III SA/Gl 1590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę [...] (słownie: [...]) złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. S. K. pismem z dnia [...] r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] , utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] r., określającą Stronie skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od tej skargi w kwocie [...] zł, Skarżący pismem z dnia [...] r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF przedłożonym w dniu [...] r. S. K. sprecyzował swoje żądanie, wskazując, że żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie, stwierdził, iż aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i pozostaje bez pracy, nie posiada prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący wskazał, że pozostaje na utrzymaniu swojej żony M. K. i nie jest w stanie uiścić opłat sądowych, gdyż nie posiada żadnych środków pieniężnych, a łączna wartość opłat sądowych w czterech sprawach wynosi [...] zł. Strona skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną M. K., a wynagrodzenie żony za pracę w wysokości [...] zł brutto stanowi aktualnie jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego. Nadto S. K. wskazał, że ani on, ani jego żona nie posiadają żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około [...] zł i składają się na nie: czynsz najmu mieszkania, rata kredytu zaciągniętego przez żonę wnioskodawcy, stałe opłaty za media oraz koszty wyżywienia – około [...] zł. Skarżący podkreślił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. ustanowił zabezpieczenie na jego rachunku bankowym. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, iż nie zarejestrował się jako bezrobotny, albowiem prowadząc działalność gospodarczą nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Oświadczył, że pozostaje zameldowany w S., w lokalu położonym przy ul. [...] [...] , ale zamieszkuje razem z żoną w D. przy ul. [...] [...], w mieszkaniu wynajmowanym przez żonę. Ponownie stwierdził, iż miesięczne koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł. Do pisma dołączył jako załączniki: zaświadczenie z dnia [...] r. stwierdzające, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych PUP w S.; decyzję z dnia [...] r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dotyczącego działalności gospodarczej skarżącego; zaświadczenie o zarobkach oraz umowę o pracę i zeznanie podatkowe za 2012 r. żony wnioskodawcy – M. K.; wniosek o wydanie zaświadczenia o nieosiąganiu przez stronę dochodu w 2012 r. (skierowany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.); wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego małżonki; aneks do umowy lokalu użytkowego położonego w D. przy ul. [...] [...] , zawartej z wynajmującym przez żonę strony skarżącej. Postanowieniem z dnia 23 grudnia Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Gliwicach odmłócił S. K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że Strona skarżącą wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego swojego, jak również swojego wspólnego gospodarstwa domowego. Nadesłane przez stronę dokumenty i złożone przez nią oświadczenia wzbudzają wątpliwości, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej samej strony, jak również strony w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. W szczególności Referendarz sądowy wskazał na wątpliwości związane z miejscem zamieszkania S. K., gdyż wnioskodawca w toku postępowania nie przedłożył zaświadczenia wskazującego osoby, które są zameldowane w jego miejscu zamieszkania, a dokument ten mógłby usunąć wątpliwości związane zarówno z tym mieszkaniem, jak i z ilością osób, które tworzą wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślił, iż w takim stanie rzeczy brak było jakiegokolwiek dowodu, który pozwalałby domniemywać, że wnioskodawca zamieszkuje rzeczywiście tylko ze swoją żoną, a w dalszej kolejności, że pozostaje on rzeczywiście w jedynie dwuosobowym gospodarstwie domowym. Pismem z dnia [...] r. S. K. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 23 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zarzucając mu błędna ocenę sytuacji finansowej. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podniósł, iż w jego ocenie przedłożony wykaz majątku oraz jego sytuacja majątkowa uzasadnia całkowite zwolnienie z kosztów postępowania, a ponadto w uzupełnieniu wniosku zostały przedłożone dokumenty, celem wykazania sytuacji majątkowej. Podkreślił także, iż wyjaśnił, że dokumenty bankowe, potwierdzające zajęcie rachunku oraz zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o nieskładaniu zeznania podatkowego ze względu na brak dochodów, zostanie przedłożone niezwłocznie po tym jak właściwe instytucje wydadzą odpowiednie dokumenty. Wskazał, że pismem z dnia [...] r. przedłożył: zaświadczenie z banku "A" - potwierdzające zajęcie rachunków bankowych, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w S. potwierdzające brak składania deklaracji podatkowych celem określenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Wskazał, że domniemanie, iż może uzyskiwać dochody z budynku położonego w S. przy ul. [...] [...] , gdzie jest zameldowany jest błędne, albowiem przy ul. [...] [...] w S. zamieszkuje jego babcia – M. N. (właściciel nieruchomości), matka – M. R., ojczym – M. R., siostra matki – M. Z. wraz z małżonkiem i ich dziećmi (Z. G., Z. M., Z. P.). Zaakcentował, że nie uzyskuję dochodów z tytułu najmu opisanego budynku, albowiem nie jest jego właścicielem, a koszty związane z utrzymaniem tego lokalu ponoszą jego mieszkańcy. Wyjaśnił, że zamieszkuję z żoną w D. przy ul. [...] [...], a brak zameldowania pod tym adresem wynika z tego, że umowę najmu zawarła jego małżonka, a wynajmujący nie wyraził zgody na meldunek Skarżącego. S. K. podniósł również, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i na tą okoliczność przedłożył stosowne dokumenty dotyczące jej likwidacji. Obecnie poszukuje pracy, ale nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż i tak nie przysługiwałby mu zasiłek z tego tytułu. Skarżący podkreślił, iż jeśli nie zostanie zwolniony z kosztów postępowania, z powodu braku środków na pokrycie opłat sądowych, to będzie zmuszony do zaniechania obrony swych interesów przed sądem, co w rezultacie doprowadzi do pozbawienia sądowej ochrony i uczyni jego prawo do sądu czysto fikcyjnym. Ponowił wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie z kosztów sądowych. Do sprzeciwu S. K. załączył kserokopie: odpisu z ewidencji meldunkowej dla adresu [...] [...], zaświadczenia z banku "A" - potwierdzające zajęcie rachunków bankowych, zaświadczenia z Urzędu skarbowego w S. potwierdzające brak składania deklaracji podatkowych celem określenia podatku dochodowego od osób fizycznych, dowodu nadania dokumentów do sądu i wypisu z Ksiegi Wieczystej nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a. ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości, co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Należy także podkreślić, że S. K. złożył wniosek o prawo pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem w tej sytuacji zastosowanie ma art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym na mocy art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie zgłoszonego żądania jedynie w części. Sąd odnosząc się do przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów oraz złożonych wyjaśnień stwierdził, iż S. K. udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny, pozwalający na uznanie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd stanął na stanowisku, iż przedłożone dokumenty wskazują, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, przy czym sam nie osiągają żadnego dochodu. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza została zlikwidowana, przy czym prowadzona jest wobec niego egzekucja (blokada konta bankowego "A" obejmuje wierzytelności, których suma wynosi [...] zł). W tym miejscu podkreślić trzeba, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (zob. postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., II FZ 272/11, z dnia 2 września 2009 r., I FZ 199/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r., I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r., I FZ 336/09, z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 113/09, z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 125/09, oraz z dnia 26 listopada 2008 r., I FZ 463/08). Żona skarżącego – M. K. jest zatrudniona na umowę o pracę w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w D. i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie około [...] zł (netto) miesięcznie. Skarżący stwierdził, iż miesięczne wydatki prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł, jednakże nie udokumentował całości tych wydatków, a w aktach sprawy znajduje się umowa najmu z której wynika, iż opłata miesięczna z tego tytułu wynosi [...] zł, przy czym nie są w niej uwzględnione media. Przedłożone wyciągi z kont bankowych wskazują na wydatki związane z opłatą abonamentu telefonicznego zarówno S. K., jak i jego żony, trudno jednak wskazać, jakie kwoty obciążają wspólne gospodarstwo domowe Strony w związku z opłatą za energię elektryczną, czy zużycie wody. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie stracił z pola widzenia faktu rozpatrywania czterech skarg S. K., w których łącznie kwota wymagalnych wpisów wynosi [...] zł. Sąd analizując przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy stwierdził, że nie wynika z niego jednoznacznie, aby sytuacja majątkowa S. K. uniemożliwiała mu przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stanął na stanowisku, iż skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty [...] zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a.