IV SA/Gl 1021/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta Ż. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchylił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w następujący sposób: K.S. od 1.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w wys. 50 zł. i P.S. od 1.07.2009r . do 31.07.2009 r. w wys. 50 zł., 1.1 ustalił wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.07.2009 r. do 31.07.2009 r.: K.S. od dnia 1.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w wys. 250 zł., P.S. od 1.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w wys. 250 zł., 2. uchylił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w następujący sposób: K.S. od dnia 1.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w wys. 45 zł., P.S. od 1.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w wys. 45 zł., 2.1 ustalił wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.08.2009 r. do 31.08.2009 r. na K.S. od 1.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w wys. 255 r., P.S. od 1.08.2009 do 31.08.2009 r. w wys. 255 zł. W obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że R.S. w miesiącu lipcu 2009 r. otrzymała kwotę 600 zł. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kwotę 100 zł. tytułem alimentów bezpośrednio od dłużnika oraz w miesiącu sierpniu 2009 r. kwotę 600 zł. przedmiotowych świadczeń i kwotę alimentów w wysokości 90 zł. bezpośrednio od osoby zobowiązanej do alimentacji. Ponieważ - w opinii organu - kwota otrzymanych alimentów nie pokrywała w pełni zobowiązania A.S. wobec jego dzieci w miesiącu lipcu 2009 r. i sierpniu 2009 r. należało przyjąć, iż K. i P.S. winni otrzymać w miesiącu lipcu i sierpniu 2009 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy alimentami zasądzonymi i świadczeniami otrzymanymi z funduszu a otrzymanymi od dłużnika alimentacyjnego alimentami. Od powyższej decyzji zainteresowana odwołała się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Strona w odwołaniu wskazała, iż kwoty przekazywane przez dłużnika to nie alimenty, gdyż ma on inne zobowiązania finansowe wobec jej osoby. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 31.01.2011 r. organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących przekazów pieniężnych otrzymywanych od A.S. W dniu 11.02.2011 r. strona złożyła wyjaśnienia wskazując, że wskazane kwoty nie są alimentami. Pismem z dnia 8.03.2011 r. organ I instancji wystąpił do A.S. o wskazanie czy przekazywane kwoty były na poczet alimentów. Następnie pismem z dnia 1.04.2011 r. A.S. wystąpił do Komornika Sądowego o rozliczenie stanu faktycznego jego zadłużenia i dokonanych przez niego wpłat na poczet alimentów. W kolejnym piśmie z dnia 11.10.2011 r. A.S. wyjaśnił, że jego przekazy pocztowe kierowane do R.S. nie zawierały tytułu, co nie zmienia faktu, iż były to wpłaty dokonywane na rzecz zasądzonych alimentów, ponieważ nie ma żadnych innych zobowiązań finansowych wobec byłej żony. Organ podniósł, iż pismem z dnia 22.11.2011 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W wyniku tego pismem z dnia 27.02.2012 r. strona wskazała jakie kwoty i kiedy zostały jej przekazane przez A.S. oraz wskazała, że nie są to alimenty. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Na podstawie art. 10 ust. 1 świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. Kolegium stwierdziło, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zainteresowana otrzymała alimenty w lipcu 2009 r. w wysokości 100 zł. na dwójkę dzieci i w miesiącu sierpniu 2009 r. w wys. 90 zł. na dwójkę dzieci. Tym samym – zdaniem Kolegium - należy uznać, że osobie uprawnionej należą się świadczenia z funduszu alimentacyjnego w lipcu 2009 r. ale tylko na kwotę 250 zł. na każde dziecko(300 zł. -50 zł.) oraz w sierpniu 2009 r. ale na kwotę 255 zł. na każde dziecko (255 zł. - 45 zł.). w opinii Kolegium, fakt, iż strona otrzymała w lipcu 2009 r. kwotę 100 zł. tytułem alimentów i w sierpniu 2009 r. kwotę 90 zł. tytułem alimentów, skutkuje tym, iż za ten okres otrzymała łącznie odpowiednio kwotę 700zł. i 690 zł. na dwójkę dzieci, czyli odpowiednio o 100 zł. i 90 zł. więcej niż ma zasądzone. Tym samym należało stwierdzić, iż stronie należy się świadczenie z funduszu alimentacyjnego w miesiącu lipcu 2009 r. w wysokości 250 zł. na każde dziecko oraz w miesiącu sierpniu 2009 r. w wys. 255 zł. na każde dziecko. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium zauważyło, że nie ma znaczenia, że A.S. na przelewach nie wskazał, że są to alimenty, albowiem z akt sprawy wynika, że w szerokiej korespondencji dłużnik alimentacyjny wyraźnie wskazał, iż wpłacane przez niego kwoty na rzecz strony to alimenty na dzieci. Podkreśliło przy tym, iż tylko wpłacający ma prawo wskazać za co przelewa środki finansowe, zaś strona nie ma prawa dowolnie uznawać na co zakwalifikuje sobie wpłaty dokonane przez byłego męża. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca R.S. wskazała, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa. Ponownie podniosła, że A.S. ma wobec niej inne zobowiązania finansowe, a zatem nie traktowała przesłanych przez niego kwot jako alimentów, tym bardziej, że nie wskazywał on wprost takiego tytułu, jak tez kwoty te nie odpowiadały wysokości należnych alimentów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie może się ostać. Na wstępie podkreślić należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma za zadanie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. W myśl regulacji art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z treści art. 2 pkt 7 lit. d omawianej ustawy wynika natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W tej mierze wskazać należy, że organy obu instancji nie zwróciły uwagi, że przepis art. 2 pkt 7 lit. d w wyżej opisanym brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2012 r. nie może być stosowany w niniejszej sprawie. Wyżej wymieniony przepis w naprowadzonej tu treści wszedł w życie w dniu 01 stycznia 2012 r., wprowadzony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212). Trzeba tu podkreślić, że ustawa ta w art. 3 stanowi, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Bezspornie w niniejszej sprawie prawo skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstało przed dniem 01 stycznia 2012 r., a zatem w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy dotychczasowe, a zatem chodzi tu również o zapis wspomnianego art. 2 pkt 7 lit. d w brzmieniu przed nowelizacją, a mianowicie "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". Zgodnie z regulacją art. 18 ust. 1 prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. W myśl art. 27 ust. 1 powołanej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W tym miejscu godzi się podnieść, że istotnie jednym z obowiązków osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest powstrzymywanie się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 ustawy, który wśród okoliczności uzasadniających uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymienia świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Ustawa nie precyzuje jednak, czy chodzi o jakiekolwiek alimenty, czy tylko o alimenty bieżące. W ocenie Sądu sformułowanie to oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł i obydwa świadczenia muszą być wypłacane za ten sam okres. Aby natomiast mówić o jednoczesności pobierania obu tych świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia te wypłacono. Wypłacone więc świadczenie z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Celem bowiem ustawy, jak już wyżej wskazano jest zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów i cel ten nie byłby zrealizowany gdyby odmiennie interpretować omawiany przepis. Jednorazowa wpłata przez dłużnika nawet niewielkiej kwoty pieniędzy prowadziłaby bowiem do utraty świadczenia z funduszu. (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrok z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 325/10). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że cytowany przepis nie stanowi zakazu pobierania alimentów zaległych. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów brak jest bowiem uregulowania, które zakazywałoby pobierania takiego świadczenia. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w aktach administracyjnych brak jest informacji, czy wpłacone przez A.S. do rąk skarżącej kwoty stanowiły należności z tytułu zaległości alimentacyjnych, czy też chodziło tu o bieżące świadczenia alimentacyjne. Z szeregu pism skarżącego załączonych do akt administracyjnych sprawy wynika jedynie to, że wpłacane przez niego kwoty stanowią alimenty na dzieci, nigdzie jednak nie wskazuje, czy są to alimenty zaległe, czy też bieżące. Konkludując zatem należy stwierdzić, że skoro organ nie zbadał, czy wpłacone przez A.S. kwoty zostały przez niego zaliczone na poczet zaległości alimentacyjnych, czy też na poczet alimentów bieżących, to nie można mówić o równoczesności pobierania tych świadczeń. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, pozbawienie strony postępowania przyznanego jej decyzją prawa, z mocą wsteczną, winno mieć miejsce jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie taka możliwość jest przewidziana w normie prawnej. Skoro więc omawiana regulacja takiej sytuacji nie przewiduje postępowanie administracyjne mające na celu zmianę stanu ustalonego ostateczną decyzją administracyjną na mocy której strona nabyła uprawnienia może dotyczyć jedynie decyzji, która nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej te świadczenia. Zatem weryfikacja świadczeń o której mowa w tym przepisie może mieć skutek jedynie na przyszłość. Aby usunąć konsekwencje prawne wywołane weryfikacją rozstrzygnięcia na podstawie którego strona pobrała już świadczenia należy zastosować instytucję zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy. Dlatego brak jest podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 08 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych. Na marginesie należy wskazać, że podobne stanowisko tut. Sąd zajął już wcześniej w prawomocnie rozstrzygniętych sprawach o sygn. akt IV SA/Gl 676/10, IV SA/Gl 345/10 i IV SA/Gl 289/12 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 152 P.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie jak w pkt 2 sentencji wyroku.