III SA/Gl 436/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. zwolniono skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł, natomiast jego wniosek o ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego został oddalony. Rozstrzygnięcie to na skutek złożonego środka zaskarżenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Tymczasem wnioskiem z dnia 6 marca 2017 r. skarżący po raz kolejny wystąpił o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Ten potraktowany został jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że działalność gospodarczą zlikwidował. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ich dochody wynoszą łącznie 4.400,00 zł netto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 3.600,00 zł, które po potrąceniach egzekucyjnych wynosi ok. 1.200,00 zł oraz jego żony (zatrudnionej na ½ etatu) w kwocie 800,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki kształtują się w następujący sposób: raty kredytów i pożyczek (2.090,00 zł), opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (120,00 zł), wodę (50,00 zł), telefon i Internet (85,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.500,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki Citroen Xara (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (320,00 zł). Według złożonego oświadczenia skarżący razem z żoną nie posiadają wymienionych w rubryce nr 7.1 składników majątku. Korzystają z pomocy rodziny i osób trzecich. Posiadane środki pieniężne nie wystarczają im bowiem na bieżące utrzymanie. Tym bardziej, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a należna tytułem zwrotu podatku VAT kwota została mu zablokowana. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziane zostało w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego jest kolejnym złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. należy zaliczyć, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony uzasadniając uchylenie lub zmianę dotychczasowego stanowiska na skutek pogorszenia się tej sytuacji. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Należy bowiem zauważyć, że skarżący nie przywołał w kolejnym wniosku nowych okoliczności pozwalających stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do jego możliwości finansowych. W szczególności nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Aktualnie miesięczne dochody skarżącego i jego żony są na podobnym poziomie, gdyż obecnie wynoszą 4.400,00 zł, podczas gdy poprzednio wynosiły 4.220,00 zł (vide: rubryka nr 10 formularza). Stan posiadania strony pozostał bez zmian (vide: rubryka nr 7 formularza). Podobnie wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (poza opłatą za telefon i internet, która zmniejszyła się do kwoty 85,00 zł) nie odbiega od tych, które były już przedmiotem rozważań w ramach toczącego się wcześniej postępowania w przedmiocie prawa pomocy (vide: prawomocne postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r.). Dlatego też powyższe nie mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczas prezentowanych ocen. Tym bardziej, że wskazane we wniosku wydatki w przeważającej części dotyczą spłaty zobowiązań wynikających z zaciągniętych kredytów i pożyczek, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania. Ich wysokość mimo że uległa zmianie w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku, nie może przesądzać o przyznaniu prawa pomocy w żądanym zakresie (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14, Lex nr 1450831). Zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają bowiem z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi zwłaszcza, że strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe, co więcej podpisuje kolejne umowy, a zatem można wnioskować, że spełnia kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Okoliczność ta przesądza o tym, iż skarżący dysponuje środkami finansowymi, które mogą być przeznaczane na opłaty sądowe we wskazanej w postanowieniu z dnia 27 lipca 2016 r. wysokości, skoro bez wezwania uiścił też należny na obecnym etapie sprawy wpis od zażalenia wynoszący 100,00 zł. Poczynione wyżej ustalenia i ich ocena prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić określoną ich część. W tej sytuacji podniesione w złożonym obecnie wniosku okoliczności nie mogły odnieść zamierzonego skutku w postaci zmiany wydanego wcześniej postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r. na podstawie art. 165 ustawy p.p.s.a., gdyż skarżący nie powołał się na nowe (zmienione) okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku, a które wskazywałyby, że jego kondycja finansowa uległa pogorszeniu. Natomiast w odniesieniu do pozostałej części wniosku dotyczącej ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu należy zauważyć, że jego udział na obecnym etapie sprawy, wbrew twierdzeniom strony, nie jest niezbędny, albowiem tzw. przymus adwokacko-radcowski przewidziany został do sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, do którego postanowienie będące przedmiotem zaskarżenia się nie zalicza. Dlatego też odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu czy też pozbawienia możliwości obrony przysługujących stronie praw, skoro zażalenie na postanowienie z dnia 13 lutego 2017 r. skarżący już sporządził. W tej sytuacji przyjąć należało, że nie straciły na aktualności podane w postanowieniu z dnia 27 lipca 2016 r. rozważania w przedmiocie odmowy ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.