III SA/Gl 986/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r nr [...], Dyrektor Izby Celnej w K. na podstawie art. 228 § 1 pkt 1, art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., zwanej dalej O.p.) stwierdził niedopuszczalność zażalenia pełnomocnika "A" Sp. z o.o. - radcy prawnego W. Z. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [....] r. nr [...], pozostawiające pismo strony z [...] r. bez rozpoznania. Stan sprawy jest następujący : Naczelnik Urzędu Celnego w R. w dniu [...] r. przeprowadził w lokalu "B" w T. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i przeprowadzanie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz.U. z 2006 r., poz. 471, ze zm.). W dniu [...] r. "A" Sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego W. Z. wniosła pismo w sprawie czynności nazwanych kontrolą, wzywające m.in. organ do zwrotu zatrzymanych w dniu [...] r. rzeczy stanowiących własność Spółki. Naczelnik Urzędu Celnego w R. pismem z [...] r. wezwał radcę prawnego W. Z. o przedłożenie pełnomocnictwa wraz z adresem elektronicznym w oparciu o art. 138c ustawy O.p. W odpowiedzi na wezwanie radca prawny W. Z. poinformował, że nie posiada adresu elektronicznego. Postanowieniem z [...] r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w R. pozostawił pismo strony z [...] r. bez rozpoznania. Powyższe postanowienie zostało doręczone za pośrednictwem Poczty Polskiej, bezpośrednio na adres Strony z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, tj. radcy prawnego W. Z.. W dniu [...]r. postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego zostało doręczone Spółce z o.o. "A", co zostało potwierdzone przez Stronę na "Potwierdzeniu odbioru". W dniu [...] r. do Urzędu Celnego w K. wpłynęło zażalenie z dnia [...] r. na w/w decyzję wniesione przez pełnomocnika radcę prawnego W. Z.. Dyrektor Izby Celnej w K. po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, iż zażalenie jest niedopuszczalne. Wskazał, iż w pierwszym etapie postępowania odwoławczego (postępowanie wstępne) organ II instancji podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy zażalenie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione z zachowaniem terminu oraz czy spełnia wymagania, co do treści. Organ wskazał też, iż z mocy art. 229 O.p. do badania dopuszczalności zażalenia stosuje się art. 228 § 1 pkt 1 O.p., w myśl którego niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Odwołanie przysługuje od decyzji - odwołanie jest zatem niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego (a więc pomimo, że została wydana, nie została stronie doręczona, albo gdy czynność organu podatkowego nie jest decyzją, a stanowi czynność materialno-techniczną. Zdaniem organu odwoławczego analiza zgromadzonych dokumentów w sprawie ma na celu ustalenie, czy przedmiot zażalenia - postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. - znajduje się w obrocie prawnym, gdyż jedną z przesłanek uznania za niedopuszczalne prowadzenie postępowania odwoławczego (zażaleniowego) jest m.in. doręczenie postanowienia Stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika. Doręczenie stanowi czynność materialno-techniczną organu podatkowego. Celem jej dokonania nie jest tworzenie nowej normy prawnej, jednakże wywołuje ona skutki prawne drogą faktów. Od prawidłowego doręczenia uzależniona jest skuteczność szeregu czynności podejmowanych przez organ podatkowy. Sprawy doręczeń pism regulują przepisy rozdziału 5 Działu IV Ordynacji podatkowej w art. od 144 do 154. Wymienione przepisy mają charakter gwarancyjny, co oznacza, że organ podatkowy ma obowiązek ich przestrzegania z urzędu, a strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organu podatkowego lub podmiotu dokonującego doręczeń, np. poczty. Zgodnie z art. 144 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby. W przekazanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. aktach sprawy znajduje się sporządzone przez Spółkę z o.o. "A" pełnomocnictwo dla radcy prawnego W. Z., jest ono prawidłowe mimo braku adresu elektronicznego, zatem zdaniem organu w sprawie ma zastosowanie przepis art. 145 § 2 O.p. stanowiący, że "jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi". Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w Ordynacji podatkowej zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień) ustanowionemu pełnomocnikowi. Z chwilą powzięcia przez organ wiedzy o ustanowieniu przez stronę pełnomocnika powinien mieć tenże pełnomocnik zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji nie doręczył postanowienia prawidłowo, gdyż zamiast Pełnomocnikowi doręczył go Stronie. Zdaniem organu odwoławczego w sytuacji ustanowienia pełnomocnika, doręczenie postanowienia stronie nie ma znaczenia procesowego, lecz jedynie ma charakter informacyjny (Por. wyrok WSA z dnia 14 sierpnia 1996r., SA/Gd 1686/95). Doręczenie pism podatnikowi nie jest bowiem wystarczające dla uznania, iż doręczenie to jest skuteczne. Wymaga się tu udziału pełnomocnika (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2016 r., I SA/Bd 1106/15). Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji posiadając wiedzę o ustanowionym pełnomocnictwie, postanowienie wysłał bezpośrednio na adres Strony. Wobec powyższego uznał organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie nie doręczono postanowienia skutecznie - co powoduje w konsekwencji, iż nie weszło ono do obrotu prawnego. Okoliczność ta sprawia, iż wobec braku przedmiotu zażalenia, nie ma możliwości prowadzenia postępowania zażaleniowego. Z tych względów Dyrektor Izby Celnej w K. uznał wniesione zażalenie za niedopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia pełnomocnik strony zarzucił organowi rażące naruszenie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego oczywiście bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy zażalenie Strony było bez wątpienia formalnie prawidłowe, a zatem powinno zostać merytorycznie rozpoznane. Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do dalszego prowadzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 229 Ordynacji podatkowej odsyłający w zakresie zażaleń do art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. W doktrynie wskazuje się, iż niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych (por. C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). W ocenie organu zasadność stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wynikała z faktu wystąpienia drugiej ze wskazanych przyczyn niedopuszczalności i związana jest z brakiem przedmiotu zaskarżenia. Organ stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego, jako nieprawidłowo doręczone, nie mogło zostać uznane za wprowadzone do obrotu prawnego, bowiem wszelka korespondencja w toku postępowania administracyjnego winna być kierowana do pełnomocnika strony. Skoro postanowienie wydane w pierwszej instancji nie zostało doręczona pełnomocnikowi, nie weszło do obrotu prawnego, a zatem wniesienie od niego zażalenia było niedopuszczalne. W ocenie Sądu stanowisko organu, na tle ustalonego i niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego, zajęte w zaskarżonym postanowieniu nie znajduje uzasadnienia w przepisach Ordynacji podatkowej. W konsekwencji organ naruszył art. 229 w zw. z art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego bezpodstawne zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, skarżąca w toku postępowania była reprezentowana przez pełnomocnika. Organ I instancji, jak słusznie zwrócił uwagę Dyrektor Izby Celnej w treści spornego postanowienia, mimo posiadanej wiedzy o tym fakcie, doręczył postanowienie skarżącej Spółce. W ocenie Sądu w realiach omawianej sprawy nie sposób uznać, iż ze względu na fakt, że rozstrzygnięcie pierwszej instancji nie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki doszło do naruszenia dyspozycji art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. W myśl w/w przepisu, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Ustanawiając pełnomocnika strona najczęściej chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, jeżeli zatem organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (por. postanowienie SN z dnia 9 września 1993 r. w sprawie sygn. akt III ARN 45/93, OSNC 1994 r., nr 5, poz. 112). Jednakże podkreślenia wymaga przy tym, iż przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej ma na celu funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego określonych czynności procesowych, nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi. Skutkiem powyższego, jeżeli w danej sprawie miało miejsce doręczenie aktu samej stronie z pominięciem pełnomocnika, należy ocenić, czy pociągnęło ono dla strony ujemne skutki procesowe (p. postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 2010 roku sygn. akt I OSK 1940/10). Jeżeli więc, Spółka przekazała otrzymane postanowienie pełnomocnikowi, który wniósł w jej imieniu zażalenie, to należy uznać je za wniesione prawidłowo. Procedura regulując zasady działania organów administracji publicznej przy rozpatrywaniu spraw indywidualnych, chroni w ten sposób podmioty, których wynik postępowania dotyczy, przed arbitralnością organów władzy publicznej i dowolnością postępowania. Strona prowadzonego postępowania nie może doznać uszczerbku wskutek niewłaściwego, niezgodnego z prawem działania organu administracji publicznej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych należało w tej sytuacji przyjąć, że jeżeli strona przekazała zażalenie pełnomocnikowi, a ten wniósł zażalenie w terminie, to brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości tego środka odwoławczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale ostatecznie dokonanego (por. WSA w Warszawie w wyroku z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 378/08, Lex Omega nr 477505), w szczególności wtedy, gdy środek odwoławczy zostanie złożony w terminie. Rozstrzygnięcie zostało, zatem doręczone, mimo naruszenia art. 145 § 2 O.p. Podobnie w orzecznictwie oceniony został problem sytuacji odwrotnej, kiedy strona ustanowiła pełnomocnika w sposób skuteczny i z odpowiednim zakresem umocowania, a doręczenie zostało dokonano z jego pominięciem. Również wówczas przyjmuje się, że doręczenie, aczkolwiek z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 O.p., nastąpiło (tak NSA w wyroku z 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 283/07, Lex Omega nr 488005). W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę uznać należy, iż sporne postanowienie weszło do obrotu prawnego i w konsekwencji nie można twierdzić, iż wniesione zażalenie było niedopuszczalne. Stanowisko Dyrektora Izby Celnej zajęte w zaskarżonym postanowieniu, jest niekorzystne dla strony skarżącej, bowiem wbrew celowi unormowania zawartego w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, powoduje pogorszenie jej sytuacji procesowej. Zdaniem Sądu okoliczność, że doręczenie można zakwalifikować jako wadliwe, dokonane z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może być utożsamiana z brakiem doręczenia. Podkreślić, bowiem należy, że doręczenie pisma stronie mimo, że ustanowiła ona pełnomocnika, nie może być uznane za skuteczne wtedy, gdy wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie I SA/Wr 2995/98 niepubl.; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 457). Oznacza to, że nawet przy dokonaniu oceny, że w sprawie doszło do wadliwego doręczenia decyzji nie spowodowało to ujemnych skutków procesowych dla strony, która skorzystała ze stosownego środka zaskarżenia, wnosząc go we właściwym terminie. W tym czasie również mogła skonsultować się ze swoim pełnomocnikiem (por. podobne stanowisko - wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Bd 130/05, POP 2006, z. 1, poz. 3, OSP 2006, z. 11, poz. 123). W konsekwencji powyższego rozpoznając ponownie sprawę organ rozpozna merytorycznie zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. [...] r. nr [...], pozostawiające pismo strony z [...]r. bez rozpoznania. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.