IV SA/Gl 438/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J. odmówił K.G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.G. W uzasadnieniu wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 298, poz.1769 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania K.G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia [...] K.G. zwróciła się do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – J.G. Organ podniósł, że z przedłożonego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, że J.G. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz.59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy dodał, że z dniem 14 października 2011 r. weszła w życie nowelizacja przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawodawca określił w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie jest bezsporne, iż J.G. jest osobą chorą, wymagającą opieki, którą sprawuje jego żona, nie mająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym organ podniósł, że negatywna przesłanka pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, nie ma wpływu na prawo osoby ubiegającej się o świadczenie, jeżeli małżonek osoby chorej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto dodał, że przepis powyższy nie daje podstaw do przyznania świadczenia wnioskodawcy, który opiekuje się chorym małżonkiem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, K.G. przedstawiła okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej oraz stanu zdrowia jej męża. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W konsekwencji - do sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dniu jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego określającymi tryb i zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Ponadto - zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, orzekający w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Odnosząc bowiem bezsporny stan faktyczny niniejszej sprawy do treści tego przepisu należało stwierdzić, że skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższą wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Konsekwencją tego orzeczenia była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacja ta nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednakże trafnie zwrócono uwagę w orzecznictwie, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad małżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r, sygn. akt IV SA/Po 512/12; także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11). Następna nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. powoduje, że literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Nieprawidłowa jest bowiem wykładnia, według której wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim małżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki małżonkiem, mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, gdyż jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższa wykładnia omawianego przepisu nie może zostać zaaprobowana w świetle cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz z uwagi na konstytucyjną ochronę podstawowych wartości, takich jak małżeństwo i rodzina, wymienione w art. 18 Konstytucji RP: Jest także sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok TK z 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz.107 i postanowienie TK z 1 czerwca 2010 r., P 38/09, OTK-A2010, nr 5, poz.53). Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Z tego powodu również w aktualnym stanie prawnym organy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Należy zatem odczytać treść art. 17 ust.5 pkt.2 lit. a cytowanej ustawy w ten sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia w przypadku zawarcia przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zrezygnuje z pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2009r, II SA/Gd 319/09). Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że przepis art. 17 ust.5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2010r., VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. II SA/Ol 456/11). Wbrew zatem błędnemu przekonaniu organu odwoławczego, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia, okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, wnosi o to świadczenie z tytułu opieki nad swoim małżonkiem. Z tego powodu stwierdzić należało, że decyzja organu odwoławczego narusza prawo materialne - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18, art. 67 ust.1 i art.71 ust.1 Konstytucji RP, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej, organ będzie zobowiązany do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto w świetle powyższej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należało także podkreślić, że nieprawidłowe jest również uznanie, iż okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem jest to, że wnioskodawca nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię wyżej wymienionego przepisu prawa.