III SA/Gl 252/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. Wniosek ten rozszerzyła następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres żądania wskazała zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podała, iż działalność Spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazała, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe firmy uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Pismem z dnia 29 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za 2009 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacja paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku "B" i w Banku "C", obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia [...] czerwca 2010 r., w którym oświadczyła, iż żądane od niej dokumenty nie mają żadnego znaczenia w przedmiocie oceny jej sytuacji finansowej, jako że nic z nich nie wynika. Ponadto wskazała, iż nie jest w stanie przedstawić dokumentów sprawozdawczych za 2009 r., albowiem te będą dopiero sporządzane. Jednocześnie podkreśliła, iż jej działalność została sparaliżowana z uwagi na zajęte przez organa skarbowe konta firmy. Na dowód tego do akt sprawy przedłożono sześć kserokopii zajęć prawa majątkowego wystawionych w lutym i kwietniu 2010 r. na kwoty [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, a kierowanych do posiadanego w banku "C" rachunku oraz "D" Sp. z o.o. w J.. Z uwagi na to, że zostały one uznane za niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia Spółka "A" z siedzibą w Z. wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazała, iż w wyniku działania organów podatkowych została pozbawiona środków finansowych. Straty z tego tytułu sięgają [...] złotych. Tylko dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli może dalej funkcjonować, albowiem działalność Spółki została zablokowana "przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Na poparcie swoich twierdzeń przywołała treść postanowienia Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a nadto wymieniła wydane w dniu [...] r. postanowienie, które nie zostało do sprzeciwu dołączone. Jednocześnie podniosła, iż przed tut. Sądem toczy się kilkanaście spraw z jej udziałem, a w dwunastu z nich została zwolniona od kosztów sądowych. Okoliczność ta potwierdzona została skanem postanowienia, które zapadło w jej sprawie w dniu 3 września 2007 r. pod sygn. III SA/Gl 586/07, co w jej przekonaniu przemawia za uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Tym bardziej, że stan prawny i faktyczny w tym zakresie nie uległ zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy, uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Te bowiem winny znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji źródłowej, o której mowa w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią obowiązku zarówno na etapie przed wydaniem postanowienia przez referendarza sądowego, jak również nie załączyła odpowiednich dokumentów do sprzeciwu od tego postanowienia. Co więcej w żaden sposób nie przybliżyła powodów, dla których odstąpiła od nadesłania dokumentów finansowych, w oparciu o które wypełniona została rubryka nr 7 i 8 formularza (PPPr). Tym bardziej, że sprawozdanie finansowe za 2009 r. obejmuje stan aktywów i pasywów na dzień kończący bieżący i poprzedni rok obrotowy, kiedy to sprawozdanie takie złożone zostało już [...] czerwca 2009 r. (vide: odpis z KRS). Dotyczy to również zeznania podatkowego za 2009 r., wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji VAT oraz raportów kasowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W tej sytuacji nadesłane przy piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności nie mogły zostać uwzględnione. Przy tego rodzaju egzekucji strona zostaje bowiem jedynie ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. To oznacza, iż rachunek pozostaje otwarty, a jego właściciel może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Dopóki zatem skarżąca Spółka nie wykaże braku dostępnych środków na kontach jej wniosek nie odniesie zamierzonego skutku. Tym bardziej, że wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, zatem i z tego powodu podnoszone w tym zakresie argumenty uznano za bezprzedmiotowe. Podobnie powołane w treści sprzeciwu postanowienie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. uznano za niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może bowiem stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela, nie umiejącego wskazać składników majątkowych, z których egzekucja ma być prowadzona. Dlatego też w oparciu o ten dokument Sąd nie jest w stanie ocenić czy zawarte we wniosku oświadczenia strony są zgodne z rzeczywistością. Tym bardziej, że w treści urzędowego formularza strona podnosi na przykład, że cały jej majątek ruchomy i nieruchomy stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego, gdy tymczasem organ egzekucyjny w przedmiotowym postanowieniu wypowiada się jedynie co do egzekucji z rzeczy ruchomych. Brak jest natomiast w aktach sprawy dokumentacji odnośnie tego czy egzekucja z nieruchomości wchodzących w skład majątku Spółki w ogóle jest w toku i ewentualnie na jakim etapie to postępowanie się znajduje. Poza oświadczeniem strony Sąd nie posiada także informacji co do tego czy i w jakim zakresie Spółka prowadzi nadal działalność gospodarczą, która to okoliczność ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Zwłaszcza, iż mimo trudności finansowych, o których strona pisze nadal posiada ona majątek trwały o wartości [...] zł. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie, biernej postawy samego wnioskodawcy oraz jego deklaracji, że mimo wskazanych wyżej problemów jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, trafne i uzasadnione staje się twierdzenie, iż skarżąca Spółka nie wykazała, iż zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Konstatacji tej nie podważa argument, w świetle którego w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem przyznano skarżącej prawo pomocy. Każda sprawa jest bowiem rozpoznawana indywidualnie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w danej, konkretnej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby przecież sytuacja, gdyby rozpoznający wniosek dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Tym bardziej, że powołane orzeczenia choć niewątpliwie korzystne dla strony zachowują moc wiążącą jedynie w tych sprawach, w których je wydano. Co więcej stanowią one odstępstwo od pewnej linii orzeczniczej jaka zarysowała się w jej sprawach (por. postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06, z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I FZ 292/07, z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I FZ 286/08, z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 447/08 oraz z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 217/09 niepubl.). Dlatego też, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.