III SA/Gl 212/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 marca 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 27.175,00 zł skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że zajmuje się sprzedażą hurtową [...] i produktów pochodnych. Wprawdzie na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała następujące środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych: 565,95 zł, 50,81 euro, 346.312,78 zł, 483,27 euro, 11.141,93 zł, 26.295,40 zł oraz 481.242,02 zł, niemniej jednak z uwagi na konieczność uregulowania zobowiązań wobec kontrahentów i pracowników obecnie nie dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie należnego wpisu sądowego. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła bilans Spółki wraz z zeznaniem podatkowym (CIT-8) za 2014 r., gdzie wykazała przychód w kwocie 38.809.146,29 zł, koszty jego uzyskania rzędu 38.454.919,23 zł oraz dochód w wysokości 354.227,06 zł. Dodatkowo nadesłała rachunek zysków i strat wraz z zeznaniem podatkowym za 2015 r., gdzie zadeklarowała przychód w kwocie 48.692.949,74 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania przyniósł stratę w wysokości 259.799,16 zł. Jednakże w styczniu i lutym bieżącego roku dla celów podatku VAT wykazała następujące podstawy opodatkowania: 2.898.005,00 zł i 3.460.409,00 zł. Natomiast na rachunkach bankowych na dzień 31 marca 2016 r. odnotowała saldo końcowe 4.129,64 zł (B), 16.292,45 zł (C), 37,50 zł (D) oraz 55.594,00 zł (E). Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, z uwagi na to, iż nie wykazała ona, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 12 maja 2016 r. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że obowiązujący formularz PPPr wskazuje na stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku. Spółka wykazała zatem, że wobec ciążących na niej bieżących zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wskazała również, że nie sposób uznać za właściwą argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu, a odwołującej się do sytuacji finansowej Spółki w poprzednich okresach, skoro punktem odniesienia i oceny powinna być sytuacja finansowa wnioskodawcy na moment złożenia wniosku. Ponadto nie ulega wątpliwości, że podmiot, który w ramach prowadzonej działalności osiąga wysokie obroty, może uzyskiwać również wysokie wpływu, niemniej stan jego rachunków, a zatem także sytuacja finansowa jest płynna i na podstawie informacji z danego, przypadkowego momentu nie sposób wyciągnąć miarodajnych wniosków. Jednocześnie skarżąca za bezpodstawne uznała wskazanie w zaskarżonym postanowieniu na wartość aktywów trwałych w oparciu o bilans z 2014 r., skoro w piśmie skierowanym do Sądu wyjaśniono, że w 2015 r. skarżąca zbyła wszystkie środki trwałe, jak i środki trwałe w budowie, w związku z czym na dzień 31 grudnia 2015 r. Spółka nie posiadała żadnych aktywów trwałych. Z uwagi na to, iż w ocenie Sądu dokumenty przedstawione przez stronę okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2016 r., wezwano skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci: - raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca, - deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, - bilansu za rok 2015 wraz z informacją dodatkową do sprawozdania finansowego za rok 2015, - odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca (jeżeli figurujące w ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienie o zajęciu bądź stosowne zaświadczenie z organu egzekucyjnego). W odpowiedzi na wezwanie Spółka nadesłała raport kasowy za miesiąc maj 2016 r. z saldem końcowy, deklaracje VAT-7 za miesiące marzec, kwiecień, maj, informację dodatkową do sprawozdania finansowego. Jednocześnie wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych, które zbyła w 2015 r. Skarżąca, pomimo wymienienia wśród załączników, nie nadesłała bilansu za 2015 r. o który była wzywana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się zatem od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżąca Spółka nie przedstawiła w sposób przejrzysty całokształtu swojej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżąca nie nadesłała bowiem bilansu Spółki za rok 2015 r., o który była wzywana zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2016 r. Jednocześnie złożone do akt dokumenty uniemożliwiają dokonanie pełnej oceny, czy sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić w tym miejscu należy, że bilans obok rachunku zysków i strat jest podstawowym sprawozdaniem służącym do oceny sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. Co prawda, w aktach sprawy znajduje się bilans Spółki za rok 2014 r., jednakże zawarte w nim dane są nieaktualne. Fakt ten podkreśla również sama skarżąca. Punktem odniesienia i oceny powinna być bowiem sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej na moment złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie brak aktualnego bilansu jest o tyle istotny, że w 2015 r. skarżąca zbyła wszystkie środki trwałe, jak i środki trwałe w budowie. Na akceptację nie zasługuje również argumentacja Spółki, która powołuje się na konieczność regulowania zobowiązań wobec kontrahentów. Obciążenia finansowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Na marginesie można jedynie wskazać, iż z dokumentów finansowych nadesłanych przez Spółkę nie wynika, by nie posiadła ona wystarczających środków na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie. Skarżąca odnotowała bowiem wysokie przychody w 2015 r. w kwocie 48.692.949,74 zł, które w porównaniu do 2014 r. zwiększyły się, wówczas wynosiły 38.809.146,19 zł. Pokreślić należy, że na ocenę zdolności płatniczych na opłacenie kosztów sądowych nie ma znaczenia jednoczesne poniesienie straty. W przypadku przedsiębiorców miarodajną dla tej oceny nie jest kategoria dochodu czy straty, lecz wartość przychodu. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej (por. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, co warto zauważyć analiza raportu kasowego nie wykazuje de facto przewagi operacji obciążeniowych nad uznaniowymi oraz, co istotne, w kasie nie występuje saldo ujemne. Wprost przeciwnie saldo końcowe na dzień 31 maja 2016 r. wynosiło 468 892,58 zł. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest zatem podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.