III SA/Gl 1896/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z.(Z.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej [...] zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. W treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach podała, iż w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła blokada kont bankowych prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, która uniemożliwia jej bieżący zakup paliw i akcesorii do handlu. Ponadto spowodowała zaległości w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę [...] zł. Tym samym w okresie od [...] do [...] 2010 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł. Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką (lat 24), która nie pracuje tylko kontynuuje naukę na studiach wyższych. Z mężem pozostaje bowiem w faktycznej separacji, mimo iż nie posiada stosownego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Co więcej nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. W tej sytuacji jedynym majątkiem jest posiadany przez córkę dom o pow. użytkowej 100 m2, w którym obie zamieszkują. Skarżąca nie posiada bowiem żadnych oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji), a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych: - akt notarialny z dnia [...] 2008 r., na mocy którego w małżeństwie skarżącej ustanowiona została rozdzielność majątkowa; - rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za wodę ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), telefon ([...] zł) i podatek od nieruchomości ([...] zł); - umowę darowizny z dnia [...] 2008 r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. 0,5348 ha; - wydruki księgi handlowej prowadzonej dla "A". Ziółkowscy wraz z wyciągami rachunków bankowych za okres od [...] do [...]2010 r.; - deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł ([...]),[...] zł ([...]),[...]zł ([...]); - ewidencję środków trwałych firmy; - protokół zajęcia ruchomości wraz z wystawionymi w dniu [...] i [...] 2008 r. zarządzeniami zabezpieczenia; - zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych z dnia [...] 2010 r. oraz z dnia [...] 2010 r.; - zeznanie podatkowe za 2009 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł jej stratę rzędu [...] zł. Ponadto z treści pisma procesowego z dnia [...] 2010 r. ustalono, iż wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu pokrywa mąż skarżącej, który w ten sposób partycypuje w kosztach utrzymania córki. Wprawdzie od dnia ustanowienia rozdzielności majątkowej pozostaje ona z mężem w faktycznej separacji, niemniej jednak nadal z nim zamieszkuje. Mąż korzysta bowiem z ustanowionej przez córkę na jego rzecz służebności osobistej dożywotniego mieszkania. Źródłem dochodu jej męża jest działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży detalicznej odzieży prowadzona pod nazwą "B" W. Z.. Ponieważ ta jest nierentowna mąż chce doprowadzić do likwidacji firmy (vide: przedłożone do akt o sygn. III SA/Gl 1985/10 zeznanie PIT-28 za ubiegły rok podatkowy, gdzie zadeklarowano przychód w wysokości [...] zł, a nadto ewidencję przychodów, gdzie za ostatnie trzy miesiące wykazano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł). Dodatkowo przy piśmie z dnia [...] 2010 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w W. potwierdzające fakt ukończenia studiów przez jej córkę wraz z decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] r., na mocy której została ona uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z uwagi na to, że postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, pismem z dnia [...] 2010 r. strona wniosła do tut. Sądu sprzeciw, w którym domagała się uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W jego uzasadnieniu podała, iż wysokość obrotów jakie osiągnęła w 2009 r. nie powinna przysłaniać rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Tym bardziej, że poniesienie starty na poziomie 1,4 mln złotych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ubiegły rok stanowi niezaprzeczalny fakt, który w sposób dostateczny udowodniła. Dodatkowo wyjaśniła, iż nie posiada zapasów własnej gotówki, gdyż wpływy ze sprzedaży paliw przekazywane są na bieżącą spłatę kredytów kupieckich udzielanych przez dostawców, których niespłacenie spowoduje wstrzymanie dalszych dostaw, a tym samym zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Nie można zdaniem skarżącej utożsamiać należności pieniężnych będących w obrocie z faktem, iż wnioskodawca nie może nimi swobodnie dysponować. W głównej mierze obrót polega na przekazywaniu kwot uzyskanych ze sprzedaży na rzecz osób trzecich bezpośrednio na konto dostawcy po potrąceniu marży. Zatem zakupy towarów handlowych stanowią podstawowy koszt prowadzonej działalności jednakże nie są kosztem jedynym. Dodatkowo ponoszone są również wydatki związane z wynagrodzeniami pracowników, ubezpieczeniem społecznym, kosztami zużycia wody, prądu, opłat lokalnych itp. Nie bez znaczenia na ceny zakupu towarów ma również prowadzona egzekucja przez organy podatkowe, albowiem zajęte środki przeznaczone były na bieżące regulowanie należności dostawcom, co w dużej mierze wpływa również na mniejsze upusty cenowe za dostarczany towar. Inaczej wyglądałaby sytuacja skarżącej gdyby organy podatkowe wstrzymały prowadzenie egzekucji uzyskując np. zabezpieczenie poprzez wpis hipoteki na nieruchomości skarżącej do momentu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd. Tymczasem zobligowana została do uiszczenia zobowiązania podatkowego za rok 2006 i dwa miesiące roku następnego w łącznej kwocie [...] zł. Biorąc zatem pod uwagę wskazaną wartość przedmiotu sporu we wszystkich złożonych skargach zmuszona byłaby opłacić wpisy sądowe wynoszące łącznie [...] zł. W tej sytuacji minimalna rezerwa płatnicza, którą dysponuje nie jest wystarczająca na ich poniesienie. Tym bardziej, że fakt posiadania środków na rachunkach bankowych w żaden sposób nie przesądza o tym, iż skarżąca osiągnęła dochód, którym może swobodnie dysponować. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy p.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez skarżącą, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest w ocenie tut. Sądu wystarczających podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Nie można bowiem pomijać faktu, iż L. Z. prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której od [...] 2010 r. do [...] 2010 r. obracała środkami w kwocie [...] zł. Podobnie w deklaracjach VAT-7 wykazała następujące podstawy opodatkowania: [...] zł ([...]),[...] zł ([...]) i [...] zł ([...]). Tym samym twierdzenia, iż poniosła stratę rzędu [...] zł nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności (vide: wydruki księgi handlowej za okres od [...] do [...] 2010 r.). Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu do wykazanej w zeznaniu PIT- 36L za ubiegły rok podatkowy straty rzędu [...] zł, jako że wypracowany za ten okres przychód wynosił [...] zł, natomiast koszty jego uzyskania obejmowały kwotę [...] zł. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Fakt, iż posiadane przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunki bankowe zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że na rachunku pomocniczym firmy, do którego egzekucja nie została skierowana na dzień 5 lipca 2010 r. wykazano saldo końcowe w kwocie [...] zł. Podobnie na pozostałych rachunkach bankowych, mimo potrąceń związanych z egzekucją dochodzonych należności dostępne były następujące środki: [...] zł (por. wyciąg z [...] 2010 r.), [...] zł (por. wyciąg z [...] 2010 r.), [...] zł (por. wyciąg z [...] 2010 r.), [...] zł (por. wyciąg z [...] 2010 r.) oraz [...] zł (por. wyciąg z [...] 2010 r.). W świetle powyższego brak było wystarczających podstaw do uznania jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych uzyskuje ona przychód nie tylko ze sprzedaży paliw, ale również usług restauracyjnych w związku z prowadzonym zajazdem. Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. Z.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (vide: akt notarialny z dnia [...] 2008 r.), niemniej jednak fakt, iż pomimo separacji, nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci Stacji Paliw ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Dlatego też okoliczność, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której pomimo niewielkich przychodów (vide: znajdująca się w aktach o sygn. III SA/Gl 1985/10 ewidencja przychodów za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł ) opłaca koszty utrzymania domu należącego do ich córki w wysokości: [...] zł - woda, [...] zł - energia elektryczna, [...] zł – telefon oraz [...] zł - podatek od nieruchomości, ma istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż figuruje on jeszcze na rachunku bankowym Stacji Paliw, z którego podejmuje stosowne środki na wypłatę wynagrodzeń (vide: wyciąg z dnia [...] i [...] 2010 r. oraz [...] 2010 r.). Nie bez znaczenia jest ponadto wskazana w treści pisma z dnia [...] 2010 r. informacja, iż nieruchomość położona przy ul. [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce (vide: akt notarialny z dnia [...] r.). Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może również zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, zwłaszcza że jak ustalono z nadesłanego do akt materiału źródłowego córka skarżącej zameldowana jest w Warszawie (vide: zaświadczenie wystawione przez Urząd Pracy w W.), a zatem posiada wystarczające możliwości by osiągnąć adekwatny do zdobytego wykształcenia pułap ekonomicznej samodzielności. Mając jednak na uwadze fakt, iż skarżąca jest stroną w wielu sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez nią do tut. Sądu skarg, uznać należało, iż jej sytuacja majątkowa (szczegółowo opisana wyżej) nie pozwala uiścić pełnego wpisu sądowego w tej, jak i w równolegle prowadzonych kilkunastu innych sprawach. Stanowi bowiem zbyt duże obciążenie finansowe dla skarżącej oraz jej rodziny i może spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Dlatego też za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu jej z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie powyżej [...] zł. Stanowi ona bowiem ok. ½ należnego wpisu od skargi, a jej poniesienie nie doprowadzi zdaniem Sądu do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny skarżącej, przeciwnie leży w granicach jej możliwości finansowych. Ponadto stanowi ono gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić. Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.