III SA/Gl 2306/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego motywach podał, że prowadzoną działalność gospodarczą zlikwidował 3 września 2015 r. Obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (vide: dołączony do wniosku wydruk z CEIDG oraz zaświadczenie z PUP). Nie posiada żadnych oszczędności. Zamieszkuje z matką, której emerytura wynosi 840,66 zł. Ponoszone dotychczas wydatki obejmowały: abonament RTV (50,00 zł), energię elektryczną (ok. 40,00 zł - 50,00 zł), opał (2.000,00 zł – wydatek roczny), bieżące naprawy (od 100,00 zł do 200,00 zł), raty kredytu zaciągniętego na remont dachu i doprowadzenie bieżącej wody (300,00 zł), zakup żywności ok. 1.000,00 zł i leki ok. 350,00 zł. Natomiast na dojazdy do sądów, kuratora i na badania wydatkowali łącznie ok. 450,00 zł. Obecnie z uwagi na likwidację prowadzonej działalności i zarejestrowanie skarżącego w urzędzie pracy nie jest w stanie sprecyzować jak będą kształtowały się ich wydatki. Tym bardziej, że zobowiązany jest do płacenia alimentów na dzieci w wysokości 1.000,00 zł, a zaległości z tego tytułu wynoszą ok. 40.000,00 zł (vide: zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia 17 września 2015 r.). W celu uzupełnienia podanych wyżej danych wskazano, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ż. prowadzi wobec skarżącego postępowanie w sprawie posiadania zaległości alimentacyjnych pod sygn. [...] i [...]. Według oświadczenia dwoje małoletnich dzieci zamieszkuje z ich matką, z którą skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim. Jest kawalerem. Żadnych rachunków bankowych nie posiada. Nieruchomość, w której zamieszkuje należy do matki (vide: pismo z dnia 9 lutego 2016 r.). Dodatkowo nadesłano aktualne zaświadczenie wystawione przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, z którego ustalono, że na dzień 3 lutego 2016 r. zadłużenie skarżącego względem funduszu alimentacyjnego wynosiło 30.295,30 zł, podczas gdy on sam od 6 listopada 2015 r. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest propozycji odpowiedniego zatrudnienia oraz możliwości przekwalifikowania (vide: zaświadczenie wystawione w tym przedmiocie). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę w jakiejkolwiek części. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że jego żądanie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Dlatego też jego bierność w tym zakresie musi być postrzegana jako nienależyte wykazanie przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Lex nr 1405507 oraz z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 128/05, Lex nr 1405502). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący składając 7 stycznia 2016 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym nie dołączył do niego aktualnych dokumentów źródłowych. Te bowiem, które przedłożył wraz ze skargą obrazowały jego sytuację finansową w roku 2015. I tak wyciąg z rachunku bankowego jego matki pochodził z lipca 2015 r., natomiast potwierdzenia ponoszonych opłat ze stycznia, sierpnia i września 2015 r. Wynikało z nich, że dochody matki w tym okresie wynosiły 840,66 zł netto, podczas gdy wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, czyli wywóz śmieci, woda i odprowadzanie ścieków, abonament RTV oraz raty kredytu kształtowały się na poziomie 583,52 zł. Dodatkowo w oparciu o wydruk z CEIDG ustalono, że 3 września 2015 r. działalność gospodarcza skarżącego została zlikwidowana. Natomiast według złożonego zaświadczenia z dnia 6 listopada 2015 r. został on zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dlatego też pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. wezwano G. G. do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże w odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano jedynie zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 3 lutego 2016 r., z którego wynikało, że posiadane przez skarżącego względem funduszu alimentacyjnego zadłużenie wynosi 30.295,30 zł, czyli uległo zmniejszeniu, albowiem na dzień 17 września 2015 r. wynosiło ono 40.283,33 zł (vide: dokumenty dołączone do wniosku k-16). To z kolei oznacza, że sytuacja finansowa skarżącego musiała w ostatnim czasie ulec zmianie bądź, że posiada on nieujawnione w toku postępowania, źródła przychodów, których wysokość nie została podana (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2005 r. sygn. akt I OZ 6/05, Lex nr 849590). Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku. Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd czerpie środki na spłatę posiadanych zaległości alimentacyjnych nie zasługuje na aprobatę. Co więcej w orzecznictwie sądowym panuje pogląd, iż wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, kiedy ponosi on wydatki a nie deklaruje żadnych dochodów, mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Wprawdzie skarżący ubiegał się już o zwolnienie z kosztów sądowych w innych zawisłych przed tut. Sądem sprawach, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, czy wręcz wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków. Nie zwalnia również z obowiązku wnikliwej oceny podanych obecnie danych w kontekście art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10 oraz z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wszakże wątpliwości co do tego, że od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego treść dołączonego do akt pisma pełnomocnika z dnia 9 lutego 2016 r. nie mogła być uznana za wystarczającą do uwzględnienia złożonego wniosku. Nie została ona podobnie jak zawarte w treści urzędowego formularza informacje poparta aktualnymi dokumentami źródłowymi, o które wzywano. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.