IV SA/Gl 263/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 104 §1 i §2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanego dalej K.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.), art. 235¹ i art. 235² ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz w oparciu o §8 ust. 1 i §11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. nie stwierdził u J.Z. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do wspomnianego wyżej rozporządzenia . W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, iż swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniach lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydanych przez: Poradnię Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie z dnia [...] nr [...]) oraz przez Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...], nr [...]), a także na podstawie zgromadzonej dokumentacji dotyczącej oceny narażenia zawodowego. W tym kontekście organ sanitarny wywiódł, że dokonana w toku postępowania ocena narażenia zawodowego potwierdziła, iż J.Z. pracował w warunkach nadmiernego obciążenia narządu głosu przez [...] zatrudnienia w latach [...] jako wychowawca internatu Zespołu Szkół Zawodowych w G., przez [...] zatrudnienia w latach [...] jako nauczyciel Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w G. Warunki stwarzające ryzyko powstania choroby zawodowej występowały nadto, gdy wyżej wymieniony pracował na stanowisku nauczyciela w latach: [...] - w Zasadniczej Szkole Zawodowej [...], [...] - w Zasadniczej Szkole Zawodowej w K., [...] - w Zasadniczej Szkole Zawodowej w J., w latach [...] - w Zespole Szkół nr [...] w J., a także w latach [...] - w Zespole Szkół Ponadpodstawowych nr [...] w R. oraz [...] - w Zespole Szkół Budowlanych w R. W dalszej części uzasadnienia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. stwierdził, że pomimo wieloletniej pracy w warunkach narażenia na czynnik chorobotwórczy, przeprowadzone badania kliniczne i wydane w tej sprawie orzeczenia lekarskie jednoznacznie wykluczyły istnienie u strony choroby zawodowej. Swoją argumentację poprał merytorycznie ostatecznym orzeczeniem lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w którym wykazano, iż stwierdzone u J.Z. zmiany patologiczne pod postacią prostego przewlekłego nieżytu błony śluzowej gardła i krtani oraz czynnościowe zaburzenia emisji głosu w typie dysfonii hiperfunkcjonalnej nie mają cech klinicznych przewlekłego schorzenia narządu głosu spowodowanego nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienionego w wykazie chorób zawodowych. W odwołaniu do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. J.Z. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z decyzji zapadłej w pierwszej instancji oraz domagał się stwierdzenia choroby zawodowej podkreślając, że dolegliwości głosowe stanowią efekt pracy na stanowisku nauczyciela w poprzednich latach i obecnie uniemożliwiają mu dalsze wykonywanie zawodu. Jednocześnie strona zażądała przeprowadzenia ponownych badań lekarskich mających na celu ocenę jej stanu zdrowia. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ Kodeksu pracy oraz §8 i §11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania, a następnie przybliżył stan normatywny, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Równocześnie wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby - zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, a także wykazanie związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy i rozpoznaną chorobą, a mianowicie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał to schorzenie istniało w czasie i w miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Mając na względzie powyższe przyznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt, iż J.Z. w okresie swej aktywności zawodowej, to jest w latach od [...] do [...] pracował w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy. Podkreślił jednak, że brak jest podstaw do stwierdzenia u niego choroby zawodowej, gdyż lekarze obu orzekających w sprawie kompetentnych placówek medycznych nie stwierdzili w jego narządzie głosu zmian patologicznych odpowiadających skutkom działania tego czynnika. W dalszej części uzasadnienia organ drugiej instancji wskazał, że pismem z dnia [...] poinformował stronę o przysługującym jej z mocy art. 10 K.p.a. prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji, jednak do dnia [...] nie udzieliła ona na nie żadnej odpowiedzi. Nadto, ustosunkowując się do wyrażonej przez odwołującego się prośby o przeprowadzenie ponownych badań lekarskich wyjaśnił, że wniosek ten nie może zostać uwzględniony albowiem w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego został wyczerpany dwustopniowy tryb diagnostyczno-orzeczniczy przewidziany przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.Z. domagał się uchylenia decyzji wydanej przez organ drugiej instancji oraz "przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu nabytej choroby zawodowej". Podniósł bowiem, że w wyniku nadmiernego używania narządu głosu podczas wieloletniej pracy został narażony na jego znaczne uszkodzenie i z tego powodu był zmuszony do przerwania dalszej aktywności zawodowej. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powołał się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji raz jeszcze podkreślając, iż lekarze orzecznicy kompetentnych placówek służby zdrowia nie rozpoznali u J.Z. schorzenia zakwalifikowanego do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., a tym samym okoliczności sprawy nie uzasadniały wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa. W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że z dniem 3 lipca 2009 r., czyli w toku postępowania administracyjnego, lecz przed wydaniem decyzji stanowiącej przedmiot skargi nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie przepisów mających w niniejszej sprawie zastosowanie. Mianowicie, weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Z kolei poprzednie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., podobnie jak przepisy w oparciu, o które zostało ono wydane (to jest art. 237 §1 pkt 2 i 3 Kodeksu Pracy), uznano za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie w tym przedmiocie wydał Trybunał Konstytucyjny w dniu 19 czerwca 2008 r., (sygn. akt P 23/07 - Dz. U. Nr 116, poz. 740). Oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd miał na uwadze przepisy nowego rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., w tym treść §11 ust. 1 cytowanego aktu wykonawczego, który stanowi, że do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. W tym miejscu trzeba podnieść, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, obowiązujące zarówno obecnie jak i w dacie orzekania przez organy obydwu instancji, a także w dniu wydania wobec skarżącego orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., wyznacza definicja sformułowana w art. 2351 Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem, jak zgodnie przyjęły oba organy sanitarne, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do przywołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz ustalenie, że zostało ono wywołane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Należy zaakcentować, że wystąpienie rzeczonych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszym przypadku przesłanki wynikające z cytowanego wyżej art. 2351 Kodeksu pracy nie wystąpiły łącznie. Jakkolwiek J.Z. domagał się stwierdzenia przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, to jednak nie została ona u niego zdiagnozowana przez kompetentne placówki służby zdrowia (I i II stopnia). Orzekające w niniejszej sprawie organy sanitarne opierając się o wyniki dochodzenia epidemiologicznego ustaliły, że skarżący w trakcie długoletniego zatrudnienia w różnych placówkach oświatowych na stanowiskach nauczyciela i wychowawcy wykonywał pracę związaną z narażeniem na nadmierny wysiłek głosowy. Bezsporną jest więc okoliczność długoletniego świadczenia przez niego pracy w warunkach szkodliwych, stwarzających potencjalne ryzyko powstania schorzenia określonego w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Należy jednak podkreślić, że stosownie do §8 ust. 1 przywołanego rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., podstawą wydania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w §5 omawianego aktu. W związku z powyższym skarżący był badany w dwóch jednostkach medycznych, to jest w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Lekarze orzecznicy obydwu wymienionych placówek diagnostycznych wykluczyli istnienie u niego choroby narządu głosu o charakterze zawodowym wskazując, że występujące u niego zmiany patologiczne świadczą o przewlekłym prostym nieżycie błon śluzowych gardła oraz krtani. Nie mają one natomiast cech klinicznych typowych dla przewlekłego schorzenia wskazanego w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, gdyż nie odpowiadają skutkom przeciążenia wysiłkiem głosowym. Zasadnie zatem, zdaniem Sądu, organy obydwu instancji przyjęły, że okoliczności sprawy nie uzasadniały wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Brak było bowiem przesłanek do rozstrzygania wbrew wnioskom płynącym z orzeczeń lekarskich, które w sposób jednoznaczny zaprzeczyły istnieniu podstaw do rozpoznania schorzenia wymienionego w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Trzeba zaakcentować, że tylko rozpoznanie zawodowego schorzenia przez lekarza specjalistę zatrudnionego w placówce służby zdrowia określonej w §5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. stanowi miarodajną podstawę upoważniającą organy sanitarne do stwierdzenia choroby zawodowej. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że kryteria te spełniają zarówno Poradnia Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., czyli placówki, których orzeczenia poprzedziły rozstrzygnięcia zapadłe w obydwu instancjach. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter kwalifikowanej opinii biegłego i stanowi zasadniczy dowód w sprawie, bez którego organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do stwierdzenia odmiennego schorzenia. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 §1 i art. 107 §3 K.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń. Zaprezentowany wyżej pogląd jest zgodny z utrwalonym stanowiskiem judykatury (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ.: LEX nr 315089, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 559/06, publ.: LEX nr 221953 oraz wyroki tutejszego Sądu: z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, publ.: LEX nr 508491 oraz z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 752/09, publ.: LEX Nr 599626). W tym kontekście skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż J.Z. nie przedstawił przeciwdowodu pozwalającego na zakwestionowanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniach placówek medycznych obu szczebli. Jakkolwiek wywodził, że schorzenie, na które się uskarża stanowi następstwo wieloletniej pracy w narażeniu na wysiłek głosowy, to jednak nie powołał się na żadne konkretne okoliczności bądź dowody (jak na przykład wyniki stosownych badań, opinie lekarskie czy też inna dokumentacja medyczna) mogące w sposób przekonujący świadczyć o trafności swoich twierdzeń, czy też poddawać w wątpliwość diagnozę postawioną przez lekarzy tych placówek. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało zgodnie z obowiązującym prawem i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.