III SA/Gl 1865/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie R. L. wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał Stronę skarżąca do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. W związku nie uzupełnieniem braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy zarządzeniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy wniosek R. L. o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpoznania. Pismem z dnia [...] r. R. L. wniósł sprzeciw na zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...] r. W przedłożonym druku urzędowego formularza PPF, Skarżący stwierdził, że nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oświadczył, iż posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 w C. przy ulicy [...], jednakże na tym mieszkaniu ustanowiona jest hipoteka przez Urząd Skarbowy w C. na czas trwania postępowania podatkowego. Wskazał, że w jego posiadaniu znajdują się dwa samochody osobowe : [...] rok prod. [...], [...] rok prod. [...], jednakże na tych samochodach ustanowiony jest zastaw przez Urząd Skarbowy w C. na czas trwania postępowania podatkowego. Zarządzeniem z dnia [...] r. R. L. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - - udokumentowanie faktu, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów. W tym celu należało przedstawić zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nie osiągania dochodu w [...] r., a także okoliczność, że za skarżącego nie były odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za [...] r. W przypadku gdy Strona była osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, należało przedłożyć stosowne zaświadczenie wydane przez właściwy powiatowy urząd pracy; - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy – w tym celu należało nadesłać odpis umowy o pracę małżonki skarżącego oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłacanego jej w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) nadto zaświadczenia o wysokości ewentualnych pozostałych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich [...] miesięcy; - jeżeli żona skarżącego prowadziła działalność gospodarczą, należało nadesłać kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez nią w zakresie działalności gospodarczej za [...] ostatnie miesiące; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz przez jego żonę (zarówno prywatnych, jak i związanych z potencjalnie prowadzoną działalnością gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W przypadku likwidacji rachunku, należy przełożyć stosowne zaświadczenie wystawione przez bank i potwierdzające ten fakt; - wyjaśnienie jaki tytuł prawny posiadał Skarżący do mieszkania położonego w C. na ul. [...] o powierzchni [...] m2, opisanego w rubryce 7.2 urzędowego formularza PPF. Należało wskazać jaka jest forma prawna korzystania z tego mieszkania i na jakiej zasadzie skarżący korzysta z tego mieszkania (należy nadesłać odpis stosownej umowy regulującej te kwestie); - przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego, jak również dokumentów potwierdzających zajęcie jakichkolwiek praw (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych); - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w C.); - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp., Jednocześnie Strona skarżąca została poinformowana, że odpowiedzi na opisane wezwanie oczekuje się w terminie 7 dni od daty doręczenia, a brak zastosowania się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowany jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej P.p.s.a.). Opisane wezwanie zostało skutecznie doręczone R. L. w dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez pełnomocnika Strony skarżącej sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przedmiotowej sprawie Strona skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych. Sąd na mocy art. 255 P.p.s.a. wezwał R. L. zarządzeniem z dnia [...] r. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie szeregu dokumentów, jednocześnie Strona skarżąca został pouczona, iż odpowiedzi na opisane wezwanie oczekuje się w terminie 7 dni od daty doręczenia, a brak zastosowania się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wskazane wezwanie zostało skutecznie doręczone Stronie skarżącej w dniu [...] r., jednakże R. L. w żaden sposób nie odniósł się do wezwania Sądu, jak również nie przedłożył wymaganych dokumentów. W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, iż w niniejszej sprawie Strona skarżąca pozbawiła Sąd możliwości całościowego określenia jej sytuacji majątkowej poprzez brak przedstawienie dokumentów do których przedłożenia została wezwana. Sąd stanął na stanowisku, iż oświadczenia R. L. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz formularzu PPF nie zostały przez niego uprawdopodobnione, zatem nie zostały spełnione przez Stronę skarżącą przesłanki przyznania prawa pomocy zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a.