III SA/Gl 636/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 3 września 2015 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o zmianę postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 26 stycznia 2015 r., strona skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek powyższy złożony został na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że osiągane przez nią dochody, które i tak w większości przeznacza na spłatę zadłużenia z tytułu zaległości w podatku VAT, nie pozwalają jej na uiszczenie kosztów sądowych. W pierwszym kwartale [...] r. wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie [...] zł. Skarżący oświadczył, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów – pomaga jedynie wnioskodawcy w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Na wyłącznym utrzymaniu skarżącego pozostaje więc jego żona i dwoje dzieci, które kontynuują naukę, nie osiągają żadnego dochodu i skarżący ponosi koszty ich edukacji. Poza tym, to właśnie skarżący ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem i funkcjonowaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Opłata sądowa od skargi kasacyjnej ma wynieść ponad 17.000 zł, a taką kwotą skarżący nie dysponuje. Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. oraz dwójką wspólnych dzieci: D. ([...] lata) i P. ([...] lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się zysk z prowadzonej przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w kwocie około [...] zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem o majątku, wnioskodawca jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 w K. Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Wnioskodawca oświadczył, że od dnia [...] r. pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Ich wspólne dzieci nie posiadają żadnego własnego majątku – uczą się: syn kończy studia dzienne na Uniwersytecie "A", a córka jest uczennica Liceum Plastycznego w C. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 15 maja 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów o które był wzywany wraz z pismem przewodnim z dnia [...]r. Wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: kopię zestawienia obrotów i sald za marzec, kwiecień i maj [...] r.; kserokopie wyciągów bankowych za marzec, kwiecień i maj [...] r. z banków: "B"; "C" (oba rachunki firmy skarżącego PHUT "D"), "E" – stan na dzień [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego prowadzonego w "E" za okres od dnia [...] r. do dnia [...]r.; raport kasowy firmy skarżącego na koniec maja [...] r. oraz ewidencję środków trwałych firmy wnioskodawcy. Do akt sprawy nadesłano również: zeznanie PIT-36 za [...] r. żony wnioskodawcy; kopię książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia [...] r. do maja [...] r.; umowę najmu lokalu mieszkalnego i wyciągi bankowe za marzec, kwiecień i maj [...] r.; zeznanie podatkowe PIT-37 za [...] r. syna skarżącego i jego umowę o pracę zawartą w dniu [...] r. z firmą wnioskodawcy. Jednocześnie, w piśmie przewodnim pełnomocnika procesowego wnioskodawcy stwierdzono, że na chwilę obecną wszystkie rachunki skarżącego są wolne od zajęć, ponieważ zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za [...] r. zostały rozłożone na raty w wysokości [...] zł miesięcznie – na okres do dnia [...] r. Skarżący nie posiada, wg oświadczenia swojego pełnomocnika, żadnych rachunków bankowych, ani lokat na swoje nazwisko. Wszystkie jego rachunki bankowe są rachunkami bankowymi, które posiada jego firma PHUT "D". Nieruchomości rolne, których jest właścicielem, nie są użytkowane rolniczo, stanowią obecnie ugory i nieużytki. Nie przynoszą one żadnych dochodów, lecz generują straty. Na utrzymanie rodziny i studiującego syna skarżący wydaje miesięcznie kwotę około 5.000 zł Wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. wpłynęły do akt sprawy zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodu uzyskanego w [...] r. przez żonę wnioskodawcy i jego syna. Postanowieniem z 30 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uznał, że skarżący nie wykazał by spełniał ustawowe przesłanki, których spełnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku. Nie należy do kręgu osób ubogich, a w zasadzie tylko taka kategoria osób zasługuje na przyznanie im prawa pomocy. Jednocześnie skarżący nie wykazał, aby kondycja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do pierwotnie rozpoznanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z [...] r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia. W uzasadnieniu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego polegającą na błędnym przyjęciu, że sytuacja materialna skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego okoliczność ta została przez skarżącego wykazana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jed. z późn. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że strona skarżąca skorzystała już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z 19 sierpnia 2014 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. oddalił zażalenie na postanowienie tutejszego Sądu w przedmiocie prawa pomocy. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Z. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą należy w istocie uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 13 listopada 2013 r. odmawiającego przyznanie prawa pomocy stronie skarżącej. Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi, nie narażając się jednocześnie na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 p.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. To samo odnosi się – tym bardziej – do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy – stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego sprawy sądowoadministracyjnej danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Na wstępie należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. i dwójką dzieci (pełnoletnim synem D. i [...] córką P.). Wg jego oświadczenia, osiąga on z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie około [...] zł brutto. Z przedłożonej książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia [...] r. do maja [...] r. wynika, że małżonka wnioskodawcy wynajmuje lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, położony w C. przy ul. [...] – S. K., która prowadzi w nim dwa gabinety do pielęgnacji rąk i stóp oraz dwustanowiskowy salon fryzjerski (czynsz najmu wg umowy wynosi [...] zł) Jednocześnie wynajmuje ona mieszkanie M. R. (czynsz najmu – [...] zł). Z książki tej wynika również, że żona wnioskodawcy świadczy inne usługi lokalowe, jak np.: okazjonalny wynajem sali, czy też nocleg dla osób fizycznych. Wbrew dokumentom załączonym do wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżący konsekwentnie podtrzymuje , że jego żona nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Z przedłożonych do akt zestawień za styczeń-kwieień [...] r. wynika, że żona skarżącego A. S. prowadzi działalność gospodarczą generującą przychody. Ponadto na przedłożonym do akt bilansie na koniec [...] r. oraz rachunku zysków i strat złożonych w Urzędzie Skarbowym w K. [...] r. żona skarżącego figuruje jako główna księgowa. Nie wskazano jednakże, czy z tego tytułu uzyskuje dochód. Skarżący aktualnie uiszcza zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za [...] r. na rachunek organu podatkowego w ratach miesięcznych po [...] zł (wcześniej rata wynosiła [...] zł). Syn skarżącego D. S. uzyskuje już dochód – wbrew twierdzeniu zawartym na druku urzędowego formularza PPF. Z jego zeznania podatkowego za [...] r. wynika, że jego przychód w tym roku zamknął się w kwocie [...] zł. Swoje bieżące, miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny (wspólnego gospodarstwa domowego) i studiującego syna, skarżący opisał w sposób zbiorczy, ogólny – podał jedynie ogólną kwotę 5.000 zł. Brak sprecyzowania jakie wydatki konkretnie miesięcznie strona ponosi, oprócz opłat za media. Należy również zwrócić uwagę na to, że skarżący oraz jego małżonka, którzy prowadzą przecież wspólne gospodarstwo domowe, są właścicielami wielu nieruchomości. Skarżący w sprzeciwie wyliczył wszystkie nieruchomości, których jest właścicielem. Oświadczył, że wszystkie obciążone są hipoteką przymusową. Ponadto oświadczył, że żona jest współwłaścicielką kilku nieruchomości i nie może nimi swobodnie dysponować. Wskazał także, że budynek, w którym znajduje się hotel nie jest własnością ani jego, ani jego żony. Skarżący nie podał adresu ani KW tej nieruchomości. Jednakże w piśmie z [...]r. (tak samo jak w piśmie z [...] r.) do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. skarżący oświadczył, że wykazując dobrą wolę poddał dobrowolnie w zabezpieczenie ośrodek "F" w K., o wartości [...] zł, który według jego oświadczenia figuruje jako majątek w KW na nazwisko S. Z.. Nieruchomości tej skarżący nie wyjawił ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w spisie nieruchomości zawartym w sprzeciwie. Dodatkowo we wspomnianym już piśmie do NUS w K. z [...] r. skarżący wskazał jako uzasadnienie wniosku o obniżenie raty podatku VAT z [...] zl na [...] zł spadek sprzedaży, wzrost zysku w stosunku do roku poprzedniego z uwagi na m.in. ograniczenie kosztów zmniejszenie stawek amortyzacji. Nie posiada żadnych zadłużeń z tytułu kredytów bankowych. Oświadczył, że jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie w stosunku do poprzedniego wniosku (z [...] r.). Dodatkowym uzasadnieniem obniżenia raty podatku VAT jest dokonanie częściowej wymiany parku maszynowego w firmie skarżącego. Ponadto orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony z postanowieniu NSA 6 października 2014 r., że nie można uznać, że skarżący jest osobą ubogą. Osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Za osoby ubogie uznaje się przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach nie są spójne a nawet pozostają ze sobą w sprzeczności. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271). Zdaniem Sądu niedopuszczalne byłoby przyznanie prawa pomocy i przerzucenie ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa w sytuacji, gdy skarżący zaoszczędzone w ten sposób środki zainwestowałby w wymianę parku maszynowego we własnej firmie. Powyższe rozważania powodują, że Sąd nie ma wątpliwości, iż Z. S. może w ramach prowadzonej działalności wygospodarować kwotę 17.439 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów postępowania, jak również nie wykazał, że podjął wszelkie niezbędne działania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów postępowania. Zatem zgodnie z art. 260 P.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2, art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.