III SA/Gl 1952/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. M. (M.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści wniesionej skargi skarżący domagał się przyznania pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek ten - zgodnie z wezwaniem referendarza z dnia [...] r. – powtórzył następnie na druku urzędowego formularza PPF, gdzie w rubryce nr 4 sprecyzował, iż wskazana wyżej pomoc, której się domaga, odnosi się do ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego z urzędu, jak również zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach powyższego wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Cała rodzina pozostaje na utrzymaniu osób bliskich, jako że prowadzona przez żonę działalność gospodarcza od sierpnia 2012 r. jest zawieszona. Natomiast jego firma w 2012 r. wypracowała wprawdzie przychód rzędu [...] zł. Ten jednak po potrąceniu kosztów jego uzyskania wielkości [...] zł przyniósł stratę w kwocie [...] zł. Tymczasem posiadane przez skarżącego zadłużenie, do którego spłaty został wezwany (vide: pismo z dnia [...] r.) wynosi [...] zł, podczas gdy niezapłacone w terminie opłaty leasingowe kształtują się na poziomie [...] zł (vide: wypowiedzenie umowy leasingu z dnia [...] r.). Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...] r. wezwano do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - udokumentowanie (odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość przy ul. [...] [...] wskazana jako adres zamieszkania oraz jaka jest jej powierzchnia; - nadesłanie odpisu lub kserokopii składanych przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, a nadto w zależności od wybranej formy opodatkowania ksiąg rachunkowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów bądź ewidencji przychodów za styczeń i luty 2013 r., raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych za ostatni kwartał; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego przez żonę skarżącego za 2012 r. zeznania podatkowego oraz zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego, iż od sierpnia 2012 r. z tytułu prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej nie były składane żadne deklaracje podatkowe; - nadesłanie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia potwierdzającego, iż prowadzona przez żonę działalność gospodarcza jest zawieszona, na jaki okres, a nadto wskazującego na jej przedmiot, natomiast w przypadku gdyby działalność ta w ostatnim czasie została zlikwidowana przedstawienie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających tenże fakt; - przedłożenie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - wykazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych tytułu prawnego do nieruchomości położonej przy ul. [...] [...] w P. oraz jej powierzchni; - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych obrazujących zaciągnięte kredyty i pożyczki, ich wysokość, cel na który zostały przeznaczone, a nadto wielkość płaconych rat, ich oprocentowanie oraz przewidywany termin spłaty; - wyjaśnienie czy prowadzone jest wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak należało wskazać przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych do jakich składników majątku zostało ono skierowane i na jakim jest ono obecnie etapie; - sprecyzowanie czy skarżący korzysta z pomocy rodziny (w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało przedłożyć stosowne oświadczenie złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej, przez członków rodziny wskazujące na rodzaj i zakres udzielanej pomocy). W odpowiedzi na powyższe skarżący wyjaśnił, że wykonanie wezwania w terminie siedmiu dni nie było realne. Tym bardziej, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, a rachunków bankowych nie posiada. Podobnie potwierdzeń dokonywanych zakupów i opłat nie posiada, jako że nie przewidział, że będą mu potrzebne, zwłaszcza, że środki, z których te są pokrywane pochodzą od osób, które wspierają go finansowo. Okoliczności tej nie jest w stanie udokumentować, albowiem nie posiada uprawnień, aby żądać od nich składania jakichkolwiek oświadczeń w tym zakresie. Dodatkowo wskazał na prowadzone wobec jego osoby postępowanie egzekucyjne związane z posiadanym zadłużeniem wynoszącym ok. [...] zł. Następnie wyjaśnił, że wynajmuje lokal o pow. [...] m2 położony przy ul. [...] [...] w P. Zalega jednak z jego opłatami od przeszło 4 miesięcy. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego z urzędu – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy, jako że to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje bowiem wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że jego żądanie zasługuje na uwzględnienie (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które także może być przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację składanego oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Dlatego też jego bierność w tym zakresie musi być postrzegana jako nienależyte wykazanie przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 oraz z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący uchylił się od wykonania wezwania z dnia 19 lutego 2013 r. weryfikacja złożonego przez niego oświadczenia nie była możliwa. Tym bardziej, że nie podjęto nawet próby częściowego wykonania wezwania i nadesłania choćby tych dokumentów źródłowych, które były w posiadaniu wnioskodawcy. Podobnie w żaden sposób nie wykazano, jakoby poczyniono jakiekolwiek starania celem uzyskania żądanych dokumentów, tj. zwrócenia się do właściwych instytucji o wydanie stosownych zaświadczeń czy dokumentów, która to okoliczność mogłaby być brana pod uwagę jako przesłanka przedłużenia zakreślonego terminu, o który skarżący mógł przecież wystąpić, a jednak tego nie uczynił. Dlatego też przyjąć należało, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania zarówno w całości jak i w części. Przedstawione w treści formularza dane nie pozwoliły bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Dotyczy to ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem wydatków, których wysokość nie została w żaden sposób podana, lecz również źródeł i wysokości dochodu, z których te są pokrywane (vide: strata z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i dość ogólnikowe stwierdzenie o korzystaniu z pomocy osób bliskich, które w żaden sposób nie zostało sprecyzowane), a nadto posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, które z racji prowadzonej działalności musi posiadać, a których ewentualną likwidację lub stan zerowy można było wykazać przy pomocy stosownego zaświadczenia z banku, wydruku komputerowego lub wyciągu z konta. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do żony skarżącego i jej możliwości finansowych, które poza ogólną informacją dotyczącą zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, nie zostały w żaden sposób wykazane, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje między małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej. Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko wnioskodawcy jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej uniemożliwiało uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony, z którą przecież wspólnie zamieszkuje (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Dlatego też przyjąć należało, że zawarte w treści formularza dane wraz z dołączonymi - w sposób wybiórczy – załącznikami, wskazującymi na poniesioną w 2012 r. stratę z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, a nadto na posiadane zadłużenie, do którego spłaty został wezwany (vide: pismo z dnia [...] r. oraz wypowiedzenie umowy leasingu z dnia [...] r.), nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, jako że te dotyczyły przede wszystkim źródeł utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, a zatem miały na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalały na jego uwzględnienie zarówno w całości jak i w części. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.