III SA/Gl 1894/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. (Z.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w części przekraczającej 800,00 zł ( słownie: osiemset złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wyrokiem z dnia 29 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Pełnomocnik skarżącej L.Z. radca prawny I.K. wniósł jej imieniem datowaną na dzień [...] r. skargę kasacyjną od wymienionego wyroku, zawierającą wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku złożonym na druku PPF strona skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżąca stwierdziła, że nie ma środków finansowych co wynika z blokady kont bankowych przez Dyrektora Izby Celnej w K. uniemożliwiającej prowadzenie działalności gospodarczej. Zabrane środki finansowe w wysokości [...] zł spowodowały wysokie zaległości w płatnościach zobowiązań wobec dostawców, a tym samym brak możliwości zakupu paliw i akcesoriów do handlu. Wskazała, że sprzedaż stacji drastycznie zmalała, nie posiada żadnych oszczędności ani majątku osobistego, a ruchomości są zajęte na poczet zobowiązań przez Izbę Celną i tym samym nie może rozporządzać swoim majątkiem. Ponadto skarżąca oświadczyła, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W skład majątku skarżącej wg jej oświadczenia wchodzi stacja paliw o pow. zabudowy ok. [...] m2 na działce o powierzchni [...] ha. Dalej wskazała, że nie posiada mieszkania, ani innych nieruchomości. W rubryce opisującej stan majątkowy skarżącej, L.Z. oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Jednocześnie wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą z wykazaną za okres od stycznia do listopada 2011 r. stratą w wysokości [...] zł. Oświadczyła ponadto, że z mężem W.Z. pozostaje w faktycznej separacji, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Separacja nie została orzeczona wyrokiem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.– dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..) - art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1). Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wracając do istoty sprawy należy zauważyć, że postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2010 r. skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w części przekraczającej 1 500,00 zł, a w pozostałym zakresie wniosek został oddalony. W treści wówczas złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach podała, iż w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła blokada kont bankowych prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, która uniemożliwia jej bieżący zakup paliw i akcesorii do handlu. Ponadto spowodowała zaległości w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę [...] zł. Tym samym w okresie od stycznia do lipca 2010 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł. Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała wówczas, że wspólne gospodarstwo domowe prowadziła z córką (lat [...]), która nie pracuje tylko kontynuuje naukę na studiach wyższych. Z mężem pozostawała już wtedy w faktycznej separacji. Podkreślała, że nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. W tej sytuacji jedynym majątkiem jaki wskazała był posiadany przez córkę dom o pow. użytkowej 100 m2, w którym obie zamieszkiwały. Skarżąca nie posiadała także żadnych oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji), czy też przedmiotów o wartości powyżej 3000 Euro. W uzupełnieniu wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych: - akt notarialny z dnia [...] r., na mocy którego w małżeństwie skarżącej ustanowiona została rozdzielność majątkowa; - rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za wodę (21,83 zł), energię elektryczną (122,78 zł), telefon (103,24 zł) i podatek od nieruchomości (110,00 zł); - umowę darowizny z dnia [...] r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. 0,5348 ha; - wydruki księgi handlowej prowadzonej dla "A" wraz z wyciągami rachunków bankowych za okres od maja do lipca 2010 r.; - deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł (maj), [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec); - ewidencję środków trwałych firmy; - protokół zajęcia ruchomości wraz z wystawionymi w dniu [...] i [...] r. zarządzeniami zabezpieczenia; - zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.; - zeznanie podatkowe za 2009 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł jej stratę rzędu [...] zł. Ponadto z treści pisma procesowego z dnia [...] r. wynikało, iż wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu pokrywa mąż skarżącej, który w ten sposób partycypuje w kosztach utrzymania córki. Wprawdzie od dnia ustanowienia rozdzielności majątkowej pozostaje ona z mężem w faktycznej separacji, niemniej jednak nadal z nim zamieszkuje. Mąż korzysta bowiem z ustanowionej przez córkę na jego rzecz służebności osobistej dożywotniego mieszkania. Źródłem dochodu jej męża jest działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży detalicznej odzieży prowadzona pod nazwą "B". Ponieważ ta jest nierentowna mąż zamierzał doprowadzić do likwidacji firmy (vide: przedłożone do akt o sygn. III SA/Gl 1985/10 zeznanie PIT-28 za ubiegły rok podatkowy, gdzie zadeklarowano przychód w wysokości [...] zł, a nadto ewidencję przychodów, gdzie za ostatnie trzy miesiące wykazano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł). Dodatkowo przy piśmie z dnia [...] r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Wyższej Szkoły [...] w W. potwierdzające fakt ukończenia studiów przez jej córkę wraz z decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] r., na mocy której została ona uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z uwagi na to, że postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, pismem z dnia [...] r. strona wniosła do tut. Sądu sprzeciw, w którym domagała się uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W jego uzasadnieniu podała, iż wysokość obrotów jakie osiągnęła w 2009 r. nie powinna przysłaniać rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Tym bardziej, że poniesienie straty na poziomie [...] mln złotych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ubiegły rok stanowi niezaprzeczalny fakt, który w sposób dostateczny udowodniła. Dodatkowo wyjaśniła, iż nie posiada zapasów własnej gotówki, gdyż wpływy ze sprzedaży paliw przekazywane są na bieżącą spłatę kredytów kupieckich udzielanych przez dostawców, których niespłacenie spowoduje wstrzymanie dalszych dostaw, a tym samym zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Nie można zdaniem skarżącej utożsamiać należności pieniężnych będących w obrocie z faktem, iż wnioskodawca nie może nimi swobodnie dysponować. W głównej mierze obrót polega na przekazywaniu kwot uzyskanych ze sprzedaży na rzecz osób trzecich bezpośrednio na konto dostawcy po potrąceniu marży. Zatem zakupy towarów handlowych stanowią podstawowy koszt prowadzonej działalności jednakże nie są kosztem jedynym. Dodatkowo ponoszone są również wydatki związane z wynagrodzeniami pracowników, ubezpieczeniem społecznym, kosztami zużycia wody, prądu, opłat lokalnych itp. Nie bez znaczenia na ceny zakupu towarów ma również prowadzona egzekucja przez organy podatkowe, albowiem zajęte środki przeznaczone były na bieżące regulowanie należności dostawcom, co w dużej mierze wpływa również na mniejsze upusty cenowe za dostarczany towar. Inaczej wyglądałaby sytuacja skarżącej gdyby organy podatkowe wstrzymały prowadzenie egzekucji uzyskując np. zabezpieczenie poprzez wpis hipoteki na nieruchomości skarżącej do momentu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd. Tymczasem zobligowana została do uiszczenia zobowiązania podatkowego za rok 2006 i dwa miesiące roku następnego w łącznej kwocie [...] zł. Biorąc zatem pod uwagę wskazaną wartość przedmiotu sporu we wszystkich złożonych skargach zmuszona byłaby opłacić wpisy sądowe wynoszące łącznie [...] zł. W tej sytuacji minimalna rezerwa płatnicza, którą dysponowała nie była wystarczająca na ich poniesienie. Tym bardziej, że fakt posiadania środków na rachunkach bankowych w żaden sposób nie przesądza o tym, iż skarżąca osiągnęła dochód, którym może swobodnie dysponować. Sąd rozpatrując złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych od skargi kasacyjnej miał na uwadze, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd porównując obecną sytuację majątkową skarżącej ze stanem poprzednim uzasadniającym zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu ponad kwotę 1 500 zł stwierdził, że sytuacja ta nie uległa pogorszeniu i zmieniła się o tyle, że obecnie skarżąca prowadzi działalność gospodarczą ze znacząco niższą stratą i jak wynika z urzędowego formularza z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest w ocenie tut. Sądu wystarczających podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Nie można bowiem pomijać faktu, iż L.Z. nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Tym samym oświadczenie, iż w okresie od stycznia 2011 r. do listopada 2011 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł ( wcześniej [...] zł) nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Fakt, iż posiadane przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunki bankowe zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że skarżąca posiadała również inne rachunki bankowe, których stanu obecnie nie wykazała. W świetle powyższego brak było wystarczających podstaw do uznania jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego skargą kasacyjną postępowania. Ponadto jak wynikało z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych uzyskiwała ona przychód nie tylko ze sprzedaży paliw, ale również usług restauracyjnych w związku z prowadzonym zajazdem. Obecnie skarżąca nie wskazała tego faktu co nie oznacza jednak zaprzestania prowadzenia zajazdu. Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W.Z.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (vide: akt notarialny z dnia [...] r.), a z wniosku wynika, że pozostają w separacji to jednak stan majątkowy i możliwości płatnicze wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Przypomnieć też trzeba, iż Sąd rozpoznając wniosek o udzielenie prawa pomocy bierze pod uwagę rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na skarżącym ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy, a nie poddawać w wątpliwość jej wiarygodność, czy ograniczać się do lakonicznych informacji. Mając jednak na uwadze fakt, iż skarżąca jest stroną w wielu sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez nią do tut. Sądu skarg, uznać należało, iż jej sytuacja majątkowa (szczegółowo opisana wyżej) nie pozwala uiścić pełnego wpisu sądowego. Stanowi bowiem zbyt duże obciążenie finansowe dla skarżącej i może spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Dlatego też za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu jej z należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego w kwocie powyżej 800,00 zł. Stanowi ona bowiem ok. ½ należnego wpisu od skargi kasacyjnej, a jej poniesienie nie doprowadzi zdaniem Sądu do powstania niedostatku w utrzymaniu skarżącej, przeciwnie leży w granicach jej możliwości finansowych. Ponadto stanowi ono gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić. Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. Należy wskazać, że stosownie do art. 203 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.