III SA/Gl 882/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w części przekraczającej kwotę 750 (siedemset pięćdziesiąt) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku wydanego w przedmiotowej sprawie, skarżąca L. Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na urzędowym formularzu PPF, strona uzasadniła swoje żądanie brakiem środków finansowych, spowodowanych blokadą kont bankowych prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa. Blokada uniemożliwia stronie prowadzenie działalności gospodarczej. Zabranie środków pieniężnych w kwocie 2.052.508 zł spowodowało wysokie zaległości w płatnościach zobowiązań wobec dostawców, a tym samym uniemożliwiło stronie bieżący zakup paliw i akcesorii do handlu. W efekcie sprzedaż stacji drastycznie zmalała. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, nie ma żadnych lokat bankowych, akcji, obligacji, ani majątku osobistego. Wnioskodawca nie może zbyć żadnej części wspólnego majątku, ponieważ został on zabezpieczony przez organ celny na poczet zaległych zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. Strona oświadczyła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza za okres od stycznia 2012 r. do czerwca 2012 r. przyniosła jej stratę w wysokości 127.700 zł. Należy zaznaczyć, że postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 7 września 2011 r. strona została częściowo zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 1.500 zł. W tym stanie rzeczy, skarżąca została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w swoim wniosku pismem z dnia 27 sierpnia 2012 r. Poza tym strona skarżąca została zobowiązana do wykazania różnic i zmian pomiędzy swoim aktualnym stanem majątkowym, a stanem majątkowym z września 2011 r., kiedy to przyznano stronie prawo pomocy w zakresie częściowym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca nadesłała dokumenty, o które została wezwana. Wśród nadesłanych dokumentów znajdują się: zestawienie zapisów w księdze rachunkowej za okres od maja 2012 r. do lipca 2012 r.; kserokopie zeznań podatkowych PIT-28, PIT-36 i PIT 36L, składanych zarówno przez wnioskodawcę, jak i przez jej małżonka; kserokopie wyciągów bankowych za okres od maja 2012 r., do lipca 2012 r. wraz z zaświadczeniami z banków; kserokopie protokołów zajęcia ruchomości i protokołów o stanie majątkowym wystawionych przez organ celny wraz z wyciągiem z księgi wieczystej o numerze [...] ; kserokopia raportu kasowego za lipiec 2012 r. oraz kserokopie tabel środków trwałych. Rozpoznając niniejszy wniosek L. Z., należy mieć również na uwadze dane ustalone w toku rozpoznawania poprzedniego wniosku strony o przyznanie jej prawa pomocy. Na podstawie oświadczeń złożonych przez samą skarżącą ustalono, że jej córka P. jest właścicielką domu, w którym zamieszkuje strona i to ona płaci podatek od nieruchomości. W nieruchomości tej zameldowana jest skarżąca, jej dwie córki (P. i K.) oraz mąż W.. Wnioskodawca oświadczyła, że ze swoim mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie ma żadnych informacji o składnikach jego majątku (o nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych). Mąż wnioskodawcy pokrywa jednak koszty utrzymania tej nieruchomości w kwocie około 400 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że L. Z. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest w ocenie Sądu wystarczających podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Nie można bowiem pomijać faktu, iż L. Z. prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której w 2011 r. obracała środkami w kwocie 10.914.565,74 zł. Z kolei z nadesłanego przez wnioskodawcę wyciągu z posiadanego przez nią rachunku bankowego wynika, że na dzień 1 sierpnia 2012 r., posiadała ona środki do dyspozycji w kwocie 24.516,92 zł. Rachunek ten wykazuje płynność finansową, wpływy środków pieniężnych na ten rachunek równoważą wydatki z tego rachunku. Podobnie w deklaracjach VAT-7 wykazała następujące podstawy opodatkowania: 604.614 zł (maj 2012 r.), 535.088 zł (czerwiec 2012 r.) i 673.413 zł (lipiec 2012 r.). W aktach sprawy znajdują się dostarczone przez skarżącą dwa zaświadczenia z banków: z Banku Spółdzielczego w K. (z dnia 11 września 2012 r.) oraz z Międzypowiatowego Banku Spółdzielczego w M. (z dnia 7 września 2012 r.). Z pierwszego zaświadczenia wynika, że bank przekazał już z rachunku wnioskodawcy na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 151.100 zł, a aktualna kwota zajęcia wynosi 19.125.577,30 zł – bez uwzględnienia odsetek liczonych od dnia wystawienia tytułów egzekucyjnych. Z drugiego zaświadczenia wynika, że łącznie zrealizowano z rachunku skarżącej posiadanego w tym banku kwotę 1.765032,10 zł, a rachunek ten nadal obciążony jest łączną kwotą należności głównej – 13.438.441 zł. Należy zaznaczyć, że są to aktualne zaświadczenia, które obrazują obecny stan postępowań egzekucyjnych prowadzonych względem strony skarżącej. Tak więc należy uwzględnić fakt, że działalność gospodarcza wnioskodawcy przynosi jej stratę, a prowadzone są jednocześnie wobec niej postępowania egzekucyjne. Odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). W świetle powyższego brak było wystarczających podstaw do uznania jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych już wcześniej do akt sprawy dokumentów źródłowych uzyskuje ona przychód nie tylko ze sprzedaży paliw, ale również usług restauracyjnych w związku z prowadzonym zajazdem. Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. Z.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (akt notarialny z dnia 17 lipca 2008 r.), niemniej jednak fakt, iż pomimo separacji, nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci Stacji Paliw ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Dlatego też okoliczność, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której pomimo niewielkich przychodów opłaca koszty utrzymania domu należącego do ich córki zgodnie z oświadczeniem skarżącej w kwocie średnio 400 zł miesięcznie ma znaczenie w sprawie. Podobnie, jak wskazana w treści pisma z dnia 14 lipca 2011 r. informacja, iż nieruchomość położona przy ul. [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce (akt notarialny z dnia 17 lipca 2008 r.). Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może również zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, zwłaszcza że jak ustalono z nadesłanego do akt materiału źródłowego córka skarżącej zameldowana jest w W. (zaświadczenie wystawione przez Urząd Pracy w W. ), a zatem posiada wystarczające możliwości by osiągnąć adekwatny do zdobytego wykształcenia pułap ekonomicznej samodzielności. Mając jednak na uwadze fakt, iż skarżąca jest stroną w wielu sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez nią do tutejszego Sądu skarg, uznać należało, iż jej sytuacja majątkowa (szczegółowo opisana wyżej) nie pozwala jej jednak uiścić pełnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w tej, jak i w równolegle prowadzonych kilkunastu innych sprawach. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi 5.400 zł. Stanowi on rzeczywiście zbyt duże obciążenie finansowe dla skarżącej oraz jej rodziny i może spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Dlatego też za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu jej z należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego w kwocie powyżej 750 zł. Stanowi ona bowiem mniej niż 1/7 należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a jej poniesienie nie doprowadzi zdaniem Sądu do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny skarżącej, przeciwnie leży w granicach jej możliwości finansowych. Ponadto stanowi ono gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić. Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że toczy się aktualnie 12 spraw sądowoadministracyjnych, w których skarżąca ma obowiązek uiścić wpis sądowy od skarg kasacyjnych (III SA/Gl 880 – 891/11). Łączny wpis sądowy od skarg kasacyjnych w tych sprawach wyniósłby 39.112 zł. Przyjmując jednak częściowe uwzględnienie przedmiotowego wniosku strony skarżącej (i taki sam zakres jego uwzględnienia w każdej z dwunastu spraw), łączny wpis sądowy wyniesie 9.000 zł. W efekcie więc, wnioskodawca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych od skarg kasacyjnych w kwocie mniejszej, niż ¼ sumarycznej kwoty, którą zobowiązana byłaby uiścić w przypadku całkowitej odmowy uwzględnienia jej wniosków o prawo pomocy. Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.