III SA/Gl 691/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 26 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. Pismem z dnia 13 maja 2016 r. skarżący wniósł skargę do tut. Sądu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym pogorszyła się jej sytuacja zawodowa i życiowa. Strona przestała prowadzić firmę i musiała się również wyprowadzić z domu pod inny adres. Wnioskodawca nie może pomagać swoim dzieciom, ponieważ "ledwie dla niego samego wystarcza pieniędzy". Na dzień dzisiejszy pozostały mu do spłaty zaległe kredyty (w tym spłata leasingu) w łącznej kwocie około 400.000 zł. Strona szuka obecnie innej, nowej pracy, która umożliwi mu podołanie wszystkim obciążającym go zobowiązaniom. Wnioskodawca prowadzi aktualnie, wg swojego oświadczenia, jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga miesięczny dochód w kwocie 711,34 zł netto z tytułu umowy o pracę na ½ etatu oraz kwotę 299,01 zł z tytułu umowy zlecenia. W sumie miesięczny dochód wnioskodawcy zamyka się w kwocie 1.010,35 zł. Wnioskodawca oszacował swoje miesięczne wydatki: 410 zł (jedzenie); 50 zł (leki); 42 zł (gaz); 70 zł (prąd); 35 zł (środki czystości); 38 zł (odzież); 48 zł (usługi pocztowe). Kwota 299,01 zł jest ściągana w ramach postępowania egzekucyjnego. Aktualnie nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, nie posiada papierów wartościowych, oszczędności, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 1 sierpnia 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał pismo przewodnie z dnia 12 sierpnia 2016 r., w którym stwierdził, że jego sytuacja była już wielokrotnie analizowana w tutejszym Sądzie wraz z jego kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Strona wniosła o skorzystanie z poprzednio już dostarczanych do akt innych spraw dokumentów i materiałów źródłowych. Gromadzenie tych materiałów jest bardzo uciążliwe dla skarżącego. Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów obrazujących stan majątkowy jego żony, ponieważ "nie żyje z nią razem, a ich wspólny związek przechodzi problemy". Skarżący nie potrafi uzyskać odpowiednich materiałów obrazujących stan majątkowy jego żony i przedłożyć je do akt sprawy. Jednocześnie do akt równolegle toczącej się sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 989/16 wpłynęła kserokopia druku formularza PPF złożonego przez wnioskodawcę do ww. sprawy wraz z załącznikami w postaci: zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r.; aneksu do umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2016 r.; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenie za prace; umowy zlecenia. Załączniki te są kserokopiami i większość z nich okazała się bardzo nieczytelna. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał ich skarżący w sposób wybiórczy i częściowy zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2016 r., co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i wszechstronnej oceny kondycji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie referendarza wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie mieszka razem ze swoją żoną. Ponadto nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na jego aktualne zadłużenie z tytułu spłaty zaciągniętych przez niego kredytów, czy też obciążającego go aktualnie zobowiązania (np. z tytułu opłat za media), jak również dokumentów potwierdzających prowadzenie przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego Skarżący nie przedłożył także dokumentów obrazujących dochody i ewentualne oszczędności małżonki skarżącego, m.in. wyciągu z jej rachunku bankowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z dnia 14 września 2016 r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, że nie posiada aktualnie środków, pozwalających na poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi. Stwierdził, iż w jego ocenie wyczerpująco wykazał swoją sytuację materialną i życiową, przedkładając dokumenty, które były w jego posiadaniu. Ponadto wskazał na inne postępowania, w których dodatkowo zostały przedłożone konkretne dokumenty, odzwierciedlające jego sytuację finansową. Jednocześnie skarżący w odpowiedzi na zarzut dotyczący nieczytelności dokumentów, nadesłał ponownie: zeznanie podatkowe za 2015 r., aneks do umowy o pracę, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz umowę zlecenie. Skarżący oświadczył również, że jego aktualna sytuacja rodzinna nie pozwala na korzystanie z pomocy małżonki w zakresie finansowania prowadzonych postępowań. Ponadto, w związku z kłopotami małżeńskimi oraz trudnościami w odbiorze korespondencji, skarżący podał nowy adres korespondencyjny. Jednocześnie skarżący wskazał na inne postępowania prowadzone w jego sprawach, w których zobligowany jest także do uiszczania kolejnych opłat kancelaryjnych za sporządzenie uzasadnień czy wpisów od skarg, co dodatkowo uszczupla jego i tak skromny budżet. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Innymi słowy, do dokonania oceny sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej prawa pomocy niezbędne jest przedstawienie przez stronę okoliczności uzasadniających udzielenie jej pomocy oraz dowodów stanowiących poparcie tych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie skarżący przedstawił bowiem swoją sytuację materialną w sposób wybiórczy i niekompletny. Przede wszystkim skarżący, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania, nie dostarczył dokumentów, dotyczących swojej małżonki. Za gołosłowne natomiast należy uznać wyjaśnienia skarżącego, że jego sytuacja rodzinna oraz kłopoty małżeńskie nie pozwalają na korzystanie z pomocy żony, w zakresie finansowania prowadzonych postępowań. Stwierdzenia te, które jakkolwiek prawdopodobne, nie są poparte nie tylko żadnym dowodem, ale nawet nie zostały uprawdopodobnione. Informacji dotyczących małżonki skarżący nie podał nawet w sposób przybliżony, ograniczając się do nadesłania dokumentów potwierdzających wyłącznie jego kondycję finansową. Jednocześnie podkreślić należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód lub orzeczenie separacji. Zasadnie zatem referendarz zauważył, że analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Małżeństwo łączy się bowiem z układem wzajemnych praw i obowiązków osobistych i majątkowych, które nie ustają dopóty, dopóki ono trwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Referendarz sądowy, słusznie przyjął ponadto, iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący nie udokumentował jakichkolwiek kosztów utrzymania, nie nadesłał również dokumentów wskazujących na jego aktualne zadłużenie z tytułu spłaty zaciągniętych przez niego kredytów, czy też obciążającego go aktualnie zobowiązania (np. z tytułu opłat za media). W efekcie brak kompletnych danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.