III SA/Gl 1725/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r. skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. Żądanie to ograniczyła w nadesłanym do akt formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), gdzie jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W motywach powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem, który jeszcze się uczy oraz bezrobotną córką. Ich źródłem utrzymania jest renta rodzinna po zmarłym mężu wynosząca [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Z kwoty tej na zakup leków i żywności przeznacza ok. [...] zł, podczas gdy na dojazd syna do szkoły i przybory szkolne wydatkuje [...] zł. Dodatkowo ponosi koszty utrzymania domu, o pow. [...] m2, którego jest współwłaścicielem, rzędu [...] zł. Obejmują one opłaty za: energię elektryczną, wodę, telefon i zakup opału. Wprawdzie skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, niemniej jednak zobowiązana jest do spłaty zaciągniętej pożyczki, której raty wynoszą [...] zł. Ponadto po dokonaniu działu spadku po zmarłym mężu spłaca za niego raty pożyczki, które kształtują się na poziomie [...] zł. Dane te uzupełniła nadesłaną przy piśmie z [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że skarżąca wspólnie z dziećmi, tj. M. R., A. R., T. R. i K. K. posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, którego dochodowość roczna wynosi [...] zł (vide: zaświadczenie Wójta Gminy z [...] r.). Jej dochody według złożonego za 2012 r. zeznania podatkowego PIT-37 wynosiły [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie. Podobnie w listopadzie 2013 r. suma operacji uznaniowych na jej rachunku bankowym wynosiła [...] zł, podczas gdy w październiku te wynosiły [...] zł (vide: wyciągi z "A"). Ponieważ pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania zameldowani są: M. R., A. R., K. R., K. K. i M. K., opłaty za dom, uiszczane są przy ich pomocy. Te wynoszą bowiem: [...] zł (woda), [...] zł (telefon), [...] zł (energia elektryczna), [...] zł (podatek rolny i od nieruchomości). Pomoc dzieci dotyczy też zakupu leków, żywności i opału. Skarżąca jest bowiem zobowiązana do spłaty pożyczek zaciągniętych na remont domu. Do spłaty pozostało jej: [...] zł i [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące wszystkich dzieci, z którymi zamieszkuje, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd zgodnie z którym nie można przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku. Należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, albowiem pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, LEX nr 1240669 oraz z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I GZ 8/13, LEX nr 1282710). Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Dlatego też możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej. Należy bowiem oczekiwać, iż niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Dlatego też przyjąć należało, że zawarte w treści formularza dane, nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, LEX nr 1365860 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Należy bowiem zauważyć, że deklarowany przez skarżącą w rubryce nr 10 formularza PPF miesięczny dochód w kwocie [...] zł netto nie pokrywał się z nadesłaną przy piśmie z [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że dochody skarżącej w 2012 r. wynosiły [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie (vide: zeznanie podatkowe PIT-37), natomiast w październiku 2013 r. i listopadzie 2013 r. na jej rachunku bankowym odnotowano środki w kwocie [...] zł i [...] zł. W tej sytuacji wątpliwości dotyczące rzeczywistych źródeł utrzymania wnioskodawcy (vide: transakcja bankowa z [...] r. wskazująca na prowadzoną w miejscu zamieszkania działalność gospodarczą) i członków jej rodziny (vide: transakcje bankowe z [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r.) należało potraktować jako na tyle istotne, że nie pozwalały one uwzględnić złożonego wniosku nawet w części. Tym bardziej, że udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem domu kształtowały się na poziomie [...] zł. Z kolei raty dwóch pożyczek wynosiły [...] zł. Okoliczność ta nie mogła jednak odnieść zamierzonego skutku, albowiem nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Bezspornym jest bowiem, że udzielając pożyczki bank dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że skarżąca nie daje gwarancji jej spłaty (vide: dodatkowy składnik majątku w postaci nieruchomości rolnej). Dlatego też rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą w sytuacji, gdy ta z posiadanych w październiku i listopadzie 2013 r. środków (vide: wyciągi z rachunku bankowego) mogła uiścić należny od skargi wpis, który wynosi 200,00 zł. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.