IV SA/Gl 853/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Adam Nita, Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Protokolant Specjalista Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy H. z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej, po rozpatrzeniu odwołania B. S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy H. z dnia [...] r. , nr [...]. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wójt Gminy H. zmienił swoją decyzję z dnia [...]r., nr [...], poprzez uchylenie B. S. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem, P. S., w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w wysokości 400 złotych, od dnia 1 marca 2017 r. Organ wskazał, że z oświadczenia wnioskodawczyni złożonego w dniu 6 marca 2017 r. wynikało, że w dniu 1 marca 2017 r. podjęła pracę w wymiarze 1/[...] etatu u dotychczasowego pracodawcy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy H. zmienił swoją wcześniejszą decyzję z [...] r. ograniczając okres pobierania zasiłku opiekuńczego przez stronę do dnia 28 lutego 2017 r. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie podnosząc, że podjęcie pracy w wymiarze 1/[...] etatu nie narusza obowiązku sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] r., nr [...], uchyliło decyzję organu z [...]r. przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, "A" Spółka z o.o. z/s w C., w charakterze [...] w [...] w K. w wymiarze 1/[...] etatu, na podstawie pisemnej zgody, bez zawarcia nowego stosunku pracy. Zakład pracy znajduje się blisko miejsca zamieszkania wnioskodawczyni i jest czynny codziennie, przez całą dobę. W trakcie świadczenia przez stronę pracy dzieckiem zajmują się ojciec i dziadkowie. Na podstawie wypisu z ewidencji czasu pracy ustalono, że strona świadczyła pracę w wymiarze 10 dni po 4 godziny dziennie oraz 1 dzień w wymiarze 6 godzin (marzec 2017 r.), 8 dni po 4 godziny dziennie oraz 3 dni po 2 godziny dziennie (kwiecień 2017 r.) i 7 dni po 4 godziny dziennie oraz 7 dni w wymiarze 2 godziny dziennie (maj 2017 r.) W ocenie organu wnioskodawczyni świadcząc pracę w takim wymiarze nie ma kontaktu z dzieckiem. W odwołaniu od ww. decyzji B. S. podniosła, że podjęta przez nią praca jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem, gdyż opieka nad dzieckiem nie oznacza całodobowego z nim przebywania. Powołała się na pisma z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przyjął, że okoliczności związane z pracą B. S., a więc jej charakter, wymiar i sposób wykonywania świadczą o braku możliwości pogodzenia pracy z opieką nad dzieckiem. Wnioskodawczyni pracuje około 10 do 14 dni w miesiącu w przedziale czasowym od 2 do 6 godzin dziennie. W tym czasie opiekę nad dzieckiem sprawują jego ojciec bądź dziadkowie. Organ podkreślił, że art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi o uniemożliwieniu, a nie o całkowitym wyłączeniu opieki nad dzieckiem. W ocenie organu odwoławczego odwołująca się w okresie wykonywania pracy nie sprawuje faktycznie opieki nad dzieckiem w związku z podjętym zatrudnieniem. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r., B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach , zarzucając jej naruszenie art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 186 2 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1666) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że podjęcie pracy w wymiarze 1/[...] etatu uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518), w myśl którego dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Obecne brzmienie art. 10 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy, wprowadzone art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy i innych ustaw (Dz. U. Nr 237, poz. 1654), miało na celu aktywizację zawodową osób korzystających z urlopu wychowawczego i sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem. Do dnia wejścia w życie ww. zmiany podjęcie każdego zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego skutkowało utratą uprawnienia do przedmiotowego dodatku niezależnie od tego, czy uniemożliwiało sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Jednocześnie dokonując wykładni art. 10 ust. 1 i 5 pkt 3 ustawu o świadczeniach rodzinnych należy mieć również na względzie treść art. 186² § 1 k.p., w myśl którego pracownik w czasie urlopu wychowawczego ma prawo podjęć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Zatem po wejściu w życie przepisów zmienionej ustawy, samo podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej nie wyklucza możliwości pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Możliwość skorzystania z tego dodatku wykluczają tylko takie formy zatrudnienia, które uniemożliwiają sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Inne rozumienie tej regulacji, czyniłoby korzystanie z niej całkowicie iluzorycznym. Na tle przywołanych uregulowań prawnych w doktrynie i orzecznictwie prezentowane są dwa różne stanowiska co do stosowania ww. przepisów. Zgodnie z pierwszym, wyrażonym w wyroku NSA z dnia 25 marca 2011 r., I OSK 2066/10, podjęcie zatrudnienia w okresie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wyjątkowo, wtedy gdy nie doprowadzi do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Istotą takiej osobistej opieki jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie dziecku niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne. Należy przy tym dodać, że NSA orzekał w zgoła odmiennym stanie faktycznym, w którym zatrudnienie wynosiło 20 godzin tygodniowo, codziennie w godzinach od 8 do 12 i w wymiarze 1/2 etatu. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dla poparcia swojego stanowiska powołał się właśnie na ww. wyrok, który w ocenie Sądu nie jest miarodajny z uwagi na inny stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie.. Natomiast według drugiego stanowiska sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby, przez krótsze (kilkugodzinne), bądź dłuższe (kilku czy kilkunastodniowe) okresy. Wskazuje się, że wprowadzenie możliwości podjęcia zatrudnienia przez osoby korzystające z urlopu wychowawczego i zachowania prawa do przedmiotowego dodatku nie mogło mieć charakteru pozornego i sprowadzać się do wykonywania w zasadzie jednego typu pracy, a mianowicie wykonywanej w domu. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić tego typu ograniczenia, to wskazałby to w przepisie, a nie przyjmowałby rozwiązania w przyjętej wersji (np. M Włodarczyk, Komentarz bieżący do art. 1862 k.p. Lex 2012, a także m.in. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., akt II SA/Sz 497/13, oraz z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Sz 878/14, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r., II SA/Go 311/14, WSA w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2014 r., IV SA/Gl 392/14, oraz z dnia 27 października 2015 r. IV SA/Gl 162/15). W obu prezentowanych wyżej stanowiskach zgodnie przyjmuje się, że tak skonstruowana norma wymaga, aby dokonać indywidualnej oceny konkretnego przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności związane z pracą, tj. jej charakter, wymiar oraz podstawowy warunek, że praca ta nie zniweczy celu urlopu, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem. Sąd w składzie niniejszym podziela argumenty prezentowane w drugim z prezentowanych stanowisk. Przedmiotowy dodatek nie przysługuje jedynie wówczas, gdy osoba pozostając na urlopie wychowawczym podejmuje zatrudnienie lub taką formę zatrudnienie, które uniemożliwiają sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W konsekwencji nie czyni zadość powyższemu wymaganiu takie zatrudnienie, które jedynie ogranicza sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, ale tej opieki nie uniemożliwia. Ustawa stanowi, że uniemożliwienie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ma nastąpić "w okresie korzystania z urlopu wychowawczego", a nie "w okresie wykonywania zatrudnienia lub pracy zarobkowej". Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem należy odnieść do całego okresu korzystania z urlopu wychowawczego, a nie tylko do tej części okresu, kiedy rodzic korzystający z przedmiotowych dodatków faktycznie wykonuje pracę zarobkową. W świetle art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych praca wykonywana przez rodzica przebywającego na urlopie wychowawczym poza miejscem zamieszkania (miejscem sprawowania opieki nad dzieckiem), która wyklucza możliwość pobierania dodatku. Natomiast praca zarobkowa podjęta przez rodzica w ograniczonym wymiarze godzin, nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Podobne rozumienie art. 10 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy prezentują autorzy opracowania "Urlop wychowawczy i związane z nim uprawnienia socjalne" Agnieszka Górnicz-Mulcahy, Monika Lewandowicz-Machnikowska, którzy stwierdzili, że ograniczenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w związku z podjęciem pracy nie należy utożsamiać z uniemożliwieniem wykonywania tejże opieki, a tym bardziej z jej zaprzestaniem (publ. w: Księga dla naszych kolegów: prace prawnicze poświęcone pamięci doktora Andrzeja Ciska, doktora Zygmunta Masternaka i doktora Marka Zagrosika/pod red. Jacka Mazurkiewicza. - Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, 2013. (Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego) (e-Monografie; nr 36, str. 135). W niniejszej sprawie organy w żaden sposób nie wykazały, aby skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na swoim synem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, koncentrując się jedynie na fakcie podjęcia przez skarżącą pracy w wymiarze 1/[...] etatu, obejmującym maksymalnie 6 godzin dziennie i maksymalnie 14 dni w miesiącu, co ich zdaniem automatycznie stanowi negatywną przesłankę przyznania dodatku do świadczenia rodzinnego. Oczywiście praca skarżącej uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, jednak wyłącznie w okresie faktycznego jej wykonywania. Jest to ustalenie niewystarczające do stwierdzenia, że skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na dzieckiem w całym okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wykonywanie pracy w wymiarze 1/[...] etatu wprawdzie ogranicza sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jednak nie uniemożliwia wbrew twierdzeniom organów wykonywania tej opieki, a zatem nie może skutkować zastosowaniem w niniejszej sprawie art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. ), orzekł jak w sentencji.