III SA/Gl 770/24
WyrokWSA w Gliwicach2025-01-29
Skład orzekający: Magdalena Jankiewicz, Dorota Fleszer, Adam Gołuch
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, pomimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy?Ratio decidendi
Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególne warunki umorzenia określone w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym. Sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy, choć trudna, nie nosi znamion trwałego ubóstwa ani nie pozbawia go definitywnie możliwości uzyskiwania dochodów, a także nie wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia losowe.Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ I instancji odmówił umorzenia, wskazując na brak przesłanek całkowitej nieściągalności i niewykazanie przez skarżącego, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ II instancji. Skarżący w skardze zarzucił organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne ustalenia faktyczne i brak należytego uzasadnienia decyzji. Sąd administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. G. (G.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2024 r. nr UP-511/2024 (380000/71/263287/2024/umponow) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lipca 2024 r., nr UP-511/2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ rentowy, ZUS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zwanej dalej: "s.u.s.", po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku J.G. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca),
utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (organ I instancji) z 29 kwietnia 2024 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 6 lutego 2024 r. skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie należności tytułu nieopłaconych składek, wskazując na trudne warunki materialno - finansowe. Wniosek swój uargumentował trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Skarżący wskazał, że od lipca 2023 r. pozostaje bez zatrudnienia i nie osiąga dochodów, a obecnie jest na utrzymaniu żony, z którą posiada rozdzielność majątkową. Zaznaczył, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia z uwagi, że pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę pomimo faktu, iż znajduje się on w wieku chronionym.
W związku z czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 29 kwietnia 2024 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 80.054,74 zł, w tym na:
1. ubezpieczenia społeczne - za okres od 05.2019 r. do 11.2020 r., od 01.2021 r. do
11.2021 r., od 07.2023 r, do 09.2023 r. w łącznej kwocie 39.738,25 zł, w tym:
składki - 28.882,25 zł, odsetki -10.856,00 zł,
2. ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 11.2018 r do 09.2023 r. w łącznej kwocie 38.233,10 zł, w tym składki-29.531,10 zł, odsetki - 8.702,00 zł,
3. Fundusz Pracy - za okres od 05.2019 r. do 12.2019 r., od 02.2020 r. do 11.2020 r., od 01.2021 r. do 12.2021 r. w łącznej kwocie 2.083,39 zł, w tym:
składki - 2.083,39 zł.
Odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 6 lutego 2024 r.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji m.in. wskazał, że przedmiotowe rozstrzygnięcie nastąpiło z następujących względów:
- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie
należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 s.u.s.;
- skarżący nie wykazał, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze
względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;
- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;
- nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Nadto organ I instancji wskazał, iż na podstawie art. 83 ust. 4 s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący w dniu 6 czerwca 2024 r. złożył do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skarżący poinformował, że nie zgadza się z ww. decyzją i zarzucił organowi błędne ustalenia faktyczne. Zaznaczył, że w trakcie zatrudnienia nie uchylał się od regulowania należności w ramach układu ratalnego, wobec czego prowadzone postępowanie egzekucyjnie nie było celowe. Dodał, że z winy pracodawcy została z nim bezprawnie rozwiązana umowa o pracę, gdyż był on w okresie ochronnym. Zaznaczył, że w związku z zaistniałą sytuacją nie posiada środków do życia i nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek bez uszczerbku dla utrzymania. Zwrócił się o prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie stanu faktycznego i uwzględnienie wszystkich zobowiązań. Zdaniem strony wydana decyzja organu była przedwczesna, z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające o ustalanie należności z tytułu składek w związku ze złożonym pismem z 6 lutego 2024 r.
ZUS po zapoznaniu się z treścią złożonego wniosku o umorzenie oraz faktami w nim przytoczonymi, biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów oraz sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy, w tym wykazanych w decyzji ZUS z 29 kwietnia 2024 r. nr [...].
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, podzielając dotychczasowe stanowisko i argumentację.
ZUS wskazał, iż z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 6 lutego 2024 r. (wpływ do ZUS) wynika, że:
- skarżący jest żonaty, posiada z żoną rozdzielność majątkową małżeńską,
- nie pracuje zarobkowo,
- nie pobiera renty czy emerytury,
- nie posiada dochodu z innych źródeł,
- nie pobiera zasiłków, świadczenia z Urzędu Pracy,
- nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej,
- nie korzysta z innych form pomocy,
- skarżący ponosi stałe wydatki:
- z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 550,00 zł
- z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 300,00 zł;
- koszty leczenia w wysokości 100,00 zł;
- prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z:
- żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 5.000,00 zł;
- posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów w 2020 r. w kwocie 140.000,00 zł, miesięczna kwota zobowiązania to 1.300.00 zł, nie spłaca zobowiązania,
- posiada dom w 1/2 części we współwłasności, położony przy ulicy [...] w M., o powierzchni [...] dla którego prowadzona jest KW nr [...],
- posiada samochód osobowy marki KIA [...] z 2012 r.,
- pozostaje na utrzymaniu małżonki, z którą posiada rozdzielność majątkową małżeńską;
- od lipca 2023 r. pozostaje bez zatrudnienia w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę z naruszeniem przepisów kodeksu pracy - obecnie toczy się postępowanie sądowe o przywrócenie do pracy na zajmowane stanowisko; po pozytywnym przez sąd rozstrzygnięciu ma zamiar przystąpić do kontynuacji zawartego układu ratalnego,
- pozostaje pod opieką lekarską, z uwagi na nadciśnienie tętnicze i wymaga leczenia farmakologicznego.
Dodatkowo w celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów.
Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, że:
- 14 września 2023 r. skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.,
- figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako wspólnik oraz prezes zarządu spółki E Sp. z o. o NIP: [...], KRS: [...] posiadający 100 udziałów o łącznej wartości 5.000,00 zł, 14 września 2023 r. spółka zawiesiła wykonywanie działalności;
- nie jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS oraz nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny,
- od 8 sierpnia 1987 r. jest w związku małżeńskim z żoną, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w ostatnich trzech miesiącach kształtowała się następująco; za kwiecień 2024 r. 15.252,00 zł brutto; 10.727,46 zł netto, za maj 2024 r. 11.852,00 zł brutto; 8.409,65 zł netto, za czerwiec 2024 r. 14.752,00 zł brutto; 10.385,84 zł netto, zatem średniomiesięczne wynagrodzenie żony wyniosło 9.840,98 zł,
- posiada następcę prawnego:
- córkę,
- posiada samochód osobowy marki KIA [...] z 2012 o szacowanej wartości 38.600,0 zł, która pozwala na dokonanie zastawu skarbowego;
- jest współwłaścicielem na prawach wspólności małżeńskiej nieruchomości (grunty) położonej w M. o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi KW nr [...].
Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.
ZUS zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że podane w sentencji decyzji I instancji z 29 kwietnia 2024 r. nr [...] należności z tytułu składek są wymagalne nie uległy przedawnieniu.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:
1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.— Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794.),
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.),
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe;
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części IIl w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe,
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 s.u.s. nie zachodzi – skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia; Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 347/17 stwierdził, że zaprzestanie prowadzenia nie obejmuje zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, skoro w tym okresie jest dopuszczalne podejmowanie pewnych czynności dotyczących działalności gospodarczej, dlatego wyklucza to przyjęcie, że zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania,
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek, o umorzenie, których wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł,
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne, zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych oraz zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu i nadpłaty podatku.
Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały, zatem przez organ rentowy wyczerpane. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.
W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a s.u.s.
ZUS wskazał, że okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Umorzenie należności z tytułu składek wykorzystywane jest w bardzo wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie.
Zdaniem ZUS o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach, bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.
ZUS stwierdził, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Jednocześnie ZUS wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący zobowiązał się do opłacania należnych z tego tytułu składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.
Odnosząc się do przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS zaznaczył, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.
ZUS wskazał, że skarżący powołał się na swoje problemy zdrowotne. Leczy się na nadciśnienie tętnicze lecz do akt sprawy nie została przedłożona żadna dokumentacja medyczna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje problemów zdrowotnych. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem dla w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że zrezygnował z pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia lub ogranicza uzyskiwanie środków finansowych pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Dlatego w sprawie przesłanka zdrowotna nie zachodzi.
Również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się, więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
ZUS zaakcentował, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną z którą ma ustanowioną rozdzielność małżeńską majątkową.
ZUS zauważył, że umowa o rozdzielności majątkowej nie może mieć wpływu na rozważania związane z analizą sytuacji finansowej rodziny. Ustrój rozdzielności majątkowej zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka, w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na majątku dłużnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 "k.r.o." małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. wyrok NSA z 28.02.2017 r.-sygn. akt II GSK 4831/16).
ZUS zaznaczył, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo jest zobligowany do analizy dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Budżet składający się z wynagrodzenia żony kształtuje się na wyższym poziomie od kwoty minimum socjalnego ustalonego 28 czerwca 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2024 r., które dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego zostało oszacowane na kwotę 2.998,83 zł.
ZUS wskazał, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie dwuosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat oraz opłat eksploatacyjnych zostały przez wykazane w łącznej wysokości 850,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 100,00 zł. Nie można jednak uznać, że miesięczne opłaty są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Do akt sprawy nie dołączył dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Zatem analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja nosi znamiona ubóstwa, a realizacja opłat związanych z utrzymaniem odbywa się płynnie.
Skarżący oświadczył, że posiada także inne zobowiązania finansowe. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, obowiązek terminowej zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów s.u.s. i co do zasady są one uprzywilejowane.
Nadto ZUS zaznaczył, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący oświadczył, że oczekuje na rozstrzygnięcie Sądu Pracy i w przypadku powrotu do pracy zamierza kontynuować spłatę układu ratalnego nr [...] zawartego w dniu 27 marca 2023 r. Wobec powyższego ZUS stoi na stanowisku, że obecną sytuację można uznać za przejściową, ponieważ nie istnieją obiektywne okoliczności, które pozbawiałyby definitywnie możliwości uzyskiwania dochodów.
Ponadto ZUS podkreślił, że subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek do umorzenia nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. Na podstawie dostępnych materiałów uznał, że nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione.
Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą.
ZUS nadmienił, że umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Konkludując ZUS na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.
Na powyższą decyzję z 17 lipca 2024 roku skarżący złożył 4 września 2024r. za pośrednictwem ZUS Oddział w B. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W skardze strona zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. poprzez naruszenie art, 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) polegające na niewystarczającym zbadaniu okoliczności sprawy. Organ nie uwzględnił wszystkich dowodów przedstawionych przez skarżącego, w szczególności tych dotyczących jego trudnej sytuacji życiowej i materialnej, a nadto nie przeprowadził dowodów dotyczących innego zadłużenia na rzecz Organu.
2. poprzez naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku należytego uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest ogólnikowe, nie odnosi się do indywidualnych okoliczności skarżącego i nie wyjaśnia w żadnym stopniu podstaw tak faktycznych, jak i prawnych wydanej decyzji.
3. poprzez naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Skarżący zarzuca, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził pełnej analizy sytuacji materialnej skarżącego, co stanowi naruszenie zasady pogłębionego badania sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił dokumentów potwierdzających trudną sytuację życiową skarżącego i brak możliwości spłaty należności, jak nie wziął pod uwagę pełnego zadłużenia skarżącego w stosunku do Organu.
4. poprzez naruszenie art. 8 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady równości, albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych w podobnych sytuacjach materialnych umarzał należności innym ubezpieczonym, co wskazuje na nierówne traktowanie skarżącego.
Ponadto strona zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z naruszeniem art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497) polegającego na błędnej interpretacji przepisów dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Wydana decyzja nie uwzględniła trudnej sytuacji finansowej skarżącego, mimo iż ustawa przewiduje możliwość umorzenia składek w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi.
Wobec powyższego skarżący wniósł o:
1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji UP-511/2024 i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania;
2. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący m.in. wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych całkowicie zignorował argumentację skarżącego, w której podnosi on, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Skarżący wielokrotnie wskazywał, iż został bezprawnie pozbawiony zatrudnienia (jest osobą w okresie ochronnym przed emeryturą), a co za tym idzie, pozbawiono go środków do życia i z winy pracodawcy nie jest w stanie uregulować należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jego aktualne, ustalone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zobowiązania przekraczają 80 tysięcy złotych. Spłata takiego zadłużenia nie może się obejść bez uszczerbku dla jego utrzymania.
Skarżący zaznaczył, że organy obu instancji całkowicie pominęły fakt, że podczas zatrudnienia skarżący nie uchylał się od regulowania należności w uzgodnionych ratach na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Obecnie znajduje się w wyjątkowej sytuacji, która zagraża podstawowemu bytowi jego i jego rodziny. Spłata zadłużenia jedynie doprowadziłaby do pogłębienia, już na tym etapie trudnej, sytuacji życiowej i tym samym prowadziła do stanu, w którym nie będzie dysponował środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. W trakcie posiadania stałego zatrudnienia, realizował w ratach swoje zobowiązania w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wedle możliwości skarżący starał się uregulować całość swojego zadłużenia wobec czego prowadzenie w stosunku do niego postępowań egzekucyjnych nie było celowe.
Nadto skarżący dodał, że organy obu instancji, mimo posiadania pełnych danych o jego zadłużeniu w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie uwzględniły wszystkich jego zobowiązań.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W opisie dotychczasowego przebiegu postępowania organ rentowy stwierdził, iż argumenty i zarzuty podniesione przez skarżącego nie są zasadne, zaś zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
ZUS uznał, że obecną sytuację strony można uznać za przejściową, ponieważ nie istnieją obiektywne okoliczności, które pozbawiałyby stronę definitywnie możliwości uzyskiwania dochodów.
W sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu.
Ocena sytuacji materialnej dłużnika nie pozwala na stwierdzenie, że nosi znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia nawet sukcesywną, np. ratalną spłatę zadłużenia wobec ZUS.
Ponadto ZUS podkreślił, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności długu. Organ wykazał, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki uznania przedmiotowych należności za całkowicie nieściągalne oraz ich umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
ZUS podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6 s.u.s.
W art. 28 ust. 1 s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 s.u.s) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Według art. 28 ust. 3 s.u.s całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia.
Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1992/18, CBOSA).
Nadto w art. 28 ust. 3b s.u.s. zawarta została delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zgodnie z art. 123 s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. k.p.a.7), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie Sądu, której przedmiotem jest to, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.
Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.
Ponadto w ocenie Sądu przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. Nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez stronę sytuacja nie należy do łatwych. Jednakże podkreślić należy, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane.
Wskazać także należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż pomimo wskazywanych problemów zdrowotnych skarżącego, nie są to okoliczności dające wystarczające podstawy do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.
W opinii Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. Można zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek.
Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Z akt sprawy wynika, że zadłużenie skarżącego w ZUS powstało w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. W stosunku do skarżącego nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Skarżący 14 września 2023 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania. Również nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżący posiada córkę.
Ponadto Dyrektor Oddziału ZUS w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne, zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych oraz zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu i nadpłaty podatku.
Również bezsporne są okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącego. ponieważ jest właścicielem nieruchomości, samochodu osobowego oraz udziałów w E Sp. z o.o.
Wydatki związane z utrzymaniem strony wynoszą łącznie około 950,00 zł, w tym z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych oraz kosztów związanych z leczeniem. Ponadto strona posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli których nie spłaca tj. z tytułu zaciągniętych kredytów w 2020r r. w kwocie140.000,00 zł. miesięczna kwota zobowiązania wynosi 1.300,00 zł.
Przyczyną sporu stron jest przyjmowana przez strony odmienna wykładnia obowiązujących przepisów, dotyczących umarzania należności składkowych. W tym względzie stanowisko prawodawcy jest ściśle określone w przepisach rozporządzenia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ulega jednak wątpliwości, że prawodawca pozostawił organom rentowym pewien zakres tzw. uznania administracyjnego.
Sąd podziela pogląd NSA wyrażony w tezie wyroku z dnia 3 marca 2023 r ( I GSK 814/22, publ. Legalis 2898799) gdzie NSA stwierdził, że: "Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym."
Nadto Sąd uznał, że "uznanie administracyjne" - będące szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegające na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Należy zaznaczyć również, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.
W przedmiotowej sprawie organ rentowy nie przekroczył zakresu uznania administracyjnego, a tym samym nie naruszył ani przepisów omawianego rozporządzenia, ani norm proceduralnych, wśród których należy w szczególności wskazać przepis art. 80 k.p.a.
Sąd podziela w szczególności argument organu rentowego, w myśl którego sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie wykazuje znamion trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia nawet sukcesywną, np. ratalną spłatę zadłużenia wobec ZUS. Zobowiązany posiada majątek nieruchomy, który nie stanowi jego miejsca zamieszkania, dlatego też bez uszczerbku dla zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych dłużnika organ może dochodzić z niego należności z tytułu składek.
Wskazać należy, że skarżący powołał się na swoje problemy zdrowotne, podając, że choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze. Jednakże do akt sprawy nie została przedłożona żadna dokumentacja medyczna. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Skarżący nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Skarżący nie powołał się również na rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Sąd podzielił stanowisko organu, iż dłużnik ma możliwości pozyskania środków pieniężnych na poprawę swojej sytuacji finansowej.
Skarżący oświadczył, że wydatki z tytułu miesięcznych opłat oraz opłat eksploatacyjnych zostały wykazane w łącznej wysokości 850,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 100,00 zł. Nie można jednak uznać, że miesięczne opłaty są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.
Oświadczył również, że posiada inne zobowiązania finansowe. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.
W sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu.
Skarżący powołał się na swoje problemy zdrowotne. Podkreślić jednak należy, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zatem przesłanka zdrowotna nie zachodzi.
Słusznie organ rentowy wywiódł w odpowiedzi na skargę, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.
Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Sąd wskazał, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło