IV SA/Gl 470/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "A" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie informacji publicznej, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, Stowarzyszenie "A" w B. w dniu [...] r. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ponieważ powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie (wniosek złożono na formularzu "PPF" przeznaczonym dla osób fizycznych), zarządzeniem z dnia [...] r. stronę wezwano o złożenie wniosku na urzędowym formularzu, według wzoru ustalonego dla osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej (symbol "PPPr"). Wnioskodawca złożył rzeczony formularz w dniu [...] r. potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że jest on stowarzyszeniem zwykłym, opiera swą działalność wyłącznie na społecznej, bezinteresownej aktywności swoich członków, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje jakichkolwiek przychodów. Równocześnie wskazano, że strona nie posiada żadnego majątku trwałego ani rachunków bankowych, zaś jedyne pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne pochodzą ze składek członkowskich, które jednak - z uwagi na trudną sytuację materialną członków - nie są uiszczane w sposób regularny. W tym miejscu wskazano, że roczne koszty ponoszone przez Stowarzyszenie w związku z realizacją celów statutowych wynoszą ponad [...] zł (co daje średnio miesięcznie około [...] zł na jednego członka) i obejmują one zakup niezbędnych materiałów biurowych, "cząstkową eksploatację sprzętu" oraz zakup znaczków pocztowych i kopert. Nadto podkreślono, iż członkowie Stowarzyszenia nie mogli z góry przewidzieć, że podejmowane przez ten podmiot działania spowodują konieczność zainicjowania postępowania sądowego, czego następstwem będzie obowiązek poniesienia opłat, które przekraczają ich możliwości płatnicze. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie przy tym z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku Stowarzyszenia "A" należy podnieść, iż w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza okoliczności niniejszej sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę. W pierwszej kolejności należy odnotować, że - jak wynika z treści Regulaminu stanowiącego kartę nr 20 akt niniejszej sprawy, wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym. W świetle art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.), podmiot taki uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich i w odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 cytowanej ustawy, nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. Z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, że skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków pieniężnych ani jakiegokolwiek majątku. Z kolei w pkt 8 wspomnianego Regulaminu określono, że jedynym źródłem finansowania są dla niego składki członkowskie, nie ustalając jednak ani ich wysokości ani częstotliwości, w jakiej powinny być uiszczane przez członków. W tym stanie rzeczy, rozstrzygając żądanie strony należy mieć w polu widzenia wielokrotnie akcentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, który rozpoznający wniosek w pełni podziela, a zgodnie z którym każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. W postanowieniu z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (podobne stanowisko wyrażone zostało w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, publ.: LEX nr 479098 oraz z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, publ.: LEX nr 551904). Innymi słowy, dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II OZ 1076/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zważywszy powyższe stwierdzić przyjdzie, że każde stowarzyszenie, a zatem także stowarzyszenie zwykłe, o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez zwiększenie liczby członków lub podwyższenie wysokości składek do poziomu gwarantującego sfinansowanie podejmowanych działań, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł. W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań uznano, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, od której art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy. Wyznaczając zakres działalności skarżącego podmiotu określono bowiem, że obejmuje on "występowanie z wnioskami i opiniami oraz zgłoszeniami do właściwych organów państwowych i samorządowych w przypadku naruszenia prawa" (patrz: pkt 10c Regulaminu Stowarzyszenia). Nie budzi zaś wątpliwości, że następstwem tego rodzaju działań jest udział w inicjowanych w ten sposób postępowaniach administracyjnych oraz - w przypadku gdy rozstrzygnięcie danego postępowania okaże się dla Stowarzyszenia niekorzystne - w postępowaniach przed sądem administracyjnym (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie). Trudno zatem zgodzić się z argumentem, jakoby członkowie Stowarzyszenia nie mogli przewidzieć, że implikacją działań stanowiących realizację jego celów może być konieczność inicjowania postępowań sądowoadministracyjnych. Równocześnie w Regulaminie tego podmiotu w ogóle nie ustalono wysokości składek. Nie określono też częstotliwości uiszczania tych należności ani jakichkolwiek zasad dotyczących ich opłacania. Tymczasem warto zwrócić uwagę, że - jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienie z 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885) - jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Odmiennie oceniać należy jedynie te sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. W konsekwencji, przyznanie stowarzyszeniu zwykłemu prawa pomocy byłoby uzasadnione jedynie w sytuacji, gdyby jego założyciele w sposób racjonalny określili źródła finansowania w wysokości zapewniającej pokrycie kosztów realizacji działalności tego podmiotu, jednak środki finansowe z rzeczonych źródeł nie zostałyby pozyskane z uwagi na okoliczności od nich niezależne. Taki stan rzeczy nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca, albowiem założyciele Stowarzyszenia "A", którzy powołali ten podmiot do życia we [...] roku, a zatem ponad dwa i pół roku temu, nie wskazując wysokości składek członkowskich, nie skonkretyzowali finansowych podstaw funkcjonowania tego podmiotu, które umożliwiłyby prowadzenie przedsięwzięć odpowiednich do założonej i realizowanej skali jego działalności. Rozstrzygając niniejszy wniosek zważono również, iż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe nie należą do znacznych (na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł), a tym samym nie sposób przyjąć, aby było to obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia nawet przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością nastawioną na maksymalizację zysku. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §2 pkt 2 tej ustawy.