IV SA/Gl 1203/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego albo adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r., Sąd oddalił skargę na ww. decyzję. Skarżący stwierdzając, że do sporządzenia skargi kasacyjnej stosowany jest przymus adwokacko – radcowski, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata albo radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący zamieścił żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu i przedstawił swoje merytoryczne stanowisko w tej sprawie. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną B. P. oraz córką J. M. oraz zięciem W. M.. Skarżący jest współwłaścicielem (we współwłasności małżeńskiej – po [...] części) domu o powierzchni [...] m2, o wartości około 200.000 zł. Wnioskodawca jest również właścicielem nieruchomości rolnej (grunty rolne o powierzchni [...] ha oraz dwa budynki) – we współwłasności małżeńskiej. Na rachunku bankowym wnioskodawca ma zgromadzoną kwotę 5.000 zł – są to jego oszczędności. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego, podobnie, jak jego domownicy (również są właścicielami samochodu osobowego). Skarżący oświadczył, że na regularny miesięczny dochód w jego gospodarstwie domowym składa się: jego emerytura w kwocie 3.600 zł netto oraz wynagrodzenie jego żony w kwocie 2.800 zł netto. Łącznie więc małżonkowie P. osiągają dochód 6.400 zł netto na miesiąc. Na druku formularza wnioskodawca oszacował wydatki i zobowiązania w sposób następujący: wydatki roczne: remont mieszkań w budynku – około 10.000 zł na rok; ubezpieczenie majątku – 1.800 zł; podatek rolny – 130 zł; oraz opłaty miesięczne: opłaty za media – około 600 zł; koszty leczenia – około 500 zł; koszty rehabilitacji – 300 zł; abonament za telefony – 80 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 27 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Strona miała między innymi wykazać aktualny stan majątkowy, zarówno swój własny, jak i swojej małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. To samo odnosiło się do córki skarżącego oraz jej męża. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał do akt sprawy dokumenty i materiały źródłowe, obrazujące generalnie jedynie stan majątkowy skarżącego (w tym zeznanie podatkowe małżonków P. złożone za 2016 r.) oraz kserokopie rachunków obrazujących opłaty za media. Z kolei w piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący stwierdził, że zaświadczeń o zarobkach i miejscu pracy pozostałych domowników wskazanych we wniosku nie może przedstawić, ponieważ są to informacje poufne i domownicy odmawiają ich dostarczenia. Skarżący stwierdził, że powyższe wynika z art. 23 i 24 K.c. o naruszaniu dóbr osobistych, rozporządzeniu o ochronie danych osobowych (RODO UE 2016/679) oraz z przepisu art. 255 P.p.s.a. Wnioskodawca oświadczył, że koszty ogrzewania (C.O. i c.w.u.) to około 4.000 zł na rok, koszty wyżywienia jednej osoby wynoszą 600 zł i środki czystości na jedną osobę zamykają się w kwocie 70 zł – na miesiąc. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla niej samej i jej rodziny. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzedzone jest wszechstronną analizą stanu majątkowego wnioskodawcy oraz osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero wyniki takiej analizy pozwalają na stwierdzenie, czy są spełnione przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy i rozstrzygnięcie wniosku. Skarżący nie zdołał wykazać, aby spełniał przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem wniosku. Należy stwierdzić, że przedłożone przez skarżącego materiały źródłowe zawierają istotne luki – skarżący, pomimo wezwania, w ogóle nie wykazał aktualnego stanu majątkowego swojej żony oraz swojej córki i zięcia. Skarżący, wg swojego oświadczenia złożonego na druku PPF, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną B. P., jak również ze swoją córką J. M. i jej mężem (a więc swoim zięciem) W. M.. Pozostaje on więc w czteroosobowym gospodarstwie domowym. Trudno w takiej sytuacji przyjąć, że córka i zięć skarżącego prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że on sam uzyskuje regularny dochód w kwocie 3.600 zł netto (świadczenie emerytalne), natomiast jego żona uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.800 zł netto. Skarżący oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 5.000 zł. Z uwagi na to, że skarżący pozostaje we wspólnym, gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną, córką i zięciem, nie sposób jest rozpoznać niniejszy wniosek, nie dokonując analizy aktualnego stanu majątkowego nie tylko bezpośrednio samego skarżącego, ale także, przede wszystkim żony skarżącego, jak również córki skarżącego i jej męża. Skarżący uzasadnił fakt nienadesłania materiałów źródłowych obrazujących aktualny stan majątkowy i kondycję finansową swojej żony oraz dochody osiągane przez córkę i zięcia, z którymi przecież prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – obawą naruszenia dóbr osobistych, rozporządzeniem o ochronie danych osobowych (RODO UE 2016/679) oraz z przepisu art. 255 P.p.s.a. Uzasadnienie nienadesłania materiałów źródłowych, o które był wzywany jest jednak chybione. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną, oraz z córką i jej mężem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Stan majątkowy małżonka ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, a jednocześnie nie ma znaczenia ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie wnioskodawcy. Niezależnie bowiem od ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, zastosowanie znajduje art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem z żoną i sam oświadczył na urzędowym formularzu PPF, że prowadzi razem ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się do obu osób pozostających w związku małżeńskim. W drugiej kolejności, należało również wykazać za pomocą materiałów źródłowych stan majątkowy córki i zięcia – przynajmniej w zakresie uzyskiwanych przez nich dochodów. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony i innych domowników. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone analizą aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – w szczególności małżonka. Brak danych dotyczących aktualnej kondycji majątkowej małżonka uniemożliwia w istocie dokonanie tej analizy. W dalszej kolejności brak jest podstaw do stwierdzenia, czy strona spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W efekcie brak jest danych, na podstawie których można byłoby podjąć rozstrzygnięcie uwzględniające ten wniosek – w całości albo w części. Odnośnie cytowania art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego (dobra osobiste) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U.UE.L. z 2016 r., Nr 119. s. 1) – brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska wnioskodawcy. Jak już wyżej wskazano, nie można rozpoznawać wniosku o przyznanie prawa pomocy bez dokonania wszechstronnej analizy aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Analizy takiej można dokonać jedynie na podstawie przedłożonych materiałów źródłowych, a tych brak w aktach sprawy. Wezwanie o odpowiednie materiały wnioskodawcy oraz przedłożenie tych materiałów do akt sprawy jest więc obowiązkiem procesowym wnoszącego o prawo pomocy. Dopiero analiza akt i materiałów źródłowych umożliwia rozpoznanie wniosku. Trudno jest twierdzić, że przedkładając stosowne dokumenty na potrzeby postępowania sądowego, narusza się czyjekolwiek dobra osobiste. Chybione jest również nawiązanie wnioskodawcy do rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO UE 2016/679). Rozporządzenie to ma zastosowanie przede wszystkim do przetwarzania danych osobowych i obowiązków administratora tych danych w określonej jednostce. Ma również zastosowanie do przetwarzania danych osobowych przez sądy administracyjne, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że w zakresie, w którym sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, niektóre regulacje RODO zostały wyłączone, zaś w ich miejsce obowiązują procedury wynikające z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (analogicznie jak w odniesieniu do sądów powszechnych zasady przetwarzania danych osobowych określają przepisy ustaw szczególnych, np. Kodeks postępowania cywilnego). Tak więc regulacje P.p.s.a., w tym art. 255 P.p.s.a. są regulacjami szczególnymi, które wyprzedzają zastosowanie rozporządzenia unijnego w zakresie rozpoznawania spraw sądowych, w tym także postępowań wpadkowych. Abstrahując od powyższych rozważań, jedynie na marginesie, stwierdzić należy, że opierając się tylko na oświadczeniach złożonych na druku PPF oraz nadesłanych przez skarżącego materiałach źródłowych (dotyczących jego samego oraz obrazujących opłaty za media) stwierdzić należy, że wnioskodawca powinien być w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika procesowego we własnym zakresie. Łączny dochód skarżącego z tytułu emerytury oraz jego żony z wynagrodzenia za pracę wynosi 6.400 zł netto (emerytura – 3.600 zł, wynagrodzenie żony 2.800 zł). Wnioskodawca oświadczył na formularzu PPF, że ma oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 5.000 zł. Oszacowane i wykazane wydatki związane z utrzymaniem domu (remonty, ogrzewanie domu, a także ubezpieczenie majątkowe nieruchomości) i opłatami za media powinny być co do zasady ponoszone wspólnie z córką i jej zięciem – a więc po połowie. Z kolei oszacowane wydatki na leczenie i rehabilitację (łącznie wynoszące około 800 zł miesięcznie) również nie znajdują potwierdzenia w przedłożonym materiale źródłowym. Podkreślić należy, że wnioskodawca nie podnosił, aby w przypadku jego i małżonki zachodziły okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, czy zdrowotnej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.), czy też, aby miał ponosić ponadprzeciętne koszty koniecznego utrzymania. W efekcie w sprawie tej występują istotne luki w dokumentacji źródłowej stanu majątkowego osób, pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, które uniemożliwiają rozpoznającemu wniosek dokonanie rzetelnej analizy tego stanu, a w efekcie stwierdzenie, czy w sprawie tej zachodzą ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.