. Ponieważ do pobieranego z tego tytułu zasiłku skierowana została egzekucja do wypłaty pozostaje 743,77 zł. W tej sytuacji większość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oszacowała je na łączną kwotę 4.092,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą 1.200,00 zł, a także na wydatki związane z kształceniem, tj. 1.855,00 i obsługą prawną - 1.200,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła [...] udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 oraz garażem o pow. [...] m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 5.045,20 zł; - potwierdzenia wypłaty przez zakład ubezpieczeń społecznych następujących kwot: 727,82 zł (listopad), 751,75 zł (październik), 727,82 zł (wrzesień); - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki; - potwierdzenia transakcji dokonywanych z rachunku bankowego męża dotyczących opłat za energię elektryczną, rat zaciągniętych kredytów, czesnego za studia, naukę języków obcych, abonamentu za telewizję cyfrową; - dokumenty dotyczące podatku od nieruchomości oraz wysokości opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi; - pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonywanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zajęciach następujących kwot: 329,92 zł (październik) i 319,28 zł (wrzesień); - wydruk z księgi wieczystej zabudowanej nieruchomości położonej w Z. o pow. [...]ha. Dodatkowo nadesłała: - zeznania podatkowe za 2015 r. obrazujące wysokość wypracowanego przez męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychodu (44.183,10 zł), najmu prywatnego (9.650,00 zł) i stosunku pracy (114.740,13 zł), - rachunki bankowe męża (prywatne i firmowe) obrazujące dokonywane w okresie ostatnich trzech miesięcy operacje; - deklaracje VAT wraz z podsumowaniem księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencją środków trwałych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do przywołania swojej sytuacji finansowej. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy z nadesłanych przy piśmie z dnia 19 grudnia 2016 r. dokumentów źródłowych ustalono, że mąż skarżącej poza wynagrodzeniem za pracę, które w listopadzie wynosiło 8.006,27 zł netto uzyskuje dodatkowe przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której w okresie ostatnich trzech miesięcy dla celów podatku VAT zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: 3.760,00 zł (październik), 3.760,00 zł (listopad) i 3.760,00 zł (grudzień), a nadto z najmu prywatnego (850,00 zł miesięcznie – vide: umowa z dnia 11 sierpnia 2015 r.). Dodatkowo budżet domowy zasila świadczenie wychowawcze na drugie dziecko wynoszące 500,00 zł, podczas gdy wypłacany skarżącej zasiłek macierzyński po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 727,82 zł. Na uwagę zasługuje również fakt, iż mąż skarżącej objęty jest programem indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) w związku z oszczędzaniem w III filarze na emeryturę, która to okoliczność w treści urzędowego formularza nie została podana, choć ma istotne znaczenie w sprawie, bo choć środki te na chwilę obecną nie mogą zostać wypłacone (vide: art. 13 regulaminu) to jednak mogą stanowić przedmiot zastawu (vide: art. 18 regulaminu). Ponadto poza otwartym kontem oszczędnościowym w EUR, którego saldo wynosiło 209,48 EUR, posiada jeszcze, podobnie jak skarżąca, konto oszczędnościowe w PLN. Wprawdzie ich saldo w listopadzie 2016 r. było zerowe, niemniej jednak dostępne saldo na koncie A męża wynosiło w tym okresie 2.922,67 zł. I choć kwota zablokowana przez bank wynosiła 231,40 zł, a zajęcia egzekucyjne skarżącej przekraczają kwotę 300,00 zł (vide: pisma z dnia 7 października i 24 listopada 2016 r.) to posiadany przez I. W. i jej męża K. budżet domowy nie kwalifikuje ich do osób ubogich. Mają bowiem możliwość gromadzenia wypłacanych w ramach rządowego programu środków 500+ na osobnym koncie z przeznaczeniem jak wskazali na przyszłą edukację dzieci. Z przyznanych świadczeń jak wynika z dołączonych do wniosku dokumentów źródłowych nie korzystają nawet w sytuacji pojawienia się dodatkowych wydatków (vide: rubryka nr 5), albowiem saldo tych środków na dzień 30 listopada 2016 r. wynosiło 4.007,55 zł. Ponadto fakt, iż mąż skarżącej korzysta ze złotej karty z przyznanym limitem kredytowym wynoszącym 5.000,00 zł (vide: dokumenty dołączone do pisma z dnia 16 stycznia 2017 r.), systematycznie odkłada też środki na konto zabezpieczenia emerytalnego (vide: dokonane w 2015 r. wpłaty na kwotę 4.750,80 zł – PIT/O), a 5 listopada 2016 r. nabył w związku z powyższym jednostki uczestnictwa za kwotę 1.000,00 zł oznacza, że I. W. powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że poza udziałem w nieruchomości obciążonej hipotecznie mąż skarżącej posiada jeszcze mieszkanie o pow. [...] m2, które choć jest przedmiotem najmu, to może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu lub pożyczki. Twierdzenie jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego przez skarżącą postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Podobnie należało odnieść się do spłacanych przez męża skarżącej kredytów hipotecznych. Te bowiem jako zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, albowiem istnieje możliwość renegocjowania warunków, na podstawie których je udzielono (vide: postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dlatego też przyjąć należało, że nie istnieją żadne racjonalne powody, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane dopiero po uregulowaniu innych wydatków, skoro zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań (vide: raty leasingowe), nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Powyższe dotyczy również wynagrodzenia ustanowionego w sprawie fachowego pełnomocnika, albowiem to, podobnie jak wydatki na naukę języka obcego czy dalszą edukację skarżącej nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.