IV SA/Gl 560/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Burmistrz C. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał M.F. zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w kwocie [...] zł jednorazowo. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że rozpatrując wniosek zbadał sytuację wnioskodawcy i uznał, że Ośrodek Pomocy Społecznej w C. nie jest w stanie pokryć w całości kosztów zakupu leków. Na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] wywiadu środowiskowego ustalił, że M.F. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga regularnego zażywania leków. Poza tym źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. Natomiast podczas wywiadu M.F. przedłożył recepty na kwotę [...] zł. Następnie organ wskazał, iż przyznając pomoc finansową wziął pod uwagę hierarchię zgłaszanych potrzeb, liczbę osób ubiegających się o pomoc oraz ilość posiadanych (ograniczonych) środków finansowych, które powodują, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie może w pełni zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Wskazał również, że w przyznawaniu pomocy opracowano własną politykę świadczeń, polegającą na uprzednim ustalaniu w jakiej wysokości dana osoba partycypuje w kosztach zakupu leków, przy założeniu maksymalnej wysokości pomocy na ten cel (do 150 zł w przypadku gdy osoba posiada własny dochód nieprzekraczający 100% kryterium dochodowego). Organ podniósł, że miesięczne koszty farmakoterapii przekraczają możliwości finansowe wnioskodawcy, dlatego pozostaje on pod opieką OPS, korzysta z jego świadczeń otrzymując okresowo potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Podkreślił również również, że wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i ma możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. W odwołaniu od powyższej decyzji M.F. wyraził swoje niezadowolenie z wysokości otrzymanej pomocy. Zdaniem odwołującego organ znając jego potrzeby i wydatki nie podjął działań w celu ich zabezpieczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał podstawowe przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące przyznania zasiłku celowego. Następnie Kolegium podniosło, że z wywiadu środowiskowego wynika, że M.F. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, długotrwale chorą, która prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka na piętrze w budynku należącym do jego syna P.F., jednak nie gospodaruje wspólnie z synem i swymi rodzicami, którzy również mieszkają w tym budynku. Strona uzyskuje zasiłek stały oraz pomoc w różnych formach od organu pomocy społecznej. Ponadto otrzymuje pomoc od rodziny w formie usługowej, okazjonalnie w formie żywności, nie musi opłacać czynszu. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochodem strony był wspomniany zasiłek stały w kwocie [...] zł, zatem kryterium dochodowe zostało spełnione. Organ odwoławczy powołując się na art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podkreślił, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co w konsekwencji oznacza, iż nawet przy spełnieniu przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek do jego otrzymania, nie każda osoba ubiegająca się o niego, musi go uzyskać. W ocenie Kolegium rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej należy mieć na względzie zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Organy są upoważnione do ograniczenia przyznanych świadczeń ze względu na szczupłość posiadanych środków i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Ostatecznie organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa. Organ I instancji przeprowadził bowiem należycie postępowanie wyjaśniające, dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji strony oraz wydał decyzję, która jest pozytywna dla strony i zabezpieczy wnioskowaną pomoc. M.F. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił organowi, iż zaskarżona decyzja została wydana w warunkach przekroczenia uznania administracyjnego. Skarżący zakwestionował brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u jego byłej żony i przyznanie pomocy w zbyt niskiej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę postulowało jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o przyznaniu M.F. zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakup leków i leczenia w wysokości [...] zł. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2013 r. poz. 182). Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie, kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe wynoszące, na dzień wydania decyzji, w przypadku osoby samotnie gospodarującej 477 zł) oraz w art. 7 (niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (tak w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415). Organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego, ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, że skarżący, jak stwierdził organ I instancji, pozostaje pod opieką Ośrodka, korzysta z jego świadczeń otrzymując okresowo potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Oznacza to, że jego potrzeby są na bieżąco monitorowane i zaspokajane odpowiednio do ich zasadności i możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. Z analizy sytuacji dochodowej skarżącego wynika, iż poza zasiłkiem stałym w kwocie [...] zł skarżący dysponował także zasiłkiem celowym na leki w kwocie [...] zł i zasiłkiem na żywność w kwocie [...] zł. Jednocześnie z materiału dowodowego wynika, że skarżący zamieszkuje w domu należącym do jego syna i nie ponosi opłat za mieszkanie, zaś wydatki domowe określa na kwotę [...] zł. W związku z tym jak ustalono w wywiadzie skarżący, spełniający co prawda ustawowe kryterium dochodowe, dysponował wolnymi środkami finansowymi umożliwiającymi mu choćby częściową partycypację w pokrywaniu swoich bieżących wydatków, do których zalicza się m.in. zakup leków. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego pokrywającego w części zgłaszaną potrzebę nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Słusznie jednocześnie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi, natomiast z rozstrzygnięcia organu I instancji wynika, że Ośrodek posiada ograniczone możliwości finansowe. Ponadto nie można tracić z pola widzenia faktu, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie pomoc w tym zakresie (art. 2 ust. 1 ustawy). Z przepisu tego wynika obowiązek wykorzystania własnych uprawnień i możliwości przez osoby wspierane pomocą społeczną. O ile zatem pomoc społeczna nie jest w stanie zaspokoić zgłaszanych przez skarżącego potrzeb w oczekiwanym przez niego rozmiarze, to winien on rozważyć możliwość uzupełnienia środków utrzymania chociażby w ramach obowiązku alimentacyjnego jego krewnych z katalogu zawartego w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli osoby te dobrowolnie nie przejawiają gotowości w udzieleniu pomocy. Dane z wywiadu środowiskowego dotyczące sytuacji finansowej krewnych skarżącego nie wykluczają skuteczności takich ewentualnych jego działań, zaś ich niepodejmowanie może uzasadniać ograniczenie wymiaru pomocy. Skarżący zamieszkuje przy tym razem z rodzicami i synem. Mimo deklarowanego prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego z wywiadu środowiskowego wynika, że pozostaje on z rodziną w poprawnych stosunkach i uzyskuje od niej pomoc (bezpłatne mieszkanie, pomoc usługowa, okresowo pomoc w formie żywności). Aktualnie nie jest zatem uzasadniona obawa, by w razie pojawienia się rzeczywiście trudnej sytuacji, pozostał on bez odpowiedniego wsparcia zarówno ze strony pomocy społecznej jak i rodziny. Końcowo już tylko Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01, Lex 77665; z 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, Lex nr 502005; z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Lex nr 500091; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Wprowadzenie w polityce świadczeń udzielanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej limitu na zakup leków maksymalnie do kwoty 150 zł, w przypadku gdy osoba posiada własny dochód nie przekraczający 100% kryterium dochodowego nie gwarantowało uzyskania przez skarżącego owej maksymalnej kwoty zwłaszcza, że z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynikało, że skarżący jest w stanie partycypować w kosztach zakupu leków. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i prawidłowego zastawania prawa materialnego, zatem nie zachodzą podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.