III SAB/Gl 110/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w R. w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa, 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania sprawy, 3. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w R. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 3 lutego 2025 r. P. N. (dalej: Skarżący) złożył skargę na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w R. (dalej: Dyrektor) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z 17 stycznia 2025 r. Skarżący na adres e-mail organu złożył wniosek o udostępnienie informacji czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022r. do stycznia 2025r. Oczekiwaną formą jego załatwienia było przesłanie odpowiedzi w formacie PDF na adres email Skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący zaskarżając bezczynność Dyrektora w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w związku z brakiem odpowiedzi na jego wniosek z 17 stycznia 2025r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej zarzucił naruszenie art. 10 ust. 1 w zw art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez brak udostępnienia Skarżącemu informacji publicznej pomimo upływu terminu ustawowego oraz brak poinformowania Skarżącego o braku możliwości udostępnienia informacji publicznej w określonym ustawowo terminie ze wskazaniem powodów opóźnienia oraz nowego terminu udostępnienia informacji. Wobec powyższego Skarżący wniósł o stwierdzenie, że Dyrektor dopuścił się bezczynności, zobowiązanie Dyrektora do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku oraz zasądzenie od Dyrektora kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że przedmiotem wniosku jest informacja publiczna, bowiem dotyczy dysponowania mieniem publicznym, jakim jest mienie należące do Dyrektora. Ponadto Dyrektor jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Jednak pomimo upływu terminów ustawowych Dyrektor w żaden sposób nie ustosunkował się do wniosku Skarżącego, jak również nie poinformował Skarżącego o przyczynach opóźnienia w udostępnieniu informacji publicznych, jak również nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Skarżący wskazał także, że działając na rzecz poprawy sytuacji w publicznych placówkach oświatowych od wielu lat angażuje się w inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie nierównemu traktowaniu uczniów ze względu na wyznanie lub jego brak. W ramach swojej działalności, Skarżący bierze czynny udział w ogólnokrajowych akcjach, m.in. w inicjatywie dostępnej pod adresem [...], która w znacznym stopniu przyczyniła się do zmiany rozporządzenia określającego warunki i sposób organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. Wyniki prowadzonych działań są systematycznie prezentowane w mediach lokalnych i ogólnopolskich. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o oddalenie skargi w całości oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz Dyrektora kosztów postępowania, ewentualnie umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania Dyrektora do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku; stwierdzenia, że Organ dopuścił się bezczynności; stwierdzenie, że bezczynność Dyrektora nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania. Uzasadniając wniosek Dyrektor zaznaczył, że miesiąc styczeń jest miesiącem zintensyfikowanej pracy w placówkach oświatowych (zakończanie roku budżetowego, zawieranie nowych umów etc). Niecelowo pominął odpowiedź na przesłane zapytanie. Powodem braku odpowiedzi było zwiększenie liczby poczty wchodzącej m.in. od rodziców, czy też kontrahentów. Co więcej Skarżący nie ponowił prośby, nie zareagował od 17 stycznia 2025 r., co z pewnością przyczyniłoby się do natychmiastowej reakcji Dyrektora tym bardziej, że wniosek dotyczył informacji przetworzonej, a jego rozpatrzenie mogłoby nastąpić niezwłocznie. Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu, Dyrektor pismem z 14 marca 2025r. udostępnił Skarżącemu wnioskowaną informację publiczną. Okoliczność ta – w jego ocenie - ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która według art. 1 § 2 tej ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a cytowanego art. 3 § 2 tej ustawy. Z bezczynnością organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, a mających na celu usuniecie przeszkody do wydania decyzji (vide: T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, W. 2005). Wyjaśnić również należy, że celem skargi na bezczynność organu administracji jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt czy czynność nie została dokonana przez organ. Przy czym Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy. W świetle powyższego dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ administracji był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził WSA w Gliwicach w wyrokach z 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SAB/Gl 45/16; oraz z 11 września 2018 r., sygn. akt IV SAB/Gl 125/18, LEX nr 2566412 i wyrażoną w nim argumentację Sąd w przedmiotowej sprawie w pełni akceptuje i podziela. Uwzględniając skargę na bezczynność Sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. Przepis ten określa, że w tym przypadku sąd: - zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); - zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); - stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd wskazuje, że dla dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. Podmiot, do którego złożono wniosek, jeśli wniosek ten dotyczy informacji publicznej, powinien albo udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 ustawy z 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej tekst jedn. Dz. U. 2022r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.) albo w drodze decyzji odmówić jej udostępnienia na podstawie art. 16 ust. 1 w/w ustawy. Możliwe jest także umorzenie postępowania w drodze decyzji w trybie art. 16 ust. 1 w związku z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 26.04.2016 r., sygn. akt IV SAB/Gl 45/16). Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy należy zaznaczyć – na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 50/06 - że o bezczynności organu możemy mówić wyłącznie wtedy, kiedy wniosek o udzielenie informacji dotyczy informacji publicznej, a jego adresatem jest podmiot zobowiązany do jej udzielenia. Oznacza to, iż w grę wchodzi tak przedmiotowy, jak i podmiotowy zakres ustawy o dostępie do informacji publicznej a organ pozostaje w zwłoce (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Bd 31/14). Nie jest kwestią sporną w niniejszej sprawie, że Dyrektor jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Wynika to z art.. 4 ust. 1 pkt. 5 u.d.i.p., według którego obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Dyrektor szkoły, będącej szkołą publiczną w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 w związku z ust. 3 z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm., dalej: u.p.o.) kieruje działalnością szkoły lub placówki oraz reprezentuje ją na zewnątrz (por. art. 68 ust. 1 pkt. 1 u.p.o.). W rozpatrywanej sprawie Skarżący domagał się udostępnienia informacji o tym, czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 r. do stycznia 2025 r. Wnioskowane przez Skarżącego informacje objęte są zakresem art. 6 ust. 1 pkt. 3 lit. b u.d.i.p. według którego udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o zasadach funkcjonowania podmiotów w tym o trybie działania państwowych osób prawnych i osób prawnych samorządu terytorialnego w zakresie wykonywania zadań publicznych i ich działalności w ramach gospodarki budżetowej i pozabudżetowej. Opierając się na dokonanych ustaleniach stwierdzić należy, że niniejsza skarga jest dopuszczalna a jej przedmiotem jest bezczynność Dyrektora w zakresie rozpoznania wniosku Skarżącego z 17 stycznia 2025r. o udostępnienie informacji publicznej. Przechodząc kolejno do zbadania zasadności wywiedzionej skargi w kontrolowanej sprawie o bezczynność stwierdzić należy, że ocena działań organu podjętych w celu załatwienia wniosku Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej uzasadnia zarzut jego bezczynności. Ustawodawca ustalił, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, to powinien - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie może być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Z kolei według art. 17 u.d.i.p. do rozstrzygnięć podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji, niebędących organami władzy publicznej, o odmowie udostępnienia informacji oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji przepisy art. 16 stosuje się odpowiednio. Wnioskodawca może wystąpić do podmiotu, o którym mowa w ust. 1, o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołania. Mając na uwadze powyższe o bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej można mówić wówczas, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot nie podejmuje w przewidzianym w ustawie terminie odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, a organ nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby podmiot mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 675/15; wyrok WSA w Białymstoku z 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SAB/Bk 60/22). Warto zauważyć naruszenie tych obowiązków prowadzi do stanu bezczynności (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4455/21). Niepodjęcie przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej stosownych czynności tj. nieudostępnienie informacji, ani niewydanie decyzji o odmowie jej udzielenia w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p. oznacza, że pozostaje on w bezczynności (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2512/15; wyrok WSA we Wrocławiu z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wr 160/22). Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy stwierdzić trzeba, co bezspornie wynika z akt, że Dyrektor - w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej z 17 stycznia 2025 r. – nie podjął przypisanego regulacjami u.d.i.p. działania. W ustawowo określonym 14 - dniowym terminie żądana informacja nie została przez Dyrektora udostępniona. Nie poinformował on także Skarżącego o przedłużeniu terminu na udostępnienie informacji. Czynność udostępnienia żądanej informacji została wykonana 14 marca 2025r., po złożeniu przez Skarżącego skargi na jego bezczynność. Sąd podkreśla, że załatwienie wniosku przez organ po wniesieniu skargi nie zwalnia Sądu z badania bezczynności i jej charakteru. Rozpoznanie skargi na bezczynność organu, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu. Stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, nawet jeżeli wniosek strony został załatwiony przez organ w toku postępowania sądowego (już po wniesieniu skargi), obliguje Sąd do oceny czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Jak wyżej wykazano, bezczynność Dyrektora w załatwieniu wniosku Skarżącego wystąpiła (punkt 1 wyroku) Jednocześnie Sąd stwierdził, że nie ma ona charakteru rażącego, o czym orzekł w punkcie 1 wyroku. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18). Istota rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia. Taka sytuacja szczególna w badanej sprawie nie zaistniała. Świadczy o tym reakcja Burmistrza na złożoną skargę i zrealizowanie złożonego wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W związku z faktem, iż Dyrektor udzielił Skarżącemu odpowiedzi na wniosek po wniesieniu skargi, Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania do rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, na podstawie art. 161 § 1 pkt. 3 p.p.s.a. (pkt. 2 wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935z późn. zm.). Zasądzona kwota 597 zł stanowi zwrot wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zwrot wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa za złożone pełnomocnictwo w wysokości 17 zł. (pkt. 3 wyroku).