III SA/Gl 1991/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi jedynie z matką, u której zamieszkuje. Ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe w łącznej kwocie [...] zł, albowiem działalność gospodarcza zarejestrowana na jego nazwisko, przynosi wyłącznie straty. Poza domem jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem innych składników majątku nie posiada. Nieruchomość ta obciążona jest hipotecznie nie tylko w związku z zaciągniętym kredytem i pożyczką, które spłaca, ale również z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania spornych kwot wynikających z wydanej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. decyzji określającej zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r. Powyższe dane uzupełnił obszerną dokumentacją źródłową, z której ustalono, że w [...] r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł stratę w kwocie [...] zł. Natomiast w [...] r. strata ta zmniejszyła się do [...] zł (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc [...]). Z kolei wykazana dla celów podatku VAT w okresie ostatnich trzech miesięcy podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł ([...]), [...] zł ([...]) oraz [...] zł ([...]). Dodatkowo z tytułu pobieranej renty skarżący uzyskuje stały dochód rzędu [...] zł netto. Z kolei jego matka, u której jest zameldowany, pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto. Ponoszone przez nią wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m2 obejmują opłaty za telefon ([...] zł), czynsz ([...] zł), gaz ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). Natomiast skarżący w związku z zaciągniętym kredytem na zakup samochodu marki [...] rocznik [...] spłaca jego raty, które wraz z odsetkami wynoszą [...] zł. Ponadto w ramach firmy spłaca też pożyczkę w wysokości [...] zł. Niezależnie od powyższego na nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha ustanowił hipotekę celem zabezpieczenia spłaty kredytu na budowę domu jednorodzinnego. Ten podobnie jak pożyczka ekspresowa gotówkowa zobowiązany jest spłacać wspólnie z żoną, której miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Postanowieniem z 28 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżący zawarł polemikę z postanowieniem referendarza sądowego. Sąd zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stały miesięczny dochód skarżącego z tytułu pobieranej renty wynosi wprawdzie [...] zł netto, niemniej jednak prowadzi on jeszcze działalność gospodarczą, w ramach której zaciąga zobowiązania znacznych rozmiarów (vide: umowy pożyczki na kwotę [...] zł oraz kredytu w wysokości [...] zł). Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem bezspornym jest, że udzielając kredytów i pożyczek, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż ten nie daje gwarancji ich spłaty (vide: oświadczenie o wielkości przedsiębiorcy dla potrzeb sprawozdawczości banku). Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Należy w tym miejscu podkreślić, że podniesiona w sprzeciwie okoliczność powiązania udzielonej skarżącemu pożyczki z prowadzonym postępowaniem sądowym nie wynika z samej analizy zawartej umowy. Podobnie wykazana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej strata nie mogła mieć znaczenia przesądzającego. Nie oznacza ona bowiem braku środków finansowych (vide: dokonana [...] r. spłata pożyczki w wysokości [...] zł) lecz jest jedynie wynikiem bilansowym pomiędzy wypracowanym przychodem a kosztami jego uzyskania, których wysokość w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc [...]). W tej sytuacji przyjąć należało, że uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł mieści się w granicach możliwości finansowych strony skarżącej. Ten może się bowiem znaleźć w strukturze ponoszonych wydatków przyjmujących dużo wyższe wartości. Działalność gospodarcza skarżącego jest kontynuowana w chwili obecnej, co więcej na podstawie wykazu środków trwałych można ustalić, że dysponuje on trzema samochodami, których amortyzacja generuje wyższą stratę. Można postawić pytanie czy wydatki na utrzymanie tych pojazdów nie mają charakteru zbytecznych. Ponadto fakt, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim oznacza, że przy ocenie jego sytuacji finansowej bierze się pod uwagę również stan majątkowy jego żony, tj. posiadane przez nią dochody i majątek. Zgodnie bowiem z ugruntowanym w judykaturze poglądem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy pozostawanie w separacji faktycznej czy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się wszakże do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, że za błędne uznaje się stanowisko wnioskodawcy jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, skoro jej miesięczne wynagrodzenie za pracę wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, a fakt ich oddzielnego zamieszkiwania nie stanowił przeszkody do wspólnego zaciągnięcia pożyczki ekspresowej gotówkowej w wysokości [...] zł. Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżący zgodnie ze złożonym oświadczeniem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, której miesięczne dochody wynoszą [...] zł netto, a ponoszone przez nią udokumentowane wydatki oscylują w granicach [...] zł. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem należy oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca poszukiwać będzie w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy chcą i mogą im pomóc. Zwłaszcza, że nie wykazano w żaden sposób jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. . Dlatego też działając na podstawie art. 260 w zw. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił orzec jak w sentencji.