III SA/Gl 1604/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2012 r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 1.186,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trójką dzieci w wieku 3 i 5 lat oraz 12 miesięcy. Źródłem utrzymania całej rodziny są środki pochodzące z prowadzonej przez żonę działalności wielkości 7.000,00 zł. Kwota ta ulega pomniejszeniu o spłacany kredyt hipoteczny, którego raty ustalone zostały na poziomie 2.400,00 zł. Z jego płatnością spóźnia się ok. miesiąc, jako że na podstawie ustnej umowy Urząd Skarbowy w Z. zajmuje ok. 4.000,00 zł. Ponadto posiada nieuregulowane zobowiązanie w (...) Banku na kwotę 12.300,00 zł z tytułu linii kredytowej dla małych firm. Z kolei żona ma zaległości w podatku VAT w wysokości 4.745,00 zł, podatku dochodowym rzędu 4.856,00 zł i ZUS w kwocie ok. 1.400,00 zł. Dodatkowo z uwagi na wykorzystany limit kredytowy na koncie firmowym w wysokości 9.100,00 zł musi go spłacić. W oświadczeniu o stanie majątkowym podano, iż skarżący jest właścicielem 1/6 udziału w nieruchomości, w której zamieszkuje. Natomiast jego żona posiada działkę, na której wspólnie budują dom. Prace wykonywane są osobiście dzięki wsparciu ojca żony w kwocie 26.700,00 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej w dniu 2 grudnia 2011 r. postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Przedstawione w kolejnym wniosku argumenty nie wskazują jakoby warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu. Dokonując bowiem analizy podnoszonych okoliczności zauważyć należy, iż w poprzednio złożonym wniosku strona deklarowała dochody rzędu 5.000,00 zł, pochodzące z zarejestrowanych odrębnie dwóch firm, nie mniej jednak w oświadczeniu z dnia [...]r. poinformowała już o zakończeniu działalności przez jedną z nich na skutek prowadzonych czynności egzekucyjnych. Tak więc fakt, iż jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego nie może przemawiać za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że uzyskiwane z tego tytułu dochody wynoszą obecnie 7.000,00 zł (vide: rubryka nr 10 urzędowego formularza). Wprawdzie według twierdzeń strony małżonkowie opóźniają się ze spłatą zaciągniętego kredytu hipotecznego, którego raty dalej wynoszą 2.400,00 zł, nie mniej jednak okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że obciążenia z nim związane nie są zaliczane do niezbędnych kosztów utrzymania. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy wszakże ocenić wymienione wśród deklarowanych wydatków raty spłacanego kredytu, który został zaciągnięty na dokończenie budowy domu położonego w S., jako że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, bo do takich należy niewątpliwie zaliczyć kredyt hipoteczny, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy, założył bowiem, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać jedynie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty utrzymania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatki związane ze spłatą rat zaciągniętego kredytu, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona jest jeszcze współwłaścicielem innej nieruchomości, tj. domu położonego przy ul. [...] w P., gdzie może zajmować 76 m2. Ponadto fakt, iż skarżący mimo posiadanych zaległości prowadzi budowę domu choć wcześniej twierdził, iż ta została zakończona, jako że dzięki pożyczce teścia miał w nim zamieszkać ok. [...] r. (vide: oświadczenie z dnia [...]r.) nie może przemawiać za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Tym bardziej, że do dnia dzisiejszego Dziennik Budowy nie został przedłożony, co oznacza, iż nie można w sposób jednoznaczny zweryfikować podanych w tym zakresie danych. Skoro jednak wnioskodawca może liczyć na wsparcie teścia przy budowie domu, dzięki któremu w ostatnim czasie wydatkował kwotę rzędu 26.700,00 zł, to okoliczność ta oznacza, iż we własnym zakresie powinien poczynić niezbędne starania, celem pozyskania stosownych środków na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Instytucja prawa pomocy nie może przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Tymczasem skarżący mimo sygnalizowanych już wcześniej znacznych zaległości wobec banków i urzędu skarbowego (vide: oświadczenie z dnia [...] r.) nie tylko prowadzi budowę domu, ale i realizuje zawarty układ prolongacyjny. Z wyjaśnień pełnomocnika strony wynika bowiem, iż po złożeniu pierwszego wniosku, wpłacono do urzędu skarbowego następujące kwoty: [...]zł (wrzesień 2011 r.), [...]zł (listopad 2011 r.) i [...]zł (grudzień 2011 r.). Porównując zatem deklarowane wcześniej i obecnie dochody, będące źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny z dokonywanymi wyżej wpłatami znacznie je przewyższającymi, nie sposób było uznać jakoby zdolności płatnicze strony skarżącej zostały dostatecznie wykazane. Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, iż wątpliwości pojawiające się w takich przypadkach mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2008 r. sygn. akt II OZ 952/08, LEX nr 527625 oraz z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 240/09, LEX nr 554619). Niezależnie od powyższego warto również w tym miejscu, odnosząc się do podnoszonych po raz kolejny argumentów dotyczących spłaty wykorzystanych na działalność limitów kredytowych oraz ciążących płatności wobec ZUS czy Urzędu Skarbowego w Z.z tytułu podatku VAT lub podatku dochodowego, podkreślić, iż dla oceny zasadności złożonego wniosku nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem wymienione wyżej wydatki do takich nie należą. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.