IV SA/Gl 52/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny celem zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 100 zł, B.M. nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskodawczyni wywiodła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i dwojgiem małoletnich dzieci, zaś na dochód jej rodziny składa się pobierane przez nią wynagrodzenie za pracę (w systemie akordowym), w kwocie brutto 2.900 zł (netto około 2.000 zł) oraz wynagrodzenie jej męża, w wysokości brutto 4.000 zł (netto około 2.800 zł). Skarżąca dodała, że ponosi koszty stałe związane z zamieszkiwanym lokalem, w kwocie 700 zł miesięcznie, zaś pozostałe środki przeznacza na zakup żywności, odzieży oraz na spłatę zobowiązań kredytowych. Nadto strona oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Następnie, to jest zarządzeniem z dnia 16 lutego 2015 r. skarżącą wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, wykazanych we wniosku, poprzez: - udokumentowanie wysokości dochodu uzyskiwanego przezeń i jej męża; - udokumentowanie kosztów obciążających jej rodzinę z tytułu czynszu, opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne itd.), a także wydatków przeznaczonych na zakup leków oraz na spłatę zaciągniętych kredytów (pożyczek). Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. faktury VAT, paragony, dowody wpłaty, wyciągi bankowe, kopie umów kredytów (pożyczek) wraz z harmonogramami spłat itp. Odpowiadając na powyższe wezwanie, wnioskodawczyni przedłożyła jedynie wyciągi bankowe potwierdzające operacje dokonane na rachunkach bankowych należących do jej małżonka (za okres od 5 lutego do 4 marca 2015 r.) oraz do niej samej (za okres od 19 stycznia do 17 lutego 2015 r.). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Instytucja prawa pomocy przewidziana została bowiem celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem trudno przyjąć, aby skarżąca wykazała w sposób przekonujący, że do osób takich się zalicza. Wysokość dochodu netto przypadająca na jej rodzinę nie może być uznana za niską skoro - jak wynika z nadesłanych wyciągów bankowych - wynosi 5.159,07 zł (wynagrodzenia jej i jej męża, w kwotach odpowiednio 2.201,15 zł i 2.957,92 zł). Równocześnie wspomniane wyciągi bankowe dokumentują jedynie koszty stałe związane z utrzymaniem mieszkania, w kwocie 574,47 zł (opłaty za usługi telekomunikacyjne, w kwotach 57,81 zł oraz 254,40 zł, opłata za energię elektryczną, w wysokości 207,96 zł oraz składki ubezpieczeniowe, w kwotach 32,40 zł oraz 21,90 zł). Brak było przy tym podstaw do uwzględnienia ewentualnych innych stałych kosztów mieszkaniowych (czynsz, opłata za gaz itp.), albowiem żadne z nich nie zostały przezeń potwierdzone stosownymi dokumentami, choć B.M. została wyraźnie wezwana do przedstawienia takich dokumentów w piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. Skarżąca nie udzieliła także w niniejszym zakresie jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień. Po odliczeniu powyższej, udokumentowanej kwoty kosztów do dyspozycji wnioskodawczyni pozostaje więc ponad 4.600 zł i nawet uwzględniwszy, że należy ją pomniejszyć o konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości oraz odzieży dla czteroosobowej rodziny, nie budzi wątpliwości, że pozwala ona na zaoszczędzenie środków umożliwiających uiszczenie kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 100 zł, czyli najniższej wysokości wpisu pobieranej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (małżonek skarżącej – J. M. występuje wprawdzie równolegle jako skarżący w odrębnej sprawie zarejestrowanej przez tutejszym Sądem pod sygn. akt IV SA/Gl 42/14, jednak także tam wpis od skargi wynosi zaledwie 100 zł, a zatem suma należności obciążających ich z tego tytułu to 200 zł). Trzeba w tym miejscu przyznać, że skarżąca oraz jej mąż obciążeni są zobowiązaniami z tytułu spłat zaciągniętych kredytów. Nadesłane przez nią wyciągi bankowe nie pozwalają jednak na jednoznaczne ustalenie, jaka jest sumaryczna kwota tych zobowiązań. Obok bowiem obciążeń opisanych w tych wyciągach wyraźnie jako "spłata kredytu", "spłata karty" lub "odsetki - obciążenie", w kwotach: 131,85 zł i 248,80 zł (rachunek bankowy B.M.) oraz w kwotach: 67,19 zł oraz 200 zł (rachunek bankowy J.M.) - co daje ogółem 647,84 zł, wyciąg z rachunku bankowego skarżącego potwierdza także obciążenia, których tytuł i rodzaj nie został jasno określony. Chodzi w szczególności o obciążenia, w kwotach: 1.500 zł, 99,94 zł oraz 273,00 zł, odnośnie których wskazano w opisie wyłącznie oznaczenie adresata (bank i instytucja kredytowa) oraz podano sformułowanie "nr umowy...". W tej sytuacji można jedynie przypuszczać, że chodzi tu o należności w ramach umów kredytów bądź pożyczek, jednak nawet gdyby przyjąć, że tak jest, nie wiadomo, czy są to stałe miesięczne raty spłat, czy też np. spłaty za inny okres (np. za kilka miesięcy) bądź też innego rodzaju należności lub jednorazowe opłaty (prowizje, opłaty manipulacyjne itp.) należne bankowi w związku z udzieleniem tych kredytów. Równocześnie trzeba mieć w polu widzenia utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym sam fakt obciążenia spłatami kredytów lub pożyczek nie może mieć decydującego znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a, gdyż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym miejscu należy podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Skarżąca powinna mieć zatem świadomość, że to na niej spoczywa obowiązek wykazania, a więc udowodnienia bądź przynajmniej należytego uprawdopodobnienia, że zachodzą w jej przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie tego dobrodziejstwa procesowego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rozpoznanym przypadku trudno przyznać, aby wnioskodawczyni z obowiązku tego się wywiązała. Odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku, przedłożyła bowiem wyłącznie wyciągi bankowe, które potwierdzają jedynie część kosztów obciążających jej rodzinę i nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie rodzaju i charakteru wszystkich wydatków, które zostały w tych dokumentach ujęte. Należy tu zaakcentować, że uwzględnienie wniosku strony mogłoby nastąpić tylko wtedy, gdyby wykazała, że uiszczenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym naraziłoby ją lub jej rodzinę na uszczerbek, w rozumieniu art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., czyli innymi słowy na takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskującej i rozmiarem należycie udokumentowanych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby wykazała w sposób przekonujący aby ona i jej rodzina mogli ponieść tak dotkliwą szkodę wskutek uiszczenia kwoty 200 zł (2 * 100 zł - w dwóch przywołanych wyżej sprawach), jak również w następstwie opłacenia adwokata z wyboru - o ile udział takiego pełnomocnika w postępowaniu strona uważa za niezbędny. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.