III SA/Gl 167/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu powyższego podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego miesięczne dochody wynoszą 1.360,00 zł netto, podczas gdy posiadane zobowiązania obejmują alimenty na kwotę 1.000,00 zł oraz zadłużenie z tytułu wypowiedzianych kredytów wynoszące ok. 200.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożył wyrok Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] z dnia [...] r. w przedmiocie rozwiązania małżeństwa z M. I. S. z domu U. poprzez rozwód oraz zasądzenia alimentów na rzecz małoletnich M. S. i K. S. w kwocie po 400,00 zł w miejsce dotychczasowych alimentów ustalonych w ugodzie zawartej przed Sądem Rejonowym w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Dodatkowo nadesłał umowę majątkową małżeńską spisaną z drugą żoną B. S. w dniu 13 października 2005 r., wydruk z księgi wieczystej lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w B. o pow. [...] m2, którego właścicielem jest B. S., wydruki z kont bankowych, których posiadaczem jest skarżący, zawiadomienia o ich zajęciu i zakazie wypłat wraz z zajęciem nadpłaty podatku dochodowego za 2015 r., nadpłaty podatku VAT za rok 2015 i 2016 oraz innych wierzytelności, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wraz z wyrokiem o zapłatę, gdzie jako strony wnoszące pozew wymieniono: A oraz B S.A., informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2016 r., zaświadczenie o zarobkach, które wynoszą 1.850,00 zł. Ponieważ do powyższych skierowana została egzekucja (vide: zawiadomienie z dnia [...]r.) dotychczasowy stosunek pracy ze skarżącym został rozwiązany na mocy porozumienia stron (vide: świadectwo pracy z dnia [...] r.). Według informacji podanych w piśmie z dnia 28 marca 2017 r. aktualnie skarżący jest bez pracy. Pozostaje na utrzymaniu żony, która ponosi wszelkie wydatki. Odmówiła jednak podania informacji na temat swoich dochodów. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast (vide: druk PPF) istotne informacje dotyczące dochodów i stanu majątkowego swojej żony, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11, LEX nr 1083182). Dlatego też pismem z dnia 23 lutego 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia powyższych danych. Ponieważ te do dnia dzisiejszego nie zostały podane nawet w sposób przybliżony złożony wniosek - jako niekompletny - nie zasługiwał na uwzględnienie. Pod pojęciem "sytuacji majątkowej strony" rozumie się bowiem dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. A ponieważ skarżący zamieszkuje razem z żoną niezbędne stało się poznanie źródeł i wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów, należących do niej nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych, jako że tylko na tej podstawie można w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ocenić na ile żona będzie w stanie mu pomóc, jako że równolegle z niniejszą sprawą skarżący zaskarżył jeszcze jedną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Z uwagi jednak na to, że uchylił się od podania powyższych danych, brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że błędne jest stanowisko strony jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Dlatego też przedłożony przy piśmie z dnia 28 marca 2017 r. w sposób wybiórczy materiał dowodowy nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Tym bardziej, że w żaden sposób nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Wprawdzie w piśmie z dnia 28 marca 2017 r. poinformowano, że żona odmówiła udostępnienia stosownej dokumentacji obrazującej wysokość osiąganych miesięcznie dochodów zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską. Niemniej jednak powyższego w żaden sposób nie udokumentowano, co więcej mimo braku współpracy ze strony żony, skarżący przedłożył do akt wydruk z księgi wieczystej dotyczący mieszkania o pow. [...]m2, położonego w B., którego właścicielem jest jego żona. W świetle powyższego przyjąć należało, że A. S. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 oraz z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, Lex nr 1365860). A ponieważ stosunek pracy skarżącego u dotychczasowego pracodawcy został po złożeniu urzędowego formularza rozwiązany na podstawie porozumienia stron (vide: świadectwo pracy z dnia [...] r.) przyjąć należało, że dopóki nie wskaże on dochodów i majątku swojej żony, na utrzymaniu której aktualnie pozostaje, a także ponoszonych przez nią wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie, wszak przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. dotyczy zarówno sytuacji finansowej skarżącego jak i członków jego rodziny. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.