III SO/Gl 1/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności osoby trzeciej) postanawia: zwolnić M. S. od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 100,00 zł (słownie: sto złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia [...] r. M. S. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W motywach powyższego wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną i ich małoletnią córką. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2, obciążonym hipotecznie, innych składników majątku nie posiada. Jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest wynagrodzenie za pracę, które łącznie z dochodami konkubiny wynosi [...] zł brutto. Z kwoty tej opłacane są bieżące wydatki (tj. czynsz, energia elektryczna, przedszkole córki czy wyżywienie) jak również raty zaciągniętych kredytów, których suma kształtuje się na poziomie [...] zł. Ponadto z przedłożonego przy piśmie z dnia [...] r. materiału dowodowego ustalono, że w 2011 r. skarżący wypracował dochód rzędu [...] zł (vide: PIT-37). W chwili obecnej zatrudniony jest na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży za wynagrodzeniem [...] zł brutto, tj. [...] zł netto (vide: wyciągi z "A"). Natomiast jego konkubina ze stosunku pracy otrzymuje [...] zł netto (vide: zaświadczenie o zarobkach). Ich zaległości w płatnościach obejmują należny czynsz w kwocie [...] zł plus odsetki rzędu [...] zł. Tymczasem ponoszone za energię elektryczną opłaty wynoszą [...] zł, podczas gdy za przedszkole córki zmuszeni są wydatkować kwotę [...] zł. Dodatkowo spłacają też raty zaciągniętych kredytów i pożyczek, które ustalone zostały na następującym poziomie: [...] zł ("B"), [...] zł ("C"), [...] zł ("D"), [...] zł i [...] zł ("E"). Jednocześnie na "F" wpłacają [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową M. S., stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Wprawdzie osiągane przez wnioskodawcę dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie (vide: wyciągi z mBanku) w połączeniu z dochodami konkubiny rzędu [...] zł, nie były wystarczające do bieżącego regulowania miesięcznych zobowiązań płatniczych, którymi obciążone było gospodarstwo domowe, w wyniku czego doszło do zadłużenia posiadanego mieszkania, które ponadto obciążone jest hipotecznie. Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro jego przyczyną były spłacane raty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Z akt sprawy wynika bowiem, że na konta osobiste wnioskodawcy od [...] r. do [...] r. dokonywane były wpłaty w wysokości: [...] zł ("A") i [...] zł ("G"), podczas gdy wpływy na koncie jego konkubiny kształtowały się następująco: [...] zł (luty), [...] zł (styczeń) oraz [...] zł (grudzień). W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie części należnych w sprawie opłat do kwoty 100,00 zł każda, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej. Kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 100,00 zł – każda z opłat. Ta odpowiada bowiem jego możliwością finansowym, co więcej pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.