IV SA/Gl 304/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi S.C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. odmówił stwierdzenia u S. C. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 5 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W pozycji tej ujęto przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej poniżej 50% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej były przypadki stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczeń odpowiednich normatywów higienicznych. W uzasadnieniu ustalił, iż strona pracowała w latach 1978-1995 w . Przedsiębiorstwie A w G., które obecnie uległo likwidacji, na stanowisku spawacza. Zatem była narażona na powstanie tej choroby. Jednak w upoważnionych placówkach medycznych nie rozpoznano tej choroby z powodu obniżenia natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej powyżej 50% wartości należnej w dacie, w jakiej ustało narażenie, tj. w roku 1995. Z powodu braku tegoż rozpoznania, będącego jedną z istotnych przesłanek pozwalających na stwierdzenie choroby zawodowej, do wydania pozytywnej decyzji dojść nie mogło. Na skutek odwołania S. C. zaskarżoną do Sądu decyzją, na podstawie art. 138 § pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Organ II instancji ustalił, że odwołujący się w latach 1978-1995 pracował jako spawacz w zlikwidowanym obecnie Przedsiębiorstwie A w G. Zatem był narażony na działanie czynników drażniących błonę śluzową dróg oddechowych (pyły i dymy spawalnicze). Jednak do stwierdzenia choroby zawodowej, oprócz pracy w warunkach szkodliwych konieczne jest rozpoznanie schorzenia jako choroby zawodowej i powiązanie go przyczynowo-skutkowo z tymi warunkami pracy. Tymczasem obie upoważnione placówki lekarskie wypowiadające się w sprawie nie rozpoznały tej choroby. Zarówno w orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r., jak też w orzeczeniu Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r., wskazano na brak spełnienia wymaganych kryteriów schorzenia w dacie ustania narażenia, a najdalej w rok po nim. Z dostępnej dokumentacji z przeprowadzonych w roku 1995 badań wynikała sprawność wentylacyjna płuc nie pozwalająca na uznanie schorzenia za chorobę zawodową z pozycji 5 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W świetle brzmienia cytowanej wyżej definicji tej choroby i okresu, w jakim po ustaniu narażenia objawy mogą uzasadniać jej stwierdzenie, późniejsze badania wykazujące spełnienie przesłanek w tej definicji zawartych, nie mają znaczenia. Orzeczenia te organ uznał za wiarygodne. Odwołanie zatem nie mogło odnieść skutku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc swe pokrzywdzenie tym rozstrzygnięciem, szczególnie w sytuacji złego stanu zdrowia, który w jego ocenie spowodowany został pracą w warunkach szkodliwych. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, chociaż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, co miało wpływ na przyjęty reżim prawny jej rozpatrzenia, gdyż poza tym postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a zaskarżoną decyzję oparto o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Jednakowoż dokonując kontroli jej legalności, a to po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zatem badając czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej P.p.s.a, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, jej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzona w niniejszej sprawie z urzędu ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała przede wszystkim, iż narusza ona prawo w stopniu dającym podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, co już uzasadnia jej wzruszenie. Zapadłe w sprawie decyzje wydano na podstawie cytowanych wyżej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (OTK – A z 2008 r. nr 5, poz. 82), zostało uznane za niekonstytucyjne, jak zresztą przepisy art.237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy stanowiące przepisy delegacyjne – upoważniające do jego wydania. Trybunał orzekł nadto, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku z Dzienniku Ustaw RP. Ogłoszenie tegoż wyroku miało miejsce w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. (Nr 116, poz. 740), stąd wspomniane przepisy utraciły swą moc z dniem 2 lipca 2009r. Obecnie odpadła przeto podstawa materialnoprawna zapadłych w sprawie decyzji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego wydano decyzję czy wyrok, mają bezpośredni wpływ na treść decyzji czy wyroku, przeto podlegają uwzględnieniu z urzędu przez sąd administracyjny nawet wówczas, gdy orzeczenie to zapadło po wydaniu zaskarżonej decyzji czy wyroku (tak odpowiednio: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 968/06 i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06 i z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1374/07 – publikowane w internetowej Centralnej Bazie Orzecznictwa). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność danego przepisu oddziałuje na treść tych rozstrzygnięć poprzez usunięcie z obrotu prawnego przepisu, na jakim je oparto, zatem bez względu na stanowisko stron wiąże organy i sądy. Do wyeliminowania takiego przepisu dochodzi przy tym ex tunc, czyli od początku z chwilą wejścia w życie wyroku, a więc z dniem jego ogłoszenia albo z innym dniem wskazanym w wyroku. Szersze wywody na ten temat, zwłaszcza co do zasięgu czasowego tych orzeczeń i skutków orzeczeń "odraczających" moc obowiązywania niekonstytucyjnych przepisów, są w tym miejscu zbędne, zwłaszcza że nie są one jednolicie ujmowane i budzą spory. Dość stwierdzić, że organy administracyjne orzekają na podstawie przepisów obowiązujących w tej dacie, przeto określenie późniejszej niż ogłoszenie wyroku utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów nie pozwala im na ich niestosowanie wcześniej. Dalej trzeba wyjaśnić, iż mimo że sądy administracyjne nie rozpatrują spraw merytorycznie (ściślej nie wydają orzeczeń merytorycznie rozstrzygających o przedmiocie sprawy), a kontrolują legalność decyzji (wojewódzkie sądy administracyjne) i wyroków (Naczelny Sąd Administracyjny), to jednak nie mogą przejść do porządku nad istotnymi okolicznościami zaszłymi później. Uwzględniają więc również fakty i prawo istniejące w dacie orzekania, a niemające miejsca w dacie orzekania w instancji niższej (czy przez organ). Tak też orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 843/09 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń). Oznacza to, że Sąd badający sprawę obecnie był władny ocenić aktualny stan faktyczny i prawny, nieistniejący w dacie orzekania przez organy. Przeto nie mógł pominąć tej okoliczności, że z dniem 2 lipca 2009 r. niejako definitywnie (w sensie formalnym, bo nadszedł termin określony w wyroku Trybunału, i materialnym, bo realnie przepisy te przestały istnieć w obrocie prawnym) utraciły moc przepisy zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przywołanym wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. W tej chwili pozbawione są przeto znaczenia spory, jakie jawią się na tle skutków tzw. odroczenia mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, a więc co do stosowania przepisów niekonstytucyjnych w tym okresie. Co więcej, w dniu 3 lipca 2009 r. weszły w życie: przepisy ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) dotyczące wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Po myśli art.145a k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu, na podstawie którego wydana została decyzja, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Ta zaś, jak głosi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jest podstawą uchylenia decyzji. Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się więc ostać bez względu na jej merytoryczną treść. Niemniej jednak Sąd dostrzegł inną jeszcze ważną okoliczność, a mianowicie nierozważoną przez organy kwestię reżimu prawnego właściwego dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Oto bowiem placówki medyczne obu instancji zgodnie powiadają o istnieniu u skarżącego przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, a także pozostawaniu go pod kontrolą poradni chorób płuc od lat 70-tych i poradni chorób zawodowych, gdzie przeprowadzono badania płuc w roku 1995. Nadto wskazują na istnienie dokumentacji medycznej w tym zakresie, której brak jest w aktach administracyjnych. Przeto wydane dla potrzeb sprawy orzeczenia nierozpoznające przedmiotowej choroby uchylają się spod kontroli, a przecież mają one charakter opinii, o jakiej mowa w art. 84 § 1 k.p.a. Tymczasem zagadnienie to ma nie tylko wpływ na ocenę stanu zdrowia i możliwość rozpoznania choroby zawodowej z uwagi na okres liczony od ustania narażenia, ale przede wszystkim determinuje podstawę prawną rozstrzygnięcia. Przy czym wspomniany okres w "zaprzeszłym" stanie prawnym nie był istotny, podobnie jak parametry niewydolności narządu oddechowego. Jeżeli więc do "rozpoczęcia" postępowania w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, doszłoby przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., to zastosowanie mogłyby mieć poprzednio obowiązujące przepisy (p. § 10). Tę regulację przyjęło również obecnie obowiązujące rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. (p. § 11 ust. 2). Przy czym godzi się wskazać na pojawiające się poglądy o niekonstytucyjności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), przykładowo w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt IV SA/Gl 96/09. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy konieczne będzie zatem uzupełnienie materiału sprawy o dowody w postaci dokumentów leczenia skarżącego w latach 70-tych i następnych oraz dowodów na okoliczność ewentualnego postępowania w sprawie choroby zawodowej będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Pozwolą one na przyjęcie właściwego reżimu prawnego rozpatrzenia sprawy. Następnie mając na uwadze brzmienie § 11 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz zebrany dotychczas materiał dowodowy organ wyda rozstrzygnięcie, które w przepisany sposób uzasadni. Co mając na uwadze, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie w trybie art. 152 tej ustawy pominięto ze względu na charakter (odmowny, a więc niekwalifikujący jej do wykonania w sensie ścisłym) zaskarżonej decyzji.