IV SA/Gl 147/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. odmówił stwierdzenia u S.B. choroby zawodowej w postaci przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli – wymienionej w poz.5 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W uzasadnieniu powołał się na treść i konkluzje orzeczeń lekarskich: Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r., w których nie rozpoznano tej choroby z powodu braku trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc o parametrach wymaganych przez cytowany wyżej akt prawny. Na podstawie oceny narażenia zawodowego organ doszedł do przekonania, iż wspomniany pracownik, będąc zatrudnionym od 1972 r. do 1974 r. w A S.A. w K. na stanowisku [...], a następnie w latach 1974 – 2007 w B S.A. Oddział w D. (poprzednio C) na stanowisku [...] i [...], był narażony na działanie czynników szkodliwych – pyłów przemysłowych, których stężenie przekraczało dopuszczalne normy. Jednak zważył, iż z powodu braku rozpoznania choroby zawodowej przez upoważnione placówki lekarskie, do jej stwierdzenia dojść nie mogło. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia S. B. wniósł o jego zmianę poprzez stwierdzenie choroby zawodowej. Wskazał na złe warunki pracy i stale pogarszające się wyniki wydolności płuc, dowodząc związku pomiędzy tymi okolicznościami. W jego ocenie istnieją zatem podstawy dla wydania pozytywnej decyzji. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy ustalił, że odwołujący się w latach 1972 – 1974 będąc zatrudnionym w "A" S.A. w K. jako [...] i w latach 1974 – 2007 w B S.A. Oddział w D. (poprzednio C) jako [...] i [...], był narażony na działanie czynników drażniących błonę śluzową górnych dróg oddechowych (pyły przemysłowe). Pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Niemniej jednak do stwierdzenia choroby zawodowej z pozycji 5 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. dojść nie mogło, gdyż zabrakło jednej z wymaganych ku temu przesłanek, mianowicie rozpoznania jej przez kompetentną placówkę lekarską. Wskazując na wspomniane wyżej orzeczenia, które organ odwoławczy uznał za wiarygodne, doszedł zatem do przekonania, że odwołanie nie mogło odnieść skutku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący domagał się uchylenia obu zapadłych w sprawie decyzji. Podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu, naprowadzając na związek przyczynowy pomiędzy warunkami pracy a schorzeniem, które ulega stałej progresji. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, gdyż postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone w zasadzie prawidłowo, zasadnie też oparto zaskarżoną decyzję o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Jednakowoż dokonując kontroli jej legalności, a to po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zatem kontrolując czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej P.p.s.a, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, jej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzona w niniejszej sprawie z urzędu ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż narusza ona prawo w stopniu dającym podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, co uzasadnia jej wzruszenie. Zapadłe w sprawie decyzje zostały oparte o cytowane wyżej przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (OTK – A z 2008 r. nr 5, poz. 82), zostały uznane za niekonstytucyjne, jak zresztą przepisy art.237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy stanowiące przepisy delegacyjne. Trybunał orzekł nadto, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku z Dzienniku Ustaw RP. Ogłoszenie tegoż wyroku miało miejsce w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. (Nr 116, poz. 740), stąd wspomniane przepisy utraciły swą moc z dniem 2 lipca 2009r. Obecnie odpadła przeto podstawa materialnoprawna zapadłych w sprawie decyzji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego wydano decyzję czy wyrok, mają bezpośredni wpływ na treść decyzji czy wyroku, przeto podlegają uwzględnieniu z urzędu przez sąd administracyjny nawet wówczas, gdy orzeczenie to zapadło po wydaniu zaskarżonej decyzji czy wyroku (tak odpowiednio: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 968/06 i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06 i z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1374/07 – publikowane w bazie internetowej). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego oddziałuje bowiem na treść tych rozstrzygnięć poprzez eliminację ex tunc przepisu, na jakim je oparto, zatem bez względu na stanowisko stron wiąże organy i sądy. Mimo, iż sądy administracyjne nie rozpatrują spraw merytorycznie (ściślej nie wydają orzeczeń merytorycznie rozstrzygających o przedmiocie sprawy), a kontrolują legalność decyzji (wojewódzkie sądy administracyjne) i wyroków (Naczelny Sąd Administracyjny), to jednak nie mogą przejść do porządku nad istotnymi okolicznościami zaszłymi później. Mają więc na uwadze wyjątkowo również fakty i prawo istniejące w dacie orzekania w tej instancji, a nie mające miejsca w dacie orzekania w instancji niższej (czy przez organ). Tak też orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 843/09 (dostępny w bazie internetowej). Oznacza to, że Sąd badający sprawę obecnie był władny uwzględnić także aktualny stan faktyczny i prawny, nie istniejący w dacie orzekania przez organy. Przeto nie mógł pominąć tej okoliczności, że z dniem 2 lipca 2009 r. niejako definitywnie (w sensie formalnym, bo nadszedł termin określony w wyroku Trybunału i materialnym, bo realnie przepisy te przestały istnieć w obrocie prawnym) utraciły moc przepisy zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przywołanym wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. W tej chwili pozbawione są przeto znaczenia spory, jakie jawią się na tle tzw. odroczenia mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny na mocy art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, a więc co do stosowania przepisów niekonstytucyjnych w okresie tzw. odroczenia. Co więcej, w dniu 3 lipca 2009 r. weszły w życie: przepisy ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) dotyczące wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Po myśli art.145a k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu, na podstawie którego wydana została decyzja, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Ta zaś, jak głosi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jest podstawą uchylenia decyzji. Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się ostać bez względu na jej merytoryczną treść. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy, mając na uwadze brzmienie § 11 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz zebrany dotychczas materiał dowodowy, rozpatrzy odwołanie skarżącego od decyzji wydanej w pierwszej instancji i wyda właściwe rozstrzygnięcie, które w przepisany sposób uzasadni. Co mając na uwadze, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie w trybie art. 152 tej ustawy pominięto ze względu na charakter (odmowny, a więc nie kwalifikujący jej do wykonania w sensie ścisłym) zaskarżonej decyzji.