III SA/Gl 1543/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. (P.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. J.P. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata K. C. – S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...], przy czym w treści skargi zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego zakres sprecyzował w dołączonym do skargi formularzu PPF, wskazując, że wnosi o zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od [...] r. pod firmą "A" J. P., a jej głównym przedmiotem była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Od [...] r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył na łączną kwotę [...] zł. Konsekwencją powyższego było zajęcie firmowych kont bankowych, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. [...] r. skarżący złożył zatem w SR K.- [...] Wydział X Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Sprawa toczy się pod sygn. [...] Wprawdzie dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie [...] zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2. Dom ten stanowi własność córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: [...] zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), [...]zł (wywóz śmieci), [...]zł (opłata roczna za opał), [...]zł (energia elektryczna), [...]zł (telefon i internet), [...] zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie wydatkują średnio [...] zł, a na środki czystości i higieny osobistej [...] zł miesięcznie, zakup paliwa ok. [...] zł, a na leczenie [...] zł. Wnioskodawca podniósł, iż został zmuszony do korzystania z pomocy rodziców. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, oświadczenie w sprawie kredytu z Banku "B" S.A., faktury za telefon w sieci [...] i [...] za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia [...] r., zaświadczenie o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR K.- [...]z dnia [...] r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r., rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu, a także decyzję Prezydenta Miasta J. o uzbni8a skarżącego za osobę bezrobotną z dnia [...] r. bez prawa do pobierania zasiłku przez pierwszy kwartał obowiązywania tej decyzji. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie zdołał w sposób wyczerpujący wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący w sposób nierzetelny wykonał nałożone na niego obowiązki zawarte w wezwaniu referendarza z dnia 28 września 2015 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonych do akt dokumentów źródłowych nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Do akt sprawy przy piśmie z dnia [...] r. dołączono wypis z kartoteki budynków dla działki nr [...] oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...]. Od orzeczenia referendarz sądowy o odmowie przyznania prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że zostało ono wydane w wyniku błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, wskazał, że całkowicie został pominięty fakt, że równolegle z niniejszą sprawą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zainicjowanych jest 97 innych spraw, gdzie w 21 sprawach skarżący uiścił opłatę od wniesionych skarg, w łącznej kwocie [...] zł, którą pożyczył od znajomych i rodziny. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w wyniku czego nie ma już możliwości zdobycia środków pozwalających opłacenie wpisów w kolejnych sprawach. Ponadto w odczuciu wnioskodawcy, pominięto także aspekt zobowiązań, którymi skarżący jest obciążony oraz toczących się w stosunku do niego postępowań, które dowodzą tylko jego złej sytuacji majątkowej. Jego zdaniem referendarz błędnie przyjął, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie może stanowić argumentu w niniejszym postępowaniu. Wyjaśnił, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, a nie jako spółka, zatem za wszelkie zobowiązania odpowiadał całym swoim majątkiem, a ponieważ prowadzona dotychczas egzekucja okazała się bezskuteczna nie sposób kwestionować braku jakiegokolwiek majątku, czy środków na poniesienie kosztów sądowych. Odnośnie do pomocy rodziców w bieżącym utrzymaniu rodziny wyjaśnił, że otrzymywane kwoty, uzależnione są od potrzeb bieżących jego i rodziny, a oscylują one między [...] zł a [...] zł miesięcznie. Pełnomocnik skarżącego zwrócił również uwagę, że skarżący wraz z żoną U.P.pozostają w rozdzielności majątkowej (vide. nadesłany jako załącznik do sprzeciwu akt notarialny Rep. A nr [...]), a zatem nieudostępnienie przez U. P. wyciągu z konta bankowego w żaden sposób nie powinno obciążać go, jako strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W opinii skarżącego pominięto także wysokość ciążących na nim wierzytelności oraz wysokość opłat, które jest on zmuszony uiścić. W stosunku do skarżącego, bezskutecznie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł (na dzień [...] r.). Ponadto łączna kwota ciążących na skarżącym należności w związku z decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. określającą kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, za IV kwartał 2012 r. wzrosła o kwotę [...] zł. Wraz z pismem z dnia [...] r. do akt sprawy pełnomocnik Strony skarżącej przedłożył: zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem J., ul,. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Jak wynika bowiem z treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował dochód swojej żony, będącej jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny, w kwocie [...] zł netto, tj. niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków, które oszacował na [...] zł. Wprawdzie wskazał, że korzysta z pomocy rodziny, którą oszacował w granicach od [...] zł do [...]zł, niemniej jednak z nadesłanych wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego ustalono, że konto [...] prowadzone w "C" S.A. systematycznie zasilają wpływy z innego rachunku, którego właścicielem jest również U. P.. I tak tytułem tzw. przelewów własnych w okresie trzech ostatnich miesięcy na konto to wpłynęła łączna kwota [...] zł (vide: przelewy z dnia [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r.), podczas gdy wyciąg i stan rachunku, z którego dokonywano w/w przelewów nie został w żaden sposób podany. Na uwagę zasługuje także fakt, że w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania żadnych oszczędności, czemu natomiast przeczy saldo dostępne na koncie bankowym jego żony po opłaceniu ponoszonych wydatków, które wynosiło w lipcu [...] zł, w sierpniu [...] zł i we wrześniu [...]zł. Dodatkowo z wyciągu bankowego wystawionego przez Bank "D" ustalono, że żona skarżącego jest również posiadaczem tego rachunku i dokonuje tzw. przelewów wewnętrznych na inne konto (vide: przykładowo przelew z dnia [...] r.), a nadto w ramach zlecenia stałego opłaca [...] swojemu mężowi (vide: przelew z dnia [...] r.). Nie podano jednak jakie kwot zostały tam zgromadzone. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący i jego żona zmuszeni byli zaciągać pożyczki u rodziny i znajomych, celem pozyskania środków niezbędnych do koniecznego utrzymania nie zasługuje na aprobatę. Podobnie jak oświadczenie jakoby wynagrodzenie żony wynosiło jedynie [...]zł netto, albowiem z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że [...] r. żona skarżącego uzyskała ekwiwalent za urlop w kwocie [...] zł, podczas gdy jej pobory [...]r. wynosiły łącznie [...] zł. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wpływy na jej konto zatytułowane jako "pobory" pochodzą nie tylko z "E" w J., ale również z "F" w J.. Podobnie z zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. ustalono, że poza dochodami ze stosunku pracy żona skarżącego wypracowała jeszcze inne źródła przychodu, a jej miesięczny dochód za 2014 r. wynosił [...] zł netto. Dodatkowo z prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wynoszące [...] zł, przyniósł dochód w kwocie [...] zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r.), czy działalność ta nadal jest prowadzona z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika. Nie bez znaczenia jest również fakt darowania córkom [...] r. nie tylko nieruchomości o pow. [...] ha (vide: księga wieczysta nr [...]), lecz także nieruchomości o pow. [...] ha, na podstawie umowy darowizny z dnia [...]r. (vide: księga wieczysta nr [...]), albowiem z treści w/w ksiąg wieczystych wynika, że poprzednimi właścicielami obu nieruchomości byli skarżący i jego żona. Po podziale majątku wspólnego w 2013 r., który przypadł U. P., podpisali oni umowę o ustanowienie prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania całej nieruchomości przez J. P., jednakże [...] r. złożył on oświadczenie o zrzeczeniu się użytkowania nieruchomości o pow. [...] ha, którą następnie darowano córkom. Natomiast odnośnie nieruchomości o pow. [...] ha brak informacji w tym zakresie choć umowa użytkowania również jej dotyczyła. Mając na uwadze to, iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368) rzeczywiste możliwości finansowe żony skarżącego stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że te nie zostały w sposób jednoznaczny podane brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku nawet w części. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził, iż wniosek J. P.o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie został uwzględniony.