III SAB/Gl 9/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. (G.) na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. w przedmiocie bezczynności organu administracji w sprawie wpisu na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że żona wraz z dziećmi zamieszkuje w Anglii. Nie prowadzi zatem z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Jedynym źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne, do którego skierowana jest egzekucja komornicza (vide: decyzja o waloryzacji z dnia 1 marca 2017 r.). Po potrąceniach wynosi ono [...] zł netto, podczas gdy ponoszone wydatki obejmują opłaty za wodę ([...] zł), energię elektryczną [...] zł), wywóz śmieci ([...] zł), telefon ([...] zł), gaz ([...] zł), internet ([...] zł) oraz zakup leków ([...] zł). Ponadto tytułem zaciągniętych kredytów i pożyczek spłaca raty w łącznej kwocie [...] zł. Pozostałe środki to jest [...] zł przeznacza na żywność. Jako składniki posiadanego majątku wymienił dom o pow. ok. [...] m2. Dodatkowo wskazał, że przysługuje mu zadośćuczynienie finansowe z tytułu posiadania korzystnego wyroku pilotażowego z dnia 7 lipca 2015 r. Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, ale to nie zostało mu wypłacone. Prowadzi też sprawy przeciwko komornikom o odszkodowanie. Nie posiada zatem zdolności kredytowej, albowiem już zapożyczył się w bankach. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r. wezwano do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie: - wyciągów lub wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii składanych przez skarżącego i jego żonę za 2015 r. i 2016 r. zeznań podatkowych; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych, kiedy i na jak długo żona wyjechała wraz z dziećmi do Anglii, jaki był cel ich wyjazdu, a nadto czy żona i dzieci posiadają własne źródła utrzymania, jeżeli tak należało je wskazać wraz z podaniem ich wysokości; - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - nadesłanie wydruku z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych potwierdzającego wielkość posiadanego majątku (vide: rubryka nr 7.1 formularza); - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków; - nadesłanie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii dokumentów obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów, ich oprocentowanie, wielkość płaconych rat oraz przewidywany termin spłaty; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących na jakim etapie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz jaka kwota pozostała do wyegzekwowania; - nadesłanie dokumentów źródłowych wskazujących na przysługujące "zadośćuczynienie finansowe" (vide: rubryka nr 5 formularza). Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres 24 kwietnia 2017 r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć strona. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do przywołania swojej sytuacji finansowej. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony zasłaniając się jej wyjazdem do Anglii, gdzie przebywa wraz z dziećmi, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych (pokrywania kosztów z tym związanych) niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe, a nadto niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Dlatego też, pismem z 11 kwietnia 2017 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści urzędowego formularza danych. Ponieważ wezwanie to pozostało bez odpowiedzi niemożliwe stało się ustalenie, kiedy i na jak długo żona skarżącego wyjechała wraz z dziećmi do Anglii, jaki był cel ich wyjazdu, a nadto czy żona i dzieci posiadają własne źródła utrzymania, jeżeli tak ta jaka jest ich wysokość. Dotyczy to również posiadanych rachunków bankowych i zgromadzonych tam środków, bo skoro skarżący zaciągnął kredyty i pożyczki to z pewnością wyciągami z tych rachunków dysponuje. Te jednak nie zostały nadesłane podobnie jak dowody ponoszonych opłat za leki oraz tzw. media, choć pozyskanie tych dokumentów nie wymaga większego wysiłku. Powyższe odnosi się również do podanych w treści urzędowego formularza informacji o przysługującym "zadośćuczynieniu finansowym", a nadto do egzekucji komorniczej skierowanej do pobieranej emerytury. Ponieważ stosowne dokumenty nie zostały nadesłane. Nie można było ustalić z jakiego tytułu skarżący posiada zadłużenie i w jakiej wysokości. W tej sytuacji przyjąć należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w należyty i przekonywujący sposób jakoby zasługiwał na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.