III SA/Gl 187/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 9 stycznia 2025 r. nr PSIII.8642.24.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego uchyla zaskarżone postanowienie. J.B. (dalej: skarżący, strona) pismem z dnia 27 stycznia 2025r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł skargę na postanowienie nr PSIII.8642.24.2024 z dnia 9 stycznia 2025 r. Wojewody Śląskiego (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy, organ II instancji), umarzające postępowania zażaleniowe. Zaskarżone postanowienie organ odwoławczy wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), po rozpatrzeniu zażaleń skarżącego, z dnia 3 grudnia 2024 r. i 11 grudnia 2024 r., na postanowienia nr [...] z 15 maja 2023 r., nr [...] z 4 listopada 2024 r. oraz nr [...] z 15 listopada 2024 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 21 września 2020 r., skarżący złożył wniosek o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Starosta [...] (dalej organ I instancji) wydał decyzję nr [...] z dnia 20 lipca 2022 r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 10 140,70 zł. Decyzja ta została zaskarżona przez stronę, jednak Wojewoda Śląski utrzymał ją w mocy decyzją nr [...] z 6 października 2022 r. Na decyzję tę strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który skargę strony oddalił wyrokiem sygn. akt III SA/GI 906/22 z 4 lipca 2023 r., doręczonym stronie w dniu 14 sierpnia 2023 r. Skarżący w dniu 25 lipca 2023 r. złożył ponownie wniosek o umorzenie części należności wobec PUP w M.. Dyrektor PUP w M., po jego rozpatrzeniu, wydał postanowienie nr [...] z 26 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie powyższego wniosku strony. Zostało ono utrzymane w mocy przez Wojewodę Śląskiego postanowieniem nr [...] z 26 września 2023 r. Strona składała wnioski w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia także w dniach 4 maja 2023r., 22 października 2024 r. oraz 12 listopada 2024 r. Po ich rozpoznaniu organ I instancji wydawał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie powyższych wniosków strony - odpowiednio w dniach 15 maja 2023 r., 4 listopada 2024 r. oraz 15 listopada 2024 r. Skarżący złożył dwukrotnie zażalenia na ww. postanowienia organu I instancji - w dniach 3 i 11 grudnia 2024 r. Zostały one przekazane przez organ I instancji do Wojewody Śląskiego w odpowiednich terminach. Ponadto pismem z 30 grudnia 2024 r. Dyrektor PUP w M. poinformował organ odwoławczy, że dłużnik dokonał spłaty całości zobowiązania, a wpłata ostatniej części należności wpłynęła na rachunek Urzędu Pracy w dniu 27 grudnia 2024 r. W dniu 9 stycznia 2025r. organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem umorzył postępowania zażaleniowe. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że jeżeli w stosunku materialnoprawnym, będącym podstawą postępowania administracyjnego, brakuje jednego z istotnych elementów, na przykład organu administracyjnego, uprawnionego do podjęcia autorytatywnego rozstrzygnięcia, albo praw i obowiązków strony stanowiących podstawę rozstrzygnięcia tego organu, w takiej sytuacji postępowanie administracyjne staje się niewątpliwie bezprzedmiotowe i powinno być umorzone. Każdy z takich braków powoduje bowiem, że nie ma w danym przypadku w ogóle materialnego stosunku prawnego. Jeżeli jednym z powyższych braków stosunek materialnoprawny już jest dotknięty, zanim nastąpi wszczęcie postępowania administracyjnego, postępowanie jest bezprzedmiotowe od samego początku. Jeżeli natomiast nastąpi on po wszczęciu postępowania to postępowanie staje się bezprzedmiotowe w czasie swojego trwania. Mając na uwadze powołane okoliczności faktyczne i prawne, w przekonaniu organu odwoławczego prowadzenie postępowania odwoławczego stało się bezprzedmiotowe po dniu 27 grudnia 2024 r. z powodu spłaty całości zobowiązania przez stronę. W związku z powyższym zdaniem organu odwoławczego zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu, co też Wojewoda orzekł. W skardze na postanowienie z dnia 9 stycznia 2025r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wskazał, że w dniu 27 grudnia 2024r. spłacił zasiłek z decyzji [...] z dnia 25 lipca 2023r. w kwocie 12770,24 kwota spłacona z odsetkami 8796,12 kwota do spłaty z decyzji. Skarżący zaznaczył, iż w w/w decyzji nie było pouczenia, informacji że w związku z opóźnieniem spłaty raty naliczane będą odsetki z innej decyzji. Do dnia dzisiejszego nie otrzymał też wiadomości z jakiej kwoty, jakie odsetki, od jakiego okresu będą naliczane. Zdaniem strony Urząd Pracy nie dokonał rozliczenia z organem rentowym mając wcześniejszą wiedzę z bazy danych o przyznanej wstecz rencie o czym skarżący ostatecznie dowiedział się 25 marca 2020r. po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Apelacyjnego. W wyniku zmiany decyzji [...] z dnia 30 marca 2020r. o zwrocie zasiłku w związku z przyznaniem renty i po zakończeniu renty skarżący został zarejestrowany jako bezrobotny, a zgodnie z przepisami powinien nabyć prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Do dnia dzisiejszego zasiłek ten nie został mu wypłacony. Skarżący zaznaczył, że po okresie 30 czerwca 2019r. powinna być uporządkowana jego dokumentacja, która kończy się w 2015 r. a nie wydano mu żadnego zaświadczenia . Nadto skarżący wskazał, że pismo z dnia 10 kwietnia 2020r. i 14 sierpnia 2020r. jest odwołaniem od decyzji z dnia 30 marca 2020r. i 27 lipca 2020r. Skarżący nadmienił, że złożył wniosek o zasiłek dla bezrobotnych, o przesunięcie i do 25 marca 2020r. nie miał podstaw negować wydawanych decyzji i postanowień, a jego zdaniem poświadczenie nieprawdy w decyzji z dnia 30 marca 2020r. skutkowało negatywnym rozpatrzeniem tej decyzji. Końcowo skarżący zauważył, że jego spotkanie z Dyrektorem UP w dniu 24 stycznia 2025r. nie wniosło nic do sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ między innymi wskazał, że prowadzenie postepowania zażaleniowego stało się bezprzedmiotowe ponieważ skarżący w dniu 27 grudnia 2024r. spłacił w całości swoje zobowiązanie. W związku z czym w ocenie organu zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Natomiast w myśl art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się art. 105 k.p.a. Zatem zdaniem organu wystąpienie przesłanek określonych w art. 105 k.p.a., jest podstawą do umorzenia postępowania. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne sprawy, organ odwoławczy orzekł o umorzeniu postępowania zażaleniowego. Natomiast odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego jego odwołań z 19 kwietnia 2020 r. (strona wskazuje 10.04.2020 r.) i 14 sierpnia 2020 r. organ podkreślił, że odwołanie strony z 19 kwietnia 2020 r. nie zawierało własnoręcznego podpisu, nie zostało także wniesione na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Dlatego organ dwukrotnie wezwał skarżącego do podpisania podania z 19 kwietnia 2020 r. wskazując szczegółowo sposoby usunięcia braku w ww. podaniu. Ponadto mimo skutecznego doręczenia wezwań w dniach 15 maja 2020 r. i 12 czerwca 2020 r., skarżący nie uzupełnił podpisu w wyznaczonych terminach. Z tego względu podanie z 19 kwietnia 2020 r. pozostawiono bez rozpatrzenia, zwracając akta I instancji do PUP w M.. Natomiast odwołanie skarżącego z 14 sierpnia 2020 r. zostało rozpatrzone przez Wojewodę Śląskiego, który decyzją nr [...] z 14.09.2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji znak [...] z 27 lipca 2020 r. o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 10 140,70 zł za okres od 15 lutego 2018 r. do 14 lutego 2019 r. Skargę na decyzję Wojewody Śląskiego oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem sygn. akt III SA/GI 711/20 z 17 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 359 ), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody Śląskiego z 9 stycznia 2025r. nr nr PSIII.8642.24.2024 z dnia 9 stycznia 2025 r. umarzające postępowania zażaleniowe. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, przyczyną umorzenia postępowania był brak istotnego elementu stosunku materialnoprawnego tj. braku przedmiotu sprawy. W związku z powyższym organ odwoławczy zastosował zasadę, że jeżeli w stosunku materialnoprawnym, będącym podstawą postępowania administracyjnego, brakuje jednego z istotnych elementów, na przykład organu administracyjnego, uprawnionego do podjęcia autorytatywnego rozstrzygnięcia, albo praw i obowiązków strony stanowiących podstawę rozstrzygnięcia tego organu, w takiej sytuacji postępowanie administracyjne staje się niewątpliwie bezprzedmiotowe i powinno być umorzone. Zdaniem organu odwoławczego prowadzenie postępowania zażaleniowego stało się bezprzedmiotowe po dniu 27 grudnia 2024 r. z powodu spłaty całości zobowiązania przez skarżącego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., który wskazuje, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Natomiast przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. powołany w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia, nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego dlatego też w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze treść art. 105 § 1 k.p.a. Wobec tego umorzenie postępowania odwoławczego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jako efekt zaistnienia bezprzedmiotowości orzekania wyłącznie na tym etapie postępowania - może w zasadzie nastąpić jedynie w dwóch przypadkach, tj. gdy strona postępowania cofnie odwołanie (art. 137 k.p.a.) bądź w toku postępowania organ odwoławczy ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (w rozumieniu art. 28 k.p.a.). Wymienione powyżej okoliczności wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 2003/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się też, że umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest zaś konkretna sprawa administracyjna, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Podkreślenia wymaga, że decyzja umarzająca postępowanie ma charakter procesowy, gdyż nie załatwia sprawy merytorycznie. Badanie przez sąd zgodności z prawem takiej decyzji wymaga oceny, czy zasadne jest stanowisko organu, że w sprawie wystąpiły przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Innymi słowy, bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy nie istnieje sprawa administracyjna podlegająca rozpoznaniu w tym postępowaniu. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o jakim mowa w powyższym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 21 lutego 2006 r., I OSK 967/05). Bezprzedmiotowe może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu postępowania wymagającego rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. np. wyrok NSA z 23 stycznia 2006 r., II SA 428/01). Zdaniem Sądu w badanej sprawie przyjęcie przez organ odwoławczy bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, pozbawiło stronę prawa do zweryfikowania postępowania zażaleniowego przez organ II instancji. Odnosząc się do podniesionego zarzutu brak pouczenia w decyzji o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że nieprawidłowości w zakresie pouczenia o środkach odwoławczych mogą polegać bądź na braku pouczenia bądź na błędnym pouczeniu. W pierwszym przypadku stronie przysługuje prawo do żądania uzupełnienia decyzji w sposób wskazany w art. 111 § 1 k.p.a. W drugim wypadku strona może żądać sprostowania pouczenia w trybie określonym w art. 111 § 2 k.p.a. Niepodjęcie obrony przez stronę powoduje nabycie przez decyzję przymiotu ostateczności, co daje podstawę do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W takim przypadku stronie przysługuje obrona przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu - złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 3000/12). Niezależnie od trybu kwestionowania prawidłowości pouczenia, trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Oznacza to, że pouczenie o prawie odwołania powinno zawierać wskazanie organu odwoławczego, trybu pośredniego wniesienia odwołania oraz terminu wniesienia odwołania. Jak wskazał NSA ustawowego biegu terminu do wniesienia środka odwoławczego nie zmienia błędne pouczenie strony co do przysługiwania lub nieprzysługiwania środka odwoławczego. Mylne bowiem informacje organu co do przysługujących stronie środków prawnych nie wpływają na bieg terminu do wniesienia takich środków, a zatem nie oznaczają, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna w ogóle biegu (wyrok NSA z 19 lipca 2012 r. sygn. I OSK 755/12). Ochrona wynikająca z art. 112 k.p.a. stanowi dla strony błędnie pouczonej o nieprzysługiwaniu środka odwoławczego, jedynie wyłącznie gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu (postanowienia NSA z 14 września 2012 r. sygn. I OSK 1988/12). W postępowaniu administracyjnym uchylenie się od skutków prawnych uchybienia terminu następuje poprzez żądanie przywrócenia terminu, a gdy uchybienie terminu jest następstwem błędnego pouczenia, poprzez wykazywanie braku własnej winy w uchybieniu terminu (Wyrok WSA w Białymstoku z 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 771/15). W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zaskarżone postanowienie nie zawierało pouczenia, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Pomimo tego uchybienia skarżący w prawem określonym w terminie wniósł skargę do sądu administracyjnego, co oznacza że nie poniósł negatywnych tego konsekwencji. Ponadto organ odwoławczy umarzając postępowanie zażaleniowe nie zbadał jego prawidłowości. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organ odwoławczy naruszył art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. przez bezpodstawne umorzenie postępowania w całości jako bezprzedmiotowego a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie organ zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu. Z tego też względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.