IV SA/Gl 171/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. odmówił stwierdzenia u R. K. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W pozycji tej sprecyzowane zostały przypadki przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu powołał się na treść i konkluzje orzeczeń lekarskich: Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w K. Przychodni Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] r., w których nie rozpoznano tej choroby w żadnej z trzech jej postaci. Natomiast stwierdzono przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, który nie odpowiada patologicznym zmianom wywołanym nadmiernym wysiłkiem głosowym. Dlatego mimo pracy w narażeniu na powstanie tej choroby zawodowej, bo na stanowisku nauczyciela w Zespole Szkół Zawodowych nr [...] w S. w latach od 1980 do 2006, i w innych jeszcze szkołach, które organ ten wskazał w motywach decyzji, do stwierdzenia choroby zawodowej dojść nie mogło. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia R. K. zanegowała jego zasadność, podnosząc przede wszystkim zarzuty skierowane przeciwko orzeczeniom lekarskim, dowodząc złego stanu narządu głosu dołączonymi wynikami badań z innych palcówek. Zatem decyzję tę uważała za krzywdzącą. Organ odwoławczy poszerzył dotychczasowe postępowanie o opinię uzupełniającą wspomnianego wyżej Instytutu, który w dniu [...] r. wydał orzeczenie odmowne z takim samym uzasadnieniem jak poprzednio. Nadto organ ten zwrócił się do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł., który w orzeczeniu z dnia [...] r. nie rozpoznał choroby zawodowej u odwołującej się. Uwzględniając przeprowadzone badania oraz przedłożoną przez stronę dokumentację lekarską, w placówce tej również nie stwierdzono u badanej jednostki chorobowej ujętej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Rozpoznano natomiast przewlekłe proste zapalenie krtani z zaostrzeniem w odcinku tylnym i cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej z niewydolnością głośni małego stopnia. W takim materiale dowodowym zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższą decyzję. Organ II instancji ustalił, że odwołująca się będąc w latach 1980-2006 zatrudnioną na stanowisku nauczycielki w zespole Szkół Zawodowych Nr [...] w S. oraz innych jeszcze szkołach, które wymienił w uzasadnieniu decyzji, była narażona na wysiłek głosowy. Jednakowoż wypowiadające się zespoły lekarskie we wskazanych wyżej upoważnionych jednostkach diagnostycznych, w swych orzeczeniach z dnia [...] r. i z dnia [...] r., nie rozpoznały choroby zawodowej wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Potwierdzono to rozpoznanie w orzeczeniach wspomnianego wyżej Instytutu w S. z dnia [...] r. oraz Instytutu w Ł. z dnia [...] r. Orzeczenia te organ uznał za wiarygodne. W ich konsekwencji zabrakło jednej z wymaganych do stwierdzenia choroby zawodowej przesłanek, mianowicie rozpoznania jej przez kompetentną placówkę lekarską. Jeżeli nadto zarzuty odwołania okazały się chybione, odwołanie to nie mogło odnieść skutku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Przedstawiając swoją drogę zawodową oraz przebieg leczenia i stan zdrowia ustalony przez wskazanych w niej lekarzy, wyraziła pogląd, wedle którego jej schorzenie narządu głosu winno uzasadnić stwierdzenie choroby zawodowej. Podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu, zwłaszcza akcentując wadliwe nieuwzględnienie przez organy orzekające opinii lekarzy, u których się leczy i naprowadzając na związek przyczynowy pomiędzy szkodliwymi warunkami pracy a stanem zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, gdyż postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone w zasadzie prawidłowo (a nawet organ odwoławczy wyszedł ponad dopuszczalny przepisami zakres postępowania orzeczniczego, dopuszczając dowód z orzeczenia drugiego instytutu), zasadnie też oparto zaskarżoną decyzję o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Jednakowoż dokonując kontroli jej legalności, a to po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zatem kontrolując czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej P.p.s.a, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, jej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzona w niniejszej sprawie z urzędu ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż narusza ona prawo w stopniu dającym podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, co uzasadnia jej wzruszenie. Zapadłe w sprawie decyzje zostały oparte o cytowane wyżej przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (OTK – A z 2008 r. nr 5, poz. 82), zostało uznane za niekonstytucyjne, jak zresztą przepisy art.237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy stanowiące przepisy delegacyjne – upoważniające do jego wydania. Trybunał orzekł nadto, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku z Dzienniku Ustaw RP. Ogłoszenie tegoż wyroku miało miejsce w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. (Nr 116, poz. 740), stąd wspomniane przepisy utraciły swą moc z dniem 2 lipca 2009 r. Obecnie odpadła przeto podstawa materialnoprawna zapadłych w sprawie decyzji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego wydano decyzję czy wyrok, mają bezpośredni wpływ na treść decyzji czy wyroku, przeto podlegają uwzględnieniu z urzędu przez sąd administracyjny nawet wówczas, gdy orzeczenie to zapadło po wydaniu zaskarżonej decyzji czy wyroku (tak odpowiednio: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 968/06 i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06 i z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1374/07 – publikowane w internetowej Centralnej Bazie Orzecznictwa). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność danego przepisu oddziałuje na treść tych rozstrzygnięć poprzez usunięcie z obrotu prawnego przepisu, na jakim je oparto, zatem bez względu na stanowisko stron wiąże organy i sądy. Do wyeliminowania takiego przepisu dochodzi przy tym ex tunc, czyli od początku z chwilą wejścia w życie wyroku, a więc z dniem jego ogłoszenia albo z innym dniem wskazanym w wyroku. Szersze wywody na ten temat, zwłaszcza co do zasięgu czasowego tych orzeczeń i skutków orzeczeń "odraczających" moc obowiązywania niekonstytucyjnych przepisów, są w tym miejscu zbędne, zwłaszcza że nie są one jednolicie ujmowane i budzą spory. Dość stwierdzić, że wnioskowanie w tej materii winno być zindywidualizowane i uwzględniać zarówno charakter, jak i treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, oraz stan danej sprawy. Przy czym jest powszechnie uznanym skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu obalenie domniemania jego konstytucyjności, przeto w ocenie obecnego składu Sądu skutki sięgają do jego początku. Organy są związane obowiązującym przepisem, przeto określenie późniejszej niż ogłoszenie wyroku utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu nie pozwala im na jego niestosowanie wcześniej. Dalej trzeba wyjaśnić, iż mimo że sądy administracyjne nie rozpatrują spraw merytorycznie (ściślej nie wydają orzeczeń merytorycznie rozstrzygających o przedmiocie sprawy), a kontrolują legalność decyzji (wojewódzkie sądy administracyjne) i wyroków (Naczelny Sąd Administracyjny), to jednak nie mogą przejść do porządku nad istotnymi okolicznościami zaszłymi później. Mają więc na uwadze wyjątkowo również fakty i prawo istniejące w dacie orzekania, a niemające miejsca w dacie orzekania w instancji niższej (czy przez organ). Tak też orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 843/09 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń). Oznacza to, że Sąd badający sprawę obecnie był władny uwzględnić także aktualny stan faktyczny i prawny, nieistniejący w dacie orzekania przez organy. Przeto nie mógł pominąć tej okoliczności, że z dniem 2 lipca 2009 r. niejako definitywnie (w sensie formalnym, bo nadszedł termin określony w wyroku Trybunału i materialnym, bo realnie przepisy te przestały istnieć w obrocie prawnym) utraciły moc przepisy zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przywołanym wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. W tej chwili pozbawione są przeto znaczenia spory, jakie jawią się na tle skutków tzw. odroczenia mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, a więc co do stosowania przepisów niekonstytucyjnych w tym okresie. Co więcej, w dniu 3 lipca 2009 r. weszły w życie: przepisy ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) dotyczące wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Po myśli art.145a k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu, na podstawie którego wydana została decyzja, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Ta zaś, jak głosi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jest podstawą uchylenia decyzji. Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się więc ostać bez względu na jej merytoryczną treść. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy, mając na uwadze brzmienie § 11 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz zebrany dotychczas materiał dowodowy, rozpatrzy odwołanie skarżącej od decyzji wydanej w pierwszej instancji i wyda właściwe rozstrzygnięcie, które w przepisany sposób uzasadni. W tym miejscu godzi się tylko wskazać, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający dla definitywnego załatwienia sprawy, przy czym rozważenia wymaga kwestia zmiany brzmienia pkt-u 15.3. wykazu chorób zawodowych stanowiących załącznik do "nowego" rozporządzenia. Przeto uzupełnienie materiału sprawy może się okazać potrzebne w związku z tą okolicznością, oraz ewentualnie w razie zmiany stanu faktycznego sprawy. Przy czym rozważenia wymagają również dowody wskazane przez stronę. Godzi się też wyjaśnić skarżącej, że niezależnie od niniejszego postępowania, może domagać się świadczeń z tytułu choroby zawodowej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie dochodzić ich przed właściwym sądem ubezpieczeń społecznych. Co mając na uwadze, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie w trybie art. 152 tej ustawy pominięto ze względu na charakter (odmowny, a więc niekwalifikujący jej do wykonania w sensie ścisłym) zaskarżonej decyzji.