IV SA/Gl 117/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009r. sprawy ze skargi U.N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. odmówił stwierdzenia u U. N. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 25 pkt 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W pozycji tej sprecyzowane zostały choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi: centralne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki wywołane krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego. W uzasadnieniu powołał się na treść i konkluzje orzeczeń lekarskich: Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w K. Przychodni Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] r., w których nie rozpoznano tej choroby. Ich przyczyną był upływ ponad 3-letniego okresu od ustania narażenia na działanie czynników szkodliwych, czyli od ustania zatrudnienia w roku 1989. Udokumentowane objawy zmian degeneracyjnych w obrębie siatkówek obu oczu wystąpiły w roku 2004, przy czym w roku 2002 stwierdzono prawidłowość ostrości wzroku. Na podstawie oceny narażenia zawodowego organ doszedł do przekonania, iż wspomniana pracownica była narażona na działanie szkodliwego promieniowania podczas zatrudnienia w zlikwidowanej Spółdzielni Inwalidów "A" w T. w okresie od [...] 1987 r. do [...] 1989 r. Jednak z powodu braku rozpoznania choroby zawodowej przez upoważnione placówki lekarskie, do jej stwierdzenia dojść nie mogło. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia U. N. zanegowała jego zasadność, podnosząc przede wszystkim, że problemy z narządem wzroku datują się od roku 1990, lecz nie jest w stanie udowodnić faktu leczenia, bo nie zachowała się żadna dokumentacja, poza wpisem w książeczce zdrowia. Powołując się na orzecznictwo wskazała, że w sytuacji stwierdzonego narażenia na działanie czynników szkodliwych, schorzenia tego narządu i domniemania związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a schorzeniem, istnieją przyczyny do stwierdzenia choroby zawodowej. Zwłaszcza, gdy w jej ocenie, upływ czasu nie ma znaczenia dla tej kwestii. Nadto powołała się na zaliczenie jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu schorzenia narządu wzroku mocą orzeczenia z dnia [...] r. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższą decyzję. Organ II instancji ustalił, że odwołująca się w latach 1987 – 1989 będąc zatrudnioną w Spółdzielni Inwalidów "A" w T., jako pomoc operatora kserografu, była narażona na działanie szkodliwego promieniowania podczerwonego krótkofalowego i promieniowania widzialnego z obszaru widma niebieskiego. Jednakowoż wypowiadające się zespoły lekarskie we wskazanych wyżej upoważnionych placówkach diagnostycznych, w swych orzeczeniach z dnia [...] r. i z dnia [...] r., nie rozpoznały choroby zawodowej wymienionej w pozycji 25 punkt 6 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W tej sytuacji zabrakło jednej z wymaganych do stwierdzenia choroby zawodowej przesłanek, mianowicie rozpoznania jej przez kompetentną placówkę lekarską. Jeżeli nadto zarzuty odwołania okazały się chybione, odwołanie to nie mogło odnieść skutku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu, naprowadzając na związek przyczynowy pomiędzy szkodliwymi warunkami pracy a schorzeniem, akcentując stanowisko prezentowane w orzecznictwie na temat domniemania związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i schorzeniem oraz negując wpływ na decyzję w przedmiocie choroby zawodowej okresu pomiędzy ustaniem narażenia a ujawnieniem choroby. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, gdyż postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone w zasadzie prawidłowo, zasadnie też oparto zaskarżoną decyzję o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Jednakowoż dokonując kontroli jej legalności, a to po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zatem kontrolując czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), dalej P.p.s.a, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, jej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzona w niniejszej sprawie z urzędu ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż narusza ona prawo w stopniu dającym podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, co uzasadnia jej wzruszenie. Zapadłe w sprawie decyzje zostały oparte o cytowane wyżej przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (OTK – A z 2008 r. nr 5, poz. 82), zostały uznane za niekonstytucyjne, jak zresztą przepisy art.237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy stanowiące przepisy delegacyjne. Trybunał orzekł nadto, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku z Dzienniku Ustaw RP. Ogłoszenie tegoż wyroku miało miejsce w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. (Nr 116, poz. 740), stąd wspomniane przepisy utraciły swą moc z dniem 2 lipca 2009r. Obecnie odpadła przeto podstawa materialnoprawna zapadłych w sprawie decyzji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego wydano decyzję czy wyrok, mają bezpośredni wpływ na treść decyzji czy wyroku, przeto podlegają uwzględnieniu z urzędu przez sąd administracyjny nawet wówczas, gdy orzeczenie to zapadło po wydaniu zaskarżonej decyzji czy wyroku (tak odpowiednio: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 968/06 i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06 i z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1374/07 – publikowane w bazie internetowej). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego oddziałuje bowiem na treść tych rozstrzygnięć poprzez eliminację ex tunc przepisu, na jakim je oparto, zatem bez względu na stanowisko stron wiąże organy i sądy. Mimo, iż sądy administracyjne nie rozpatrują spraw merytorycznie (ściślej nie wydają orzeczeń merytorycznie rozstrzygających o przedmiocie sprawy), a kontrolują legalność decyzji (wojewódzkie sądy administracyjne) i wyroków (Naczelny Sąd Administracyjny), to jednak nie mogą przejść do porządku nad istotnymi okolicznościami zaszłymi później. Mają więc na uwadze wyjątkowo również fakty i prawo istniejące w dacie orzekania, a niemające miejsca w dacie orzekania w instancji niższej (czy przez organ). Tak też orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 843/09 (dostępny w bazie internetowej). Oznacza to, że Sąd badający sprawę obecnie był władny uwzględnić także aktualny stan faktyczny i prawny, nieistniejący w dacie orzekania przez organy. Przeto nie mógł pominąć tej okoliczności, że z dniem 2 lipca 2009 r. niejako definitywnie (w sensie formalnym, bo nadszedł termin określony w wyroku Trybunału i materialnym, bo realnie przepisy te przestały istnieć w obrocie prawnym) utraciły moc przepisy zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przywołanym wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. W tej chwili pozbawione są przeto znaczenia spory, jakie jawią się na tle skutków tzw. odroczenia mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny na mocy art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, a więc co do stosowania przepisów niekonstytucyjnych w okresie tzw. odroczenia. Co więcej, w dniu 3 lipca 2009 r. weszły w życie: przepisy ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) dotyczące wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Po myśli art.145a k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu, na podstawie którego wydana została decyzja, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Ta zaś, jak głosi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jest podstawą uchylenia decyzji. Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się ostać bez względu na jej merytoryczną treść. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy, mając na uwadze brzmienie § 11 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz zebrany dotychczas materiał dowodowy, rozpatrzy odwołanie skarżącej od decyzji wydanej w pierwszej instancji i wyda właściwe rozstrzygnięcie, które w przepisany sposób uzasadni. W tym miejscu godzi się tylko wyjaśnić skarżącej, że powoływane przez nią orzecznictwo dotyczy poprzedniego stanu prawnego, nie ma więc zastosowania w sprawie, nadto że w zasadzie ją obciąża ciężar wykazania wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych przed upływem 3 lat od ustania narażenia, wreszcie, że niezależnie od niniejszego postępowania, może dochodzić świadczeń z tytułu choroby zawodowej przed właściwym sądem ubezpieczeń społecznych. Co mając na uwadze, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie w trybie art. 152 tej ustawy pominięto ze względu na charakter (odmowny, a więc niekwalifikujący jej do wykonania w sensie ścisłym) zaskarżonej decyzji.