IV SA/Gl 1281/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. W dniu 15 lipca 2013 r. A.B złożył ustnie do protokołu, w Terenowym Punkcie Pomocy Społecznej Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wniosek o zmianę i ponowne "naliczenie" od miesiąca maja 2013 r. kwoty przyznanego mu zasiłku stałego z powodu, jego zdaniem błędnego i nie zgodnego z ustawą o pomocy społecznej, braku odliczenia do jego dochodu wszystkich alimentów oraz kosztów potrąceń komorniczych. Jednocześnie oświadczył, iż nie składa odwołania od decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia w postaci zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta K., na podstawie art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie: "K.p.a.") oraz art. 37 ust. 1-2 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z póżn. zm., zwanej dalej w skrócie: "ustawa"), odmówił A.B. zmiany wysokości zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej od miesiąca maja 2013 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...] r. o nr [...] A.B. został przyznany zasiłek stały. W związku ze zmianą wysokości jego dochodu rozstrzygnięcie to zostało zmienione decyzją z dnia [...] r. o nr [...], w oparciu o którą wysokość przysługującego mu zasiłku stałego ustalono od miesiąca czerwca 2013 r. na kwotę 38,63-zł., jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym a jego dochodem. Zarówno decyzja przyznająca prawo do zasiłku stałego, jak i decyzja zmieniająca jego wysokość zostały prawidłowo doręczone i stały się ostateczne. W sprawie nie ma też zastosowania art. 106 ust. 3a ustawy, bowiem zmiana dochodu w okresie pobierania świadczenia nie wpływa na jego wysokość, jeżeli kwota zmiany nie przekracza 10% odpowiedniego kryterium dochodowego. A.B. złożył od powyższej decyzji odwołanie, w którym podniósł, że zgodnie z przywołaną już wcześniej ustawą "alimenty odlicza się od dochodu", tak więc wszystkie alimenty odlicza się od dochodu, w tym alimenty zaległe i koszty komornicze, z tego powodu domagał się odliczenia od dochodu wszystkich alimentów wraz z kosztami ich potrąceń przez komornika. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu przywołało treść obowiązujących przepisów ustawy, w tym również art. 37 ust. 1-3, na podstawie którego zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z kolei wysokość tego świadczenia ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529,- zł. miesięcznie i niższa niż 30,- zł. W oparciu o przeprowadzony w dniu 18 lipca 2013 r. wywiad środowiskowy ustalono, że A.B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jego dochodem są następujące świadczenia: renta inwalidzka w kwocie 650,28 -zł., zasiłek stały w kwocie 38,63-zł. i dodatek mieszkaniowy w kwocie 77,23-zł. Po odjęciu alimentów bieżących w kwocie 229,57-zł. dochód A.B. wynosi 536,57-zł. Natomiast z zaświadczenia Komornika Sądowego wynika, że w miesiącu czerwcu 2013 r. wyegzekwował on na poczet alimentów zaległych kwotę 44,44-zł., tytułem kosztów komorniczych kwotę 26,29-zł., a dodatkowo na alimenty bieżące kwotę 81,29-zł. Następnie organ przywołał treść art. 8 ust. 1 ustawy, w oparciu o który prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542,-zł. (obowiązuje ona od dnia 1 października 2012 r.) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) zgodnie z art. 38 miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wobec ustalonego stanu faktycznego i treści przywołanych przepisów ustawy, organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem nie wystąpiły przesłanki warunkujące zmianę wysokości wcześniej już przyznanego zasiłku stałego, zwłaszcza wynikające z art. 106 ust. 3a ustawy. Natomiast odnosząc się do poglądu, dotyczącego odliczania od dochodu wszystkich alimentów (zarówno bieżących, jak i zaległych) oraz kosztów komorniczych, przywołano w tym zakresie wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2011 r. o sygn. akt II SA/Lu 528/11 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 października 2008 r. o sygn. akt IV SA/Gl 282/08 twierdząc, że ustalenie dochodu, o którym stanowi art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie może obejmować kosztów ponoszonych w związku z egzekucją alimentów, a więc wynagrodzenia komornika, kosztów korespondencji oraz operacji bankowych. Odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. A.B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą decyzję, w której wyraził swoje niezadowolenie ze sposobu rozstrzygnięcia jego sprawy przez organy orzekające obu instancji. Opisał swoją trudną sytuację materialną, która uzasadnia przyznanie mu w wyższej wysokości między innymi zasiłku stałego. Podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odwołaniu, iż od dochodu podlegają odliczeniu alimenty, bez ich rozróżnienia na zaległe i bieżące oraz także poniesione koszty komornicze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę przytoczyło argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał w całości skargę i złożył stosowne oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", Sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Dodatkowo, w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...], która utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...] o odmowie zmiany wysokości zasiłku stałego przyznanego skarżącemu od miesiąca czerwca 2013 r., na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. o nr [...], w wysokości 38,63-zł. W ocenie składu orzekającego przywołane decyzje nie naruszają przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego, zatem skarga nie może być uwzględniona. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 106 ust. 3a przywołanej już wcześniej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 37 tej ustawy zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (ust. 1 pkt 1 ustawy). Wysokość zasiłku stałego ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529,- zł. miesięcznie (ust. 2 pkt 1 ustawy), zgodnie z § 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), który obowiązuje od dnia 1 października 2012 r. Kwota zasiłku stałego nie może też być niższa niż 30,- zł. miesięcznie (ust. 3). Regulacje w zakresie zasiłku stałego są jednoznaczne i nie przewidują uznania administracyjnego w kwestii określenia jego wysokości (art. 37 ust. 2 i 3). Obok przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy niezbędne jest by dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały był niższy od kryterium dochodowego w tym przypadku osoby samotnie gospodarującej, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Stosownie do jego treści prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542,- zł., zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 1 - 15 ustawy lub innych okoliczności, uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wysokość przysługującego zasiłku stałego ustala się jako różnicę pomiędzy wskazanym wyżej kryterium dochodowym a dochodem danej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). Przepis powyższy nie tylko wskazuje warunki, jakim powinny odpowiadać osoby uprawnione do otrzymania zasiłku stałego, ale również określa jego wysokość w zależności od tego, czy dana osoba gospodaruje samotnie, czy też jest "osobą w rodzinie". Sposób ustalania dochodu został również szczegółowo określony i zależy od źródeł przychodu. W art. 8 ust. 3 ustawy zostały określone ogólne zasady obliczania dochodu. Ustala się go przez pomniejszenie przychodu o zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ustawy). Ustawodawca w sposób kategoryczny określił, że do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy nie wlicza się jedynie: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Przywołana konstrukcja prawna instytucji nie wliczania do dochodu określonych składników nie pozwala więc na rozszerzającą jej interpretację. Uregulowania zawarte w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 3 ustawy stanowią, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli ustawowe kryterium dochodowe wskazane w pierwszym z tych unormowań nie jest przekroczone przez dochód strony, rozumiany jako sumę jej miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Tym nie mniej z treści przywołanych uregulowań wynika, że przy ustalaniu uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego znaczenie ma dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia. Okolicznością niesporną jest spełnienie przez skarżącego wszystkich przesłanek do przyznania zasiłku stałego, a więc okresowej niezdolności do pracy z tytułu renty i dochodu niższego od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy na kwotę 542,- zł., bowiem dochód skarżącego wyniósł 536,57-zł. miesięcznie. Zatem prawidłowo został skarżącemu przyznany zasiłek stały w oparciu o decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. o nr [...], zmienioną kolejną decyzją tego organu z dnia [...] r. o nr [...], w oparciu o którą, wysokość kwoty zasiłku stałego od miesiąca czerwca 2013 r. wynosiła 38,63-zł., przy czym obie decyzje zostały prawidłowo doręczone i stały się ostateczne. W tym miejscu zauważyć przyjdzie, iż różnica w wysokości zasiłku stałego w obu przywołanych decyzjach wynosiła na korzyść skarżącego 0,12-zł. miesięcznie. Tymczasem skarżący w miesiącu lipcu 2013 r. zawnioskował o zmianę decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku stałego, zarzucając organom brak odliczenia od jego dochodów kwot alimentów i kosztów ich egzekucji przez komornika. W tym stanie rzeczy koniecznym stało się, w świetle art. 106 ust. 5 i ust. 3a ustawy, zbadanie czy zmiana dochodu skarżącego była na tyle wysoka (przekraczała 10% kryterium jego dochodowego), że musiała prowadzić do zmiany decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącemu od miesiąca czerwca 2013 r. prawa do zasiłku stałego w wysokości 38,63-zł. Przypomnieć należy, że dochodem skarżącego w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, czyli w miesiącu czerwcu 2013 r. była renta inwalidzka w kwocie 420,71-zł. i wypłacany dodatek mieszkaniowy w kwocie 77,23-zł. oraz zasiłek stały w wysokości 38,63- zł. miesięcznie. Łączny dochód skarżącego wynosił kwotę 536,57- zł. i nie przekraczał kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w kwocie 542,- zł. Natomiast z zaświadczenia Komornika Sądowego wynika, że w miesiącu czerwcu 2013 r. wyegzekwował on na poczet alimentów kwotę 273,94-zł., w tym zaległe alimenty w kwocie 44,44-zł., tytułem kosztów komorniczych kwota 26,29-zł., a dodatkowo na alimenty bieżące kwotę 81,29-zł. Stąd też organy administracyjne uwzględniły również i odjęły z dochodu skarżącego bieżące alimenty. Podzielić przyjdzie w tym zakresie stanowisko organów orzekających w sprawie, iż ustalenie dochodu, o którym stanowi art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie może obejmować kosztów ponoszonych w związku z egzekucją zaległych alimentów. Odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek, wynagrodzenia komornika, kosztów korespondencji, operacji bankowych oraz kosztów egzekucyjnych. Z tego powodu brak jest podstaw do odliczania od dochodu zaległości alimentacyjnych i kosztów egzekucyjnych, bowiem z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko taki dłużnik alimentacyjny, który na bieżąco i w terminie dokonuje wpłat (por. wyroki NSA: z dnia 3 lutego 2012 r. o sygn. akt I OSK 1433/11; z dnia 5 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 957/12; z dnia 21 maja 2014 r. o sygn. akt I OSK 571/13 - wszystkie są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie zatem organy ustalając dochód skarżącego nie pomniejszyły tego dochodu o zajęcia komornicze, gdyż nie stanowiły one "alimentów" w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. W sprawie nie może mieć też zastosowania art. 106 ust. 3a ustawy, bowiem zmiana dochodu w okresie pobierania świadczenia nie wpływa na jego wysokość, jeżeli kwota zmiany nie przekracza 10% odpowiedniego kryterium dochodowego. Dopiero wówczas, gdy zmiana dochodu uprawnionego do świadczeń przekracza 10% zachodzi konieczność zmiany wysokości świadczenia. Powyższy przepis dotyczy zarówno sytuacji, gdy nie zostaje wydana jeszcze decyzja organu odwoławczego, jak również wówczas gdy decyzja przyznająca świadczenie jest już ostateczna (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 2043/11, dostępny również w internetowej bazie orzeczeń NSA). Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że komornik na alimenty bieżące pobiera kwotę 71,89-zł. (k-35 akt administracyjnych), a organy przyjęły w odliczeniach od dochodu skarżącego kwotę wyższą tj. 81,29-zł., stąd też można uznać, że korzystniejszą dla skarżącego z punktu widzenia wysokości ustalonego i już przyznanego ostateczną decyzją prawa do zasiłku stałego. Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji.