III SA/Gl 657/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2025 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 5 czerwca 2024 r. nr 2003/RT/2024 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2024 r., nr 2003/RT/2024, Zarząd Województwa Śląskiego (dalej: Zarząd Województwa) utrzymał w mocy decyzję Instytucji Pośredniczącej - Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości w Chorzowie (dalej: ŚCP) z 6 listopada 2023 r., nr [...], zobowiązującą beneficjenta - T. Spółka z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Spółka, Beneficjent) do zwrotu dofinansowania wypłaconego w łącznej kwocie 2 002 773,27 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w związku z realizacją projektu pn. "[...]", w oparciu o umowę nr [...] z dnia 8 listopada 2018 r., w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Oś Priorytetowa i Nowoczesna gospodarka, Działanie 1.2. Badania, rozwój i innowacje w przedsiębiorstwach finansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Decyzja została wydana na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej k.p.a.), art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1 i ust. 12 pkt 2 w zw. z art. 60 pkt 6, 61 ust. 3 pkt 2 i art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm., dalej u.f.p.), oraz art. 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 lipca 2014 o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 – 2020 (t.j. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm., dalej: ustawa wdrożeniowa). Powyższe rozstrzygnięcie ŚCP zobowiązywało Spółkę do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, dofinansowania w ww. kwocie 2 002 773,27 zł wykorzystanej z naruszeniem procedur, stanowiącej środki finansowe w ramach płatności ze środków europejskich wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków przez Bank Gospodarstwa Krajowego na rachunek beneficjenta. Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 8 listopada 2018 r. ŚCP zawarło ze Spółką umowę o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, Oś Priorytetowa I Nowoczesna gospodarka. Działanie 1.2. Badania, rozwój i innowacje w przedsiębiorstwach (dalej: "umowa o dofinansowanie projektu"). Termin realizacji Projektu określono od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. Rezultatem projektu miał być produkt składający się z: - specjalistycznej hermetycznej obudowy wykonanej z aluminium, - zintegrowany alarm przeznaczony do pracy w skrajnie trudnych warunkach, - innowacyjny system zarządzania energią umożliwiający pracę całego systemu na zasilaniu wewnętrznym (buforowe zasilanie dla wszystkich podzespołów. W celu zrealizowania założeń wniosku o dofinansowanie, Beneficjent zaplanował szereg wydatków, w tym m.in. wydatek Główny technolog ([...], [...]), dla którego przeprowadził procedurę wyboru wykonawcy w oparciu o zasadę konkurencyjności. Zapytanie ofertowe nr [...] na realizację prac badawczo-rozwojowych (poprzez wykonywanie obowiązków Głównego Technologa) zostało opublikowane na Bazie konkurencyjności pod nr [...]. Do obowiązków Głównego Technologa w ramach Projektu, należało: analizowanie kamieni milowych, wyznaczanie i kontrolowanie zadań, opracowywanie dokumentacji z osiągania kolejnych kamieni milowych w Projekcie, opracowywanie metodologii wytycznych do przeprowadzenia badań, budowanie architektury planowanego do opracowania systemu, optymalizacja algorytmów. Na ogłoszenie odpowiedziały dwie firmy tj. A. A. G. w W. oraz R. LTD z siedzibą w W. Beneficjent wybrał firmę R. LTD. W trakcie weryfikacji wniosków o płatność w ramach innego projektu Beneficjenta realizowanego w ramach umowy nr [...] z 5 sierpnia 2020 r., gdzie jednym z wykonawców była także firma R. LTD, ŚCP na podstawie informacji ze strony internetowej rządowego rejestru spółek W., tj. [...] ustaliło, że spółka R. LTD (zarejestrowana 1 czerwca 2018 r.) ma status rozwiązanej od 5 listopada 2019 r. Beneficjent, do wniosku o płatność nr [...] za okres od 24 września 2019 r. do 24 marca 2020 r. przedstawił do rozliczenia fakturę nr [...] z 31 stycznia 2020 r. oraz protokoły odbioru III etapu prac z 29 listopada 2019 r., 31 grudnia 2019 r., 31 stycznia 2020 r. oraz korektę z 3 lutego 2020 r. dotyczącą protokołu odbioru prac z 31 stycznia 2020 r. W kolejnym wniosku o płatność nr [...] za okres od 25 marca 2020 r. do 10 września 2020 r. przedstawił faktury nr [...] z 30 kwietnia 2020 r. i nr [...] z 31 lipca r. oraz protokoły odbioru etapu nr IV z 29 maja 2020 r, 30 czerwca 2020 r. i 31 lipca 2020 r. We wniosku o płatność końcową nr [...] za okres 11 września 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Beneficjent przedstawił faktury nr: [...] z 29 maja 2020 r., [...] z 30 października 2020 r. oraz [...] z 29 stycznia 2021 r. oraz protokoły odbioru: IV etapu prac z 29 maja 2020 r., V etapu z 31 sierpnia 2020 r., 30 września 2020 r. i 30 listopada 2020 r. oraz VI etapu z 31 grudnia 2020 r. i 29 stycznia 2021 r. Dokumenty były wystawione przez R. LTD po dacie jej rozwiązania, natomiast Beneficjent w oparciu o te dokumenty dokonywał płatności i wnioskował o wypłatę dofinansowania. ŚCP ponadto ustaliło, że Spółka R. LTD była prowadzona przez Polaków przebywających w Polsce, o czym świadczą składane w siedzibie Beneficjenta dokumenty. Na wszystkich fakturach wystawionych przez R. LTD wskazano do zapłaty rachunki bankowe w polskich bankach lub konta R. W związku z powyższymi ustaleniami ŚCP, 12 czerwca 2023 r. sporządziło notatkę o nieprawidłowości w której stwierdzono, że ww. faktury i protokoły przedstawione do rozliczenia były wystawiane przez R. LTD po zaprzestaniu przez nią prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu 12 czerwca 2023 r. ŚCP złożyło również zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w C. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Pismem z 30 czerwca 2023 r. Beneficjent został wezwany do zwrotu dofinansowania w łącznej kwocie należności głównej 2 002 773,27 zł. W odpowiedzi na wezwanie do zwrotu środków, Beneficjent zapewnił, że w zakresie przedstawiania dokumentów związanych ze współpracą z R. LTD działał w najlepszej wierze, nie mając świadomości wykreślenia ww. Spółki z rejestru. Zapewnił także, że pomimo dołożenia największej staranności w trakcie realizacji umowy nie spostrzegł, że firma R. LTD wystawiła faktury po wykreśleniu z rejestru. W ocenie Beneficjenta brak jest możliwości uznania, że działał z zamiarem uzyskania, sprzeniewierzenia lub bezprawnego zatrzymania dofinansowania. Brak świadomości w zakresie opisanych nieprawidłowości uniemożliwia przypisanie Spółce złej woli w zakresie kwot objętych dofinansowaniem, a stwierdzonych fakturami wystawionymi przez R. LTD. Beneficjent wskazał również, że żądanie przez ŚCP zwrotu całości dofinansowania jest niesłuszne, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki, a nieprawidłowość dotyczy tylko 9 faktur wystawionych przez firmę R. LTD. Pismem z 7 sierpnia 2023 r. organ zawiadomił Beneficjenta o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków oraz poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy na każdym etapie postępowania administracyjnego. Organ I instancji po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że jest kompletny i pozwalał na rozstrzygnięcie w sprawie. W dniu 6 listopada 2023 r. Dyrektor ŚCP wydał decyzję nr [...], którą zobowiązano Beneficjenta do zwrotu całości wypłaconego dofinansowania w łącznej kwocie 2 002 773,27 zł wraz z należnymi odsetkami określając termin zwrotu i daty, od których zostaną wyliczone odsetki wraz z określeniem sposobu zwrotu środków. Organ I instancji uznał, że Beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie obowiązujące przy realizacji Projektu tj. § 5 ust. 12, § 9 ust. 5, i § 11 ust. 2 i ust. 3. Powyższe jest równoznaczne z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Dalej organ uznał, że naruszenie procedur w niniejszej sprawie spełnia przesłanki wystąpienia nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (dalej: Rozporządzenia ogólnego). To zaś skutkuje zgodnie z zapisami art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 u.f.p. oraz § 8 ust. 1 Umowy o dofinansowanie koniecznością zwrotu środków wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w terminie i na rachunki bankowe wskazane przez ŚCP. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na skutek odwołania Spółki od ww. decyzji, Zarząd Województwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po obszernym omówieniu stanu prawnego, w tym przepisów art. 184 i 207 u.f.p., a także przepisów unijnych organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, umowa o dofinansowanie zawarta z Beneficjentem przez ŚCP działające w imieniu IZ RPO Województwa [...], stanowi podstawę dofinansowania projektu ze środków europejskich. Beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie zawarte w do § 5 ust. 12, § 9 ust. 5 oraz § 11 ust. 2 i ust. 3. Naruszania te są równoznaczne z naruszeniem procedur, obowiązujących przy realizacji Projektu i stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., która skutkuje zgodnie z zapisami art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ustawy o finansach publicznych oraz § 8 ust. 1 Umowy o dofinansowanie koniecznością zwrotu środków wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w terminie i na rachunki bankowe wskazane przez ŚCP. Organ wskazał, że w projekcie zaangażowany został podmiot nieistniejący, niefigurujący w odpowiednim rejestrze, nieposiadający osobowości prawnej. Nie mógł on więc wystawiać faktur za rzekomo wykonywane usługi, których w sensie prawnym również nie mógł wykonywać. Wydatki [...] i [...] na Głównego technologa zostały poniesione z naruszeniem prawa i są obciążone wadą, która oddziałuje na wszystkie wydatki poniesione w projekcie i nakazuje uznać je za niekwalifikowalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Beneficjent zarzucił: 1. naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. poprzez błędne przyjęcie, że środki pochodzące z dofinansowania przyznanego na realizację projektu zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. w sytuacji gdy zachowane zostały wymagane procedury i nie powstała nieprawidłowość, która spowodowała lub mogłaby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE; 2. naruszenie art. 7 art. 11, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie zasadności nałożenia korekty finansowej, w szczególności do całości projektu, w tym niewyjaśnienie czy uchybienia spowodowały lub mogły spowodować powstanie szkody w budżecie ogólnym UE i jakich rozmiarów, a w rezultacie zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, co w rezultacie doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że w toku realizacji umowy u dofinansowanie naruszone zostały postanowienia umowne, automatycznym i bezrefleksyjnym zastosowaniu instytucji zwrotu całości środków w wyniku przyjęcia, iż część środków nie ma charakteru środków kwalifikowanych pomimo osiągnięcia założonych celów projektu, realizacji prac objętych kwestionowanymi fakturami, ich zapłaty na rzecz Wykonawcy; 3. naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte i daleko arbitralne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń odnoszących się do przyjęcia, że stwierdzone nieprawidłowości nie mają charakteru formalnego, pomijalnego i nieistotnego ale są znaczące i przedkładają się na brak realizacji założonych celów Projektu. W uzasadnieniu organ ogranicza się jedynie do stwierdzenia, iż Projekt jest jedną całością, a prawidłowe zrealizowanie i rozliczenie kolejnych etapów prowadzi do osiągnięcia efektów które, tutaj nie zostały zrealizowane. Tym samym Instytucja Pośrednicząca stoi na stanowisku, że nie ma prawnych ani faktycznych możliwości dokonania proporcjonalnego oszacowania korekty w sytuacji gdy beneficjent dopuścił się nierzetelnie sporządzonych dokumentów księgowych. Tak ogólne i lakoniczne stwierdzenia uniemożliwiają realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji mając szczególnie na uwadze, iż cel projektu został osiągnięty, a z całej kwoty dofinansowania zakwestionowano koszty na poziomie około 6% kwoty, pomimo tego Beneficjenta zobowiązano do zwrotu całości dofinansowania. Należy podkreślić, że dopiero po upływie prawie trzech lat od zakończenia i odebrania projektu doszukano się w nim nieprawidłowości. 4. naruszenie art. 2 pkt 36 Rozporządzenia ogólnego 1303/2013 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że stwierdzone naruszenia stanowią nieprawidłowości skutkujące obowiązkiem zwrotu łącznie kwoty 2 002 773 27 zł wraz z odsetkami przy zakwestionowaniu wydatków na poziomie kwot objętych 9 fakturami wystawionymi przez R. LTD po 29 października 2019r. tj. na kwotę 163.968,00 zł. netto, z których dofinansowanie zostało wypłacone w kwocie 120 243,20 zł netto, przez przyjęcie, że w kontrolowanym projekcie doszło do przedstawienia nieprawdziwych, nierzetelnych dokumentów w celu uzyskania, sprzeniewierzenia lub bezprawnego zatrzymania dofinasowania czy też nieujawnienia informacji mimo istniejącego obowiązku, w tam zakresie oraz, że te naruszenia mogą mieć szkodliwy wpływy na budżet UE. Biorąc pod uwagę upływ czasu od momentu wypłaty dofinansowania do czasu stwierdzenia "nieprawidłowości" trudno przyjąć i zakładać, że ma to wpływ na budżet UE. 5. naruszenie art. 143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/2013 poprzez zastosowanie nieproporcjonalnej korekty bez uwzględnienia wagi i charakteru stwierdzonych naruszeń, jak również bez uwzględnienia (a przede wszystkim ustalenia) strat finansowych dla funduszy polityki rozwoju, które w wyniku tych naruszeń miały wystąpić i zobowiązaniu zwrotu całości dofinasowania. 6. zaniechanie zastosowania art. 24 ust 5 ustawy wdrożeniowej, który decyduje, iż wartość korekty finansowej wynikającej ze stwierdzonej nieprawidłowości indywidualnej jest równa kwocie wydatków poniesionych nieprawidłowo w części odpowiadającej kwocie współfinansowania UE. Wobec tak sformułowanych zarzutów Beneficjent wniósł o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany zaskarżonej decyzji w zakresie wysokości ustalonych środków, co do których zwrotu zobowiązany jest Beneficjent oraz zasądzenie kosztów procesu na jego rzecz. W uzasadnieniu skargi Beneficjent zawarł dalszą argumentację podniesionych naruszeń przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej uzupełniając skargę zarzucił: 1. przepisów prawa procesowego, których naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 i 8 kpa - organ administracji publicznej naruszył zasadę praworządności (art. 6 KPA) oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 KPA), gdyż: - działał poza granicami prawa, nie wykazując rzeczywistego wpływu stwierdzonych uchybień na realizację celów projektu ani na budżet Unii Europejskiej; - zastosował sankcję w postaci pełnej korekty finansowej w sytuacji, gdy skarżący przedłożył liczne dokumenty potwierdzające brak strat finansowych dla budżetu UE oraz wykazał, że uchybienia miały charakter wyłącznie formalny: - działanie organu, zamiast budować zaufanie do władzy publicznej, podważa je poprzez zastosowanie sankcji nieproporcjonalnej do wagi stwierdzonych uchybień i nieuwzględnienie istotnych okoliczności korzystnych dla strony; 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, których naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7" 7a, 7b w zw. z art. 77 kpa - organ naruszył obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w sposób zgodny z prawem, poprzez: - nieprzeprowadzenie pełnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie okoliczności z kluczowych dokumentów przedłożonych przez skarżącego, które wykazywały brak negatywnego wpływu uchybień na realizację projektu oraz kolejności chronologicznej zdarzeń; - utrzymanie w mocy decyzji, która jest rażąco nieproporcjonalna, pomimo że skarżący wykazał swój ważny interes i bezzasadność decyzji; 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, których naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 80 k.p.a. - organ naruszył art. 80 k.p.a., gdyż nieprawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, błędnie uznając, że skarżący nie wykazał istnienia ważnego interesu przemawiającego za brakiem zawinienia po stronie skarżącej, dołożenia należytej staranności w działaniach skarżącej, dopełnienia przez skarżącą wszystkich formalnych obowiązków i niedostrzeżenie, że zaskarżona decyzja to w rzeczywistości skutek nieprawidłowości po stronie Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości; 4. naruszenie przepisów prawa procesowego, których naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 3 k.p.a - organ naruszył art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie skarżonej decyzji jest lakoniczne i nie wskazuje szczegółowych przyczyn rzeczywistego żądania zwrotu środków, w uzasadnieniu ograniczono się wyłącznie do ogólnych stwierdzeń, co więcej powołano się na sprzeczne ze sobą okoliczności i twierdzenia, co uniemożliwia pełną kontrolę instancyjną; 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, których naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych poprzez: - błędną interpretację wydatkowania środków pochodzących z dofinansowania projektu - organ dokonał jednostronnej i formalistycznej oceny wydatkowania środków, uznając, że każde uchybienie w dokumentacji księgowej skutkuje koniecznością nałożenia pełnej korekty finansowej, pomimo że w orzecznictwie podkreśla się, iż korekty finansowe mogą być stosowane wyłącznie w przypadku naruszeń wywołujących rzeczywisty wpływ na realizację celów projektu lub stratę finansową dla budżetu UE; - nieuwzględnienie zasady proporcjonalności korekty finansowej - organ zastosował korektę finansową w pełnej wysokości, mimo że stwierdzone uchybienia miały charakter wyłącznie formalny. Zasada proporcjonalności, wynikająca zarówno z krajowego prawa finansowego, jak i przepisów unijnych (art. 143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/2013), wymaga dostosowania wysokości korekty do rzeczywistego wpływu naruszeń na realizację projektu; 6. nieproporcjonalność zastosowanych środków - organ zastosował pełną korektę finansową, mimo że: - uchybienia miały charakter wyłącznie formalny i nie wpływały na realizację celów projektu: - brak jest dowodów, że uchybienia spowodowały jakiekolwiek szkody finansowe w budżecie UE. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji w całości, a w przypadku nie podzielenia przez Sąd wniosku naruszenia prawa skutkującego nieważnością o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Zarząd Województwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ szczegółowo odniósł się do poszczególnych zarzutów skargi, które uznał za bezpodstawne. Dodatkowo, w piśmie procesowym z 3 lutego 2025 r., organ zajął stanowisko do pisma pełnomocnika skarżącej zawierającego uzupełnienie skargi. Podtrzymał wszystkie swoje dotychczasowe twierdzenia i wnioski. Podkreślił, że skarżąca nie wskazała podstaw nieważności decyzji, które określa art. 156 k.p.a. Wskazał, że strona dopuściła się zaniedbania w wyborze wykonawcy i przedstawiała do wniosków o płatność dokumenty nieprawdziwe, wystawione przez podmiot nieistniejący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz 1634, dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotem sporu w sprawie jest legalność nałożenia na Beneficjenta obowiązku zwrotu udzielonego jej dofinansowania na realizację projektu wobec uznania przez Zarząd Województwa że doszło do nieprawidłowości przy dokonywaniu wydatków na Głównego technologa ([...], [...]) polegających na naruszeniu procedur i w konsekwencji wyrządzeniu szkody realnej i potencjalnej w budżecie ogólnym UE. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że stanowisko Zarządu Województwa jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy o finansach publicznych, w szczególności art. 207 ust. 1 pkt 2. Stanowi on, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10. Stosownie zaś do art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Ugruntowanym już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem jest, że poprzez inne procedury w rozumieniu art. 184 ust. 1 u.f.p. należy rozumieć nie tylko przepisy prawa powszechnego krajowego i unijnego, ale również procedury, o jakich jest mowa w umowie o dofinansowanie ustanowione w dokumentach programowych, jak i samą umowę (np. wyroki NSA: z 14 września 2023 r., I GSK 1283/22; z 13 kwietnia 2023 r., I GSK 173/19; z 11 października 2018 r., I GSK 931/18; z 12 października 2018 r., I GSK 1076/18, z 11 lipca 2018 r., I GSK 712/18; wyroki: WSA w Warszawie z 13 października 2017 r., V SA/Wa 1316/17; WSA w Gliwicach z 12 marca 2018 r., IV SA/Gl 815/17 i z 27 lutego 2018 r., IV SA/Gl 886/17). Za podstawę orzekania w niniejszej sprawę Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Zarząd Województw w zaskarżonym rozstrzygnięciu, bowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze podniesiono przede wszystkim zarzuty niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dowolnej oceny materiału dowodowego, prowadzenia postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów państwa, naruszenia praworządności. W wyniku dokonanej przez Sąd analizy stanowiska Beneficjenta wynika, że zarzuty dotyczyły przede wszystkim wadliwości dokonanej przez Zarząd Województwa oceny materiału dowodowego, skutkującej uznaniem, że miało miejsce naruszenie przez Spółkę procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków w rozumieniu w art. 184 ust. 1 u.f.p., i jednocześnie miało stanowić nieprawidłowość w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L. z 2013, nr.347, poz.320; dalej: rozporządzenie 1303/2013.). Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że badając prawidłowość wydatku [...] i [...], Zarząd Województwa słusznie stwierdził, że wybór wykonawcy zaplanowanego wydatku Głównego technologa został przeprowadzony bez sprawdzenia tego kontrahenta zarówno w czasie zawierania z nim umowy jak i w czasie realizacji projektu. Umowa z firmą R. LTD została zawarta w ciągu tygodnia od złożenia oferty tej firmy, bez sprawdzenia jej doświadczenia i potencjalnych możliwości. Wykonawca nie spełniał warunku z zapytania ofertowego w zakresie 4-letniego doświadczenia i udziału w realizacji co najmniej 3 projektów badawczych. Spółka ta powstała bowiem 1 czerwca 2018 r., tj. pół roku przed podpisaniem umowy. Wszystkie faktury za R. LTD podpisywał P. O. R. została rozwiązana od 5 listopada 2019r. Nie bez znaczenia jest także i to, że Spółka ta została zarejestrowana 1 czerwca 2018 r. Oznacza to, że Beneficjent pochopnie dokonał wyboru Wykonawcy. Nie zweryfikował danych rejestrowych swojego kontrahenta, siedziby Spółki, jej doświadczenia oraz kto jest uprawniony do jego reprezentacji. Nie sprawdził prawdziwości złożonych do oferty oświadczeń w zakresie wiedzy i doświadczenia wykonawcy. Rację ma zatem Zarząd Województwa, że Beneficjent przedkładając do refundacji wydatki niezgodne z prawdą i poświadczające nieprawdę dokumenty celem uzyskania dofinansowania, naruszył § 5 ust. 8 umowy o dofinansowanie. Naruszył również § 11 ust. 2 i ust. 3 umowy o dofinasowanie, gdyż wybrał ofertę nierzetelnie, podpisał umowę z niesprawdzonym wykonawcą, który w trakcie realizacji projektu został wykreślony z rejestru, ale nadal wystawiał faktury oraz inne dokumenty jak np. protokoły odbioru, które następnie Beneficjent przedkładał do ŚCP celem uzyskania dofinansowania. W ocenie Sądu w tak ustalonym stanie faktycznym Zarząd Województwa słusznie uznał, że doszło do naruszenia umowy o dofinansowanie polegającym na: - posługiwaniu się nierzetelnymi dokumentami pochodzącymi od podmiotu nieistniejącego/ wykreślonego z rejestru (§ 5 ust. 8), - wyborze wykonawcy niespełniającego warunków udziału określonych w zapytaniu ofertowym (§11 ust. 2 i ust. 3). Wyjaśnić przy tym należy, że na podstawie § 5 ust. 8 umowy o dofinansowanie zabronione jest przedstawianie w toku wykonywanych czynności związanych z Projektem nieprawdziwych, sfałszowanych, nieścisłych, podrobionych, przerobionych lub poświadczających nieprawdę albo niepełnych dokumentów, oświadczeń lub informacji w celu uzyskania, sprzeniewierzenia lub bezprawnego zatrzymania dofinansowania czy też nieujawnienia informacji mimo istniejącego obowiązku w tym zakresie, w tym samym celu. Według § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie Beneficjent, który przy udzieleniu zamówień nie ma obowiązku stosowania przepisów wskazanych w ustawie PZP, zobowiązuje się do ponoszenia wszystkich wydatków przedstawionych w ramach Projektu na podstawie zasad określonych w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktatach o funkcjonowaniu Unii europejskiej oraz ustawy o finansach publicznych, a także Komunikatu wyjaśniającego Komisji dotyczącego prawa wspólnotowego obowiązującego w dziedzinie udzielania zamówień, które nie są lub są jedynie częściowo objęte dyrektywami w sprawie zamówień publicznych oraz Wytycznych, w szczególności: Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności a nalata 2014-2020 oraz zobowiązany jest do: (...) 3) udzielenia zamówień celowo, rzetelnie, racjonalnie, efektywnie, przejrzyście i oszczędnie z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów; 4) przestrzegania przy wyborze wykonawcy i wydatkowaniu przez Beneficjenta środków, prawa wspólnotowego i krajowego m.in. w zakresie zapewnienia zasad przejrzystości, jawności i uczciwej konkurencji oraz równości szans i równego traktowania wykonawców na rynku ofert w tym upublicznienia informacji o zamówieniu przed jego udzieleniem; (...). Zgodnie natomiast z § 11 ust. 3 umowy o dofinansowanie naruszenie zapisów ust. 1 lub ust. 2 traktowane jest jako nieprawidłowość skutkująca uznaniem całości lub części wydatku za niekwalifikowalny lub obowiązkiem zwrotu przez Beneficjenta otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami. W konsekwencji Beneficjent naruszył art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Doszło również do naruszenia art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, według którego "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego (a do takich w tej sprawie doszło, jak wykazano to wcześniej), wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Nieprawidłowością jest każde naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2017 r., II GSK 2575/17). Nieprawidłowości w niniejszej sprawie wynikały z działania Beneficjenta stanowiącego naruszenia § 5 ust. 12, § 9 ust. 5 oraz § 11 ust. 2 i ust. 3 umowy o dofinansowanie. Naruszania te stanowią naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. Jak już wykazano, wybrana w postępowaniu w oparciu o zasadę konkurencyjności spółka nie mogła świadczyć usług w ramach projektu, ponieważ w dacie jego realizacji nie miała bytu prawnego (została wykreślona z rządowego rejestru spółek W.) Pomimo tego wystawiała faktury, które następnie Beneficjent przedkładał wraz z wnioskami o płatność. Tym samym Beneficjent posługiwał się dokumentami poświadczającymi nieprawdę i naruszał § 5 ust. 12 umowy o dofinansowanie. Ponadto, jak już wskazano, Beneficjent udzielił zamówienia podmiotowi, którego nie zweryfikował i nie sprawdzał w trakcie realizacji projektu, czym naruszył § 11 ust. 2 pkt 3 i 4 umowy o dofinasowanie. Beneficjent nie sprawdził rzetelnie i starannie, czy podmiot ubiegający się o realizację zamówienia faktycznie mógł taką ofertę złożyć i czy ma predyspozycje do jej realizacji. W konsekwencji wydatki [...] – [...] zostały poniesione nieprawidłowo, gdyż dokonano płatności za usługi, które nie mogły być zrealizowane przez wybraną Spółkę. W badanej sprawie szkoda realna wiąże się ze sfinansowaniem wydatków z budżetu UE na cele, w związku z realizacją których wykryto nieprawidłowości. Obejmuje ona wszystkie środki wypłacone Beneficjentowi na realizację projektu. Stwierdzone nieprawidłowości były na tyle poważne, że wpłynęły na cały projekt. To czyni niedopuszczalnym zatrzymanie przez niego wsparcia finansowego udzielonego z budżetu ogólnego UE. W badanej sprawie szkoda dotyczy całego dofinansowania UE (szkoda realna i potencjalna). Zwrot dotyczy kwoty wypłaconego dofinansowania wraz z odsetkami. Zatem Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu dofinansowania w kwocie 1 357 318,71 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Skoro podmiot wykonujący zadania Głównego technologa nie istniał (nie mógł więc wystawiać faktur) to tym samym zadanie w projekcie nie zostało zrealizowane zgodnie z umową i nie został zrealizowany cel projektu objęty dofinansowaniem. W ocenie Sądu zawiadomienie przez Zarząd Województwa o możliwości popełnienia czynu przestępstwa z art. 286 k.k. i 297 k.k. przez osoby działające w imieniu i na rzecz Beneficjenta nie sposób postrzegać w kategoriach doszukiwania się uchybień. Złożenie zawiadomienia stanowi wyraz dbałości organu dysponującego środkami publicznymi i naturalną konsekwencję stwierdzenia krytycznych uchybień w realizacji projektu. Nie ma racji Beneficjent zarzucając naruszenie art. 143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/2013 poprzez zastosowanie nieproporcjonalnej korekty bez uwzględnienia wagi i charakteru stwierdzonych naruszeń, jak również bez uwzględnienia (a przede wszystkim ustalenia) strat finansowych dla funduszy polityki rozwoju, które w wyniku tych naruszeń miały wystąpić i zobowiązaniu zwrotu całości dofinasowania. W sprawie mają miejsce okoliczności uzasadniające zakwestionowanie kwalifikowalności wszystkich wydatków poniesionych przez Beneficjenta. Wobec tego przyjęcie proporcjonalności korekty w zakresie 100% wydatków kwalifikowalnych jest właściwe. Nie można przyjąć, że umowa była realizowana częściowo legalnie, a częściowo nielegalnie we współpracy z nieistniejącym podmiotem. Nie ma wobec tego miejsca naruszenie art. 24 ust 5 ustawy wdrożeniowej, który decyduje, iż wartość korekty finansowej wynikającej ze stwierdzonej nieprawidłowości indywidualnej jest równa kwocie wydatków poniesionych nieprawidłowo w części odpowiadającej kwocie współfinansowania UE. Realizując projekt za nieprawidłowe uznane zostały wszystkie wydatki. Wobec tego wartość korekty finansowej odpowiada kwocie wypłaconego Beneficjentowi dofinasowania wraz z odsetkami. W zaskarżonej decyzji Zarząd Województwa dokładnie wyjaśnił powody korekty finansowej i jej wysokość. Według Sądu są one właściwe. Nie bez znaczenia ma tutaj postawa Beneficjenta, który zaniechał czynności weryfikujących, podmiot, z którym zawarł umowę. Zarzut nieważności zaskarżonej decyzji jest całkowicie chybiony i nieuzasadniony. Pełnomocnik skarżącej nie wskazał żadnej podstawy nieważnościowej z art. 156 k.p.a., a Sąd nie stwierdził takiej podstawy z urzędu. Uzasadnienie decyzji Zarządu Województwa w sposób szczegółowy, jasny i kompletny wyjaśnia zarówno ustalony stan faktyczny w sprawie, podaje podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, jak i wskazuje jakie działania Beneficjenta miały wpływ na stwierdzenie naruszenia procedur. Zarząd Województwa w rozpatrywanej sprawie działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, stosownie do art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie doszło zatem do naruszenia powyższych zasad postępowania administracyjnego, organy obu instancji podjęły bowiem wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i w sposób wyczerpujący nie tylko zebrały, ale i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, odnosząc się także do argumentacji podniesionej przez spółkę. Sąd stwierdził, że wbrew argumentacji skargi organ drugiej instancji rozważył wszystkie dowody, dokonał ich oceny, a następnie wynik tej oceny przedstawił w prawidłowo sporządzonym, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnieniu decyzji administracyjnej. To, że wnioski wyprowadzone przez Beneficjenta są inne, nie oznacza naruszenia wskazanych przepisów procedury. Sąd nie jest związany złożoną w toku postępowania prywatną opinią – raportem doradcy księgowego jak również nie jest zobowiązany do jej oceny z uwagi na ograniczenia dowodowe z art. 106 § 3 p.p.s.a. Nie budzi wątpliwości, że Beneficjent nie wypełnił określonych w umowie o dofinansowanie obowiązków, jakie przyjął do realizacji zawierając umowę. Tym samym zasadnie Zarząd Województwa przyjął, że Beneficjent naruszył obowiązujące go procedury i w sprawie zaistniała sytuacja, o jakiej mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Skutkowało to obowiązkiem wydania decyzji o zwrocie środków, zgodnie z regułami wskazanymi w art. 207 u.f.p., skoro Beneficjent, mimo wezwania w trybie art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p., nie zwrócił wszystkich wymagalnych należności. Wobec powyższego, organ zasadnie wezwał Beneficjenta do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p.) a następnie po bezskutecznym upływie tego terminu wydał decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków (art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.). Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.