III SA/Gl 2829/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie ponownego wniosku o zmianę postanowienia z dnia 14 grudnia 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu postanawia : odmówić zmiany postanowienia z dnia 14 grudnia 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. skarżąca wniosła skargę od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. od nr [...] utrzymującą w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. zobowiązania podatkowego w kwocie 119.350,00 zł tj. wyższej od zadeklarowanej o kwotę 119.350,00 zł oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 0,00 zł, tj. niższej od zadeklarowanej o kwotę 8.375,00 zł. W treści wniesionej skargi, skarżąca spółka domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Pismem z dnia [...] r. skarżący został wezwany do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, którego wzór przeznaczony dla osób prawnych ustalony został w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy( Dz. U. Nr 227, poz.2245), w terminie siedmiu dni, licząc od daty doręczenia wezwania. Równocześnie skarżącego pouczono o przewidzianym w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn.) – zwanej dalej p.p.s.a. - rygorze pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej nastąpiło w dniu [...] r. co wynika ze znajdującego się w aktach zwrotnego poświadczenia odbioru. Wyznaczony treści wezwania siedmiodniowy termin upłynął odpowiednio w dniu [...] r. (piątek). W dniu [...] r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismo skarżącego, w którym wskazał on, iż w dniu [...] r. złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże jak wynika z akt sprawy urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy został złożony do sprawy o sygn. akt III SA/Gl 2826/10. Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Od zarządzenia tego wpłynął w ustawowym terminie sprzeciw. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 2829/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpatrzeniu sprzeciwu pozostawił wniosek o przyznaniu prawa pomocy bez rozpoznania stwierdzając, iż skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Zarządzeniem z dnia [...] r., sygn. akt III SA/Gl 2829/10 Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącą "A" Sp. z o.o. w S. do uzupełnienia braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 2.000,00 zł, stosownie do art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Na podstawie powyższego zarządzenia wezwano skarżącą pismem z dnia [...] r. do jego wykonania. Pouczono jednocześnie skarżącą, iż nieusunięcie braków formalnych spowoduje odrzucenie skargi zgodnie z art.58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona Prezesowi Zarządu J. K. w dniu w dniu [...] r. W dniu [...] r. (data wpływu do Sądu) skarżąca złożyła w biurze podawczym Sądu za pismem przewodnim formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] r. wezwano skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy (art. 255 p.p.s.a.) poprzez: - nadesłanie odpisu lub kserokopii sporządzonego po raz ostatni sprawozdania finansowego (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej); - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego, iż Spółka od roku 2008 do teraz nie uzyskała żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, nie składała zeznań podatkowych oraz deklaracji podatkowych za podany wyżej okres, a nadto przedstawienie innych dokumentów źródłowych wskazujących, iż sprawozdanie finansowe za powyższe lata nie było sporządzane, a posiadane rachunki bankowe zostały zlikwidowane ze wskazaniem daty likwidacji lub zamknięcia poszczególnych rachunków; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego wskazującego na aktualny stan zaległości Spółki z tytułu podatków, w tym ich wysokość; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących, iż posiadany przez Spółkę majątek został zajęty w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a nadto czy postępowanie to dalej jest prowadzone; - wyjaśnienie czy działalność Spółki została zawieszona, jeżeli tak należy przedstawić stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt (w tym zakresie należy ponadto wskazać czy wobec Spółki prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne) związane z wykreśleniem skarżącej Spółki z rejestru sądowego; - sprecyzowanie w oparciu o jaki tytuł prawny skarżąca Spółka zajmuje lokal podany w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jej siedziba, a nadto wskazanie źródeł dochodu, z którego pokrywane są wydatki związane z jego eksploatowaniem. Pouczono jednocześnie skarżącą , iż brak uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania skutkować będzie przyjęciem przez Sąd braku zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 i § 3 p.p.s.a. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu [...] r. W zakreślonym terminie skarżąca wniosła o wydłużenie terminu dostarczenia dokumentów zawartych w wezwaniu, jednocześnie przedłożyła kserokopie pisma Spółki z dnia [...] r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (data wpływu [...] r.) wraz z postanowieniem organu w kwestii wyznaczenia terminu do załatwienia sprawy i kserokopie pisma Spółki z dnia [...] r. do Biura Rachunkowego "B" s. c. w S.. W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącej wraz z załącznikami to jest zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., nr [...], kserokopiami pism Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., kserokopią zawiadomienia z dnia [...] r. – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, kserokopią wniosku z dnia [...] r. o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w dziale IV Księgi Wieczystej KW Nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w G. dla nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym Spółki oraz budynków i budowli stanowiących odrębną własność skarżącej, a także kserokopie zawiadomień Sądu Rejonowego w G. VIII Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] r. i [...] r. Ponadto skarżąca przedłożyła kserokopie pisma Biura Rachunkowego "B" s. c. w S. wraz m.in. z deklaracją VAT-7 za 03/2008, RziS korekta za 2006 r., korektą bilansu za 2006 r. i wyjaśnieniami. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2829/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na doręczone w dniu [...] r. postanowienie z dnia 14 grudnia 2011 r. strona skarżąca złożyła pismo z dnia [...] r. (data nadania) wraz z plikiem załączników. Pismem z dnia [...] r. skarżąca spółka została wezwana do sprecyzowania czy pismo z dnia [...] r. stanowił wniosek o zmianę postanowienia z dnia 14 grudnia 2011 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy czy zażalenie na powyższe postanowienie. W odpowiedzi skarżąca w piśmie z dnia [...] r. (data nadania) sprecyzowała, iż jest to wniosek o zmianę postanowienia z dnia 14 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie do art. 252 i 255 i p.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom fizycznym i prawnym, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. To samo odnosi się – tym bardziej – do ponownego wniosku o prawo pomocy. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 p.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy – stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, tj. w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). W sprawie niniejszej do kosztów sądowych zaliczyć można wpis od skargi w kwocie 667,00 zł. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 2 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Strona winna mieć przy tym świadomość, że wnosząc o omawiane zwolnienie musi uprawdopodobnić w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Na jej korzyść przemawia zamysł ustawodawcy, który nie obciążył wnioskującego obowiązkiem udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia odpowiednich faktów. Jednocześnie informacja ta powinna być na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, stwierdza się, że w przypadku skarżącej spółki nie zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata określone w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca podkreślała, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, gdyż od 1995 r. Spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada kont bankowych , a wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków trwałych wynosi 61.500,00 zł, jako projekt racjonalizatorski wniesiony bezgotówkowo (pkt 6 wniosku). Natomiast z dokumentów przesłanych przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] r. wynika między innymi, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dokonał wpisu hipoteki na nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym Spółki oraz budynków i budowli stanowiących odrębną nieruchomość położonych w G. przy ul. [...], ponadto Spółka przedstawiła deklarację VAT- 7 za marzec 2008 r., gdzie wykazano kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 9.115 zł Skarżąca nie wyjaśniła rozbieżności w przedstawionych przez siebie dokumentach podkreślając jednocześnie, iż nastąpiła pełna blokada majątku i dochodów Spółki przez Urząd Skarbowy w S.. W orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał między innymi, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jego możliwości finansowych. Należy podkreślić, iż były one niekompletne i niespójne. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego sprawy. Oświadczenia wnioskodawcy, nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 p.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy (tak: postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 227/11). Podkreślić należy, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie w tym dotyczące prawa pomocy mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, natomiast skarżąca spółka we wniosku o zmianę postanowienia z dnia 14 grudnia 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy nie wykazała żadnych nowych okoliczności ani nie dołączyła żadnych dokumentów celem wykazania swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Sąd uznał, że możliwości majątkowe wnioskodawcy nie zostały przez niego wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, a wobec powyższego skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz 165 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji