III SA/Gl 245/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Posiada liczne niespłacone zobowiązania, w tym wobec urzędu skarbowego, jak również pracowników. Tymczasem jej rachunek bankowy został zajęty przez komornika. Dodatkowo podała, że jej kapitał wynosi [...]zł, a wartość środków trwałych według bilansu 16.155,17 zł. Ponadto za ostatni rok obrotowy poniosła stratę rzędu 222.767,30 zł (vide: bilans wraz z rachunkiem zysków i strat dołączony do wniosku). Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 listopada 2014r. odmówił przyznania spółce prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej, tj. w dniu 9 maja 2014 r. postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015r, pełnomocnik strony złożył sprzeciw od powołanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia stronę prawa do sądu, w sytuacji gdy bezprawne działania organów nakładają obowiązek zapłaty podatku akcyzowego, co doprowadza stronę na skraj upadłości, stwierdził także, że ponoszenie kosztów sądowych jest normalnym ryzykiem prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Powołany art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi bowiem, że osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej i finansowej, umożliwiający dokonanie oceny czy jest on w stanie partycypować w kosztach sprawy czy istotnie nie posiada środków wystarczających do poniesienia kosztów postępowania w pełnej wysokości. Istotnym jest również, że nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących w ocenie wnioskodawcy niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku. O przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślić także należy, prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby spełnione zostały warunki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w sprzeciwie strona nie wskazała nowych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, że skarżąca, poza kapitałem zakładowym w kwocie [...]zł, nadal posiada kapitał (fundusz) zapasowy rzędu 54.941,29 zł. Wprawdzie jej aktywa trwałe na początku roku wynosiły 17.686,37 zł, niemniej jednak na koniec 2014 r. wzrosły do kwoty 18.486,35 zł (vide: bilans). Podobnie jej obroty, mimo wszczętego postępowania egzekucyjnego, wynoszą 557.730,55 zł (vide: rachunek zysków i strat). I choć za ubiegły rok obrotowy Spółka zadeklarowała stratę rzędu 222.767,30 zł, to w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu, gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Natomiast strata, jak już podkreślał NSA w postanowieniach z dnia 5 września 2013 r. o sygn. II OZ 707/13, LEX nr 1405523 oraz z dnia 25 września 2012 r. o sygn. akt I GZ 228/12, LEX nr 1328331, jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powyższe potwierdza dołączony do wniosku materiał dowodowy, z którego ustalono, że poniesiona strata była jedynie konsekwencją nadwyżki ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem (vide: rachunek zysków i strat). To z kolei oznacza, że kwota należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Należy bowiem zauważyć, że aktywa obrotowe Spółki wynoszą 906.554,80 zł. Obejmują one zgromadzone towary na kwotę 126.588,40 zł, należności krótkoterminowe w łącznej kwocie 760.816,00 zł (vide: bilans), jak również środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym, które na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły 19.150,40 zł, podczas gdy należny od skargi kasacyjnej wpis zarówno w tej jak i równolegle prowadzonych czterech innych sprawach wynosi łącznie 5.393,00 zł. W tej sytuacji twierdzenie jakoby Spółka nie dysponowała wystarczającymi środkami pieniężnymi koniecznymi do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie mogło odnieść zamierzonego skutku, podobnie jak fakt zajęcia rachunku bankowego w [...].Z akt sprawy ustalono wszakże, że oprócz rachunku wskazanego w rubryce nr 9 formularza z dnia 14 marca 2014 r. Spółka reguluje należne opłaty z innego rachunku (por. nr konta w [...] z nr konta na wtórniku otrzymanych zleceń płatniczych dotyczących wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej). Ponadto zajęcie konta bankowego czy prowadzenie innych czynności egzekucyjnych, samo w sobie, nie oznacza utraty możliwości ponoszenia wydatków, w tym kosztów sądowych. Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości nie oznacza niemożności korzystania z rachunku (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). W orzecznictwie wyrażono też pogląd, że nawet pomimo trudności spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt: II FZ 1527/13, LEX nr 1417310). W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, z uwagi na niewykazanie, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego samego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.