III SA/Gl 52/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków), a nadto ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe. Od roku 2007 jest osobą bezrobotną dlatego też nie posiada żadnego majątku. Ostatni zasiłek pobrał w 2008 r. Od tego czasu pozostaje bez stałych dochodów. Utrzymuje się wyłącznie z pracy dorywczej. Tymczasem z uwagi na stan zdrowia zmuszony jest do stałego przyjmowania leków. Wprawdzie pozostaje w związku małżeńskim, jednak z żoną jest w rozdzielności majątkowej i w separacji faktycznej. Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...]r. wezwano do ich uzupełnienia przez: - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość osiąganych miesięcznie z tytułu prac dorywczych dochodów, w tym zawartych umów w oparciu, o które praca ta jest wykonywana; - nadesłanie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych kto jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] oraz mieszkania przy ul. [...]w R., jaka jest ich powierzchnia i na jakich warunkach skarżący z nich korzysta, a nadto kto pokrywa koszty ich utrzymania i w jakiej wysokości; - sprecyzowanie czy wnioskodawca korzysta z jakiejkolwiek pomocy swojej rodziny, w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało przedłożyć stosowne oświadczenie złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej, przez członków rodziny wskazujące na rodzaj i zakres udzielanej pomocy; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy Urząd Pracy wskazującego okresy, w których wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku; - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez ZUS wskazującego czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za wnioskodawcę odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na posiadany przez żonę majątek, tj. nieruchomości, oszczędności czy przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, a także źródła i wysokość uzyskiwanych przez żonę dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii składanych przez skarżącego oraz jego żonę za 2011 r. zeznań podatkowych, a jeżeli te nie zostały jeszcze złożone to za 2010 r. lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości wszystkich osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów; - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych przez wnioskodawcę i jego żonę wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, czynsz, energię elektryczną, telefon oraz podatek od nieruchomości; - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub opiece osób trzecich. W odpowiedzi na powyższe skarżący wyjaśnił, iż utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości 500-700 zł miesięcznie (vide: pismo z dnia [...]r.). Prace te wykonywane są na podstawie "ustnych umów". Nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy ze strony członków rodziny. Nie posiada rachunków bankowych. Adres przy ul. [...] wskazany w rubryce nr 2.2 formularza jest wyłącznie adresem do korespondencji (vide: oświadczenie z dnia [...]r.). Zameldowany jest bowiem przy ul. [...] w R. Na potwierdzenie powyższego przedłożył umowę najmu lokalu mieszkalnego o pow. 30 m2, którego czynsz wynosi 60,00 zł. Dodatkowo nadesłał zestawienie liczby osób zameldowanych pod tym samym adresem oraz wydruk z księgi wieczystej prowadzonej dla wskazanej wyżej nieruchomości. Ponadto z zaświadczenia wystawionego przez PUP w R. ustalono, iż skarżący był zarejestrowany od [...]r. do [...]r. oraz od [...]r. do nadal jako osoba bezrobotna. Nie był natomiast zgłoszony do ubezpieczenia społecznego (vide: zaświadczenie z ZUS z dnia [...] r.), a za 2010 r. nie złożył zeznania podatkowego (vide: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku zarówno w całości jak i w części. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Tymczasem analiza przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Należy bowiem zauważyć, iż w roku 2010 wnioskodawca nie rozliczał się z fiskusem poprzez złożenie zeznania podatkowego. A zatem niewyjaśniona pozostaje kwestia źródeł utrzymania, z których pokrywane były wydatki na wyżywienie czy leczenie, bo przecież z czegoś musiał żyć. Brak również jakichkolwiek informacji czy w tym okresie posiadał zaległości w płatnościach i w jakiej wysokości. Podobnie status jego osoby w roku 2011 wobec niemożności zweryfikowania wielkości uzyskanych dochodów również budzi wątpliwości. Tym bardziej, że brak jakichkolwiek informacji na temat charakteru wykonywanych prac dorywczych, a nadto od kiedy te były wykonywane i czy z chwilą zarejestrowania się w PUP zostały one zaprzestane czy też nie. A skoro zaprzestano świadczenia tych prac to jakie są obecne źródła utrzymania wnioskodawcy wobec oświadczenia, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe i nie korzysta z pomocy członków rodziny. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie zwłaszcza, że strona pozostaje w związku małżeńskim. W judykaturze ugruntowany bowiem został pogląd, iż oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11 – niepubl.). Uchylanie się zatem od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych przez małżonkę dochodów, posiadanych przez nią nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, oznacza iż nie można w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ocenić zdolności finansowych strony skarżącej. Tym bardziej, że niewyjaśniona pozostała również kwestia osób zameldowanych pod tym samym adresem co skarżący. Okoliczność ta ma bowiem również istotne znaczenie w sprawie, jako że pojęcie stanu majątkowego wnioskodawcy nie jest tożsame z jego majątkiem (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557). Dlatego też ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Dopóki zatem skarżący nie wskaże w sposób jednoznaczny czy osoby zameldowane pod tym samym adresem faktycznie użytkują to samo mieszkanie składające się z jednego pokoju o pow. 30 m2 (vide: umowa najmu z dnia [...]r.), a nadto czy partycypują one w kosztach jego utrzymania i w jakiej wysokości jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje nie mogą stanowić za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też przyjąć należało, iż przedłożony przez skarżącego w sposób wybiórczy materiał dowodowy nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Co więcej jako niekompletny nie mógł w pełni zobrazować jego aktualnej sytuacji finansowej. Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tak można bowiem zinterpretować fakt zarejestrowania się w PUP tuż po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd w chwili obecnej czerpie środki na pokrycie ponoszonych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. Wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, mają bowiem na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku zarówno w całości jak i w części. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.