IV SA/Gl 90/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Społecznej Rady Oświatowej w K. na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, [...] Społeczna Rada Oświatowa w K. złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskujący podmiot jest stowarzyszeniem zwykłym, opiera swą działalność wyłącznie na społecznej, bezinteresownej aktywności swoich członków, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Równocześnie wskazano, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku trwałego ani rachunków bankowych, zaś jedyne pozostające w jego dyspozycji środki pieniężne pochodzą ze składek opłacanych w miesięcznej wysokości [...] zł przez siedmiu członków i przeznaczane są na pokrycie kosztów korespondencji prowadzonej w sprawach należących do zakresu jego statutowej działalności. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie przy tym z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku [...] Społecznej Rady Oświatowej należy podnieść, iż w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza okoliczności niniejszej sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę. W pierwszej kolejności należy odnotować, że - jak wynika z §1 ust. 2 "Regulaminu działalności" [...] Społecznej Rady Oświatowej z dnia [...] (vide: karta nr 20 akt sprawy), wnioskujący podmiot jest stowarzyszeniem zwykłym. W świetle art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.), uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich i w odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 tej regulacji nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. Jak wynika z treści wniosku, skarżące Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku i jedynym źródłem finansowania są dla niego składki uiszczane przez członków w liczbie 7 osób, w kwocie po [...] zł, co daje ogółem zaledwie [...] zł w skali miesiąca. Pomimo to uznano, że instytucja prawa pomocy nie może mieć wobec niego zastosowania. Zasadnicze znaczenie dla takiego stanowiska miał bowiem wielokrotnie podkreślany w orzecznictwie sądowym pogląd, który rozpoznający wniosek w pełni podziela, a zgodnie z którym każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. W postanowieniu z 30 września 2009 r. sygn. II OZ 801/09 (publ.: internetowa centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wszak wskazał, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (podobnie w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, publ.: LEX nr 479098 oraz z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, publ.: LEX nr 551904). Innymi słowy, dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2010 r., sygn. II OZ 1076/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zważywszy powyższe stwierdzić przyjdzie, że każde stowarzyszenie, a zatem także stowarzyszenie zwykłe, o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez zwiększenie liczby członków, podwyższenie wysokości składek do poziomu gwarantującego sfinansowanie działalności, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł. W tym stanie rzeczy uznano, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, od której art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy. Wyznaczając zakres działalności skarżącego podmiotu określono bowiem, że obejmuje on "udział w postępowaniach administracyjnych, cywilnych, karnych i innych sprawach prowadzonych na podstawie przepisów prawa" (patrz: §4 ust. 1 lit. e "Regulaminu działalności"). Równocześnie ustalono wysokość składek w kwocie [...] zł od każdego członka, czyli ogółem zaledwie [...] zł, co de facto uniemożliwia realizowanie celów statutowych, pozwalając jedynie na pokrycie kosztów korespondencji. Warto tu zwrócić uwagę, że - jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienie z 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885) - jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Odmiennie oceniać należy jedynie te sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. W konsekwencji, przyznanie stowarzyszeniu zwykłemu prawa pomocy byłoby uzasadnione jedynie w sytuacji, gdyby jego założyciele określili źródła finansowania w wysokości zapewniającej pokrycie kosztów realizacji działalności tego podmiotu, jednak środki finansowe z tych źródeł nie zostałyby pozyskane z uwagi na okoliczności od nich niezależne. Tymczasem taki stan rzeczy nie ma w niniejszym przypadku miejsca, albowiem założyciele [...] Społecznej Rady Oświatowej, którzy powołali do życia to Stowarzyszenie w roku [...] (w tym roku sporządzono wszak jego regulamin działalności), a zatem ponad [...] lat temu, określili rozmiar składek członkowskich na bardzo niskim poziomie, a równocześnie we wniosku nie wskazano przeszkód, które uniemożliwiałyby pobieranie rzeczonych składek w wysokości odpowiedniej do założonej i realizowanej skali działalności tego podmiotu. Podejmując rozstrzygnięcie zważono również, iż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe nie należą do znacznych (na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 300 zł), a tym samym nie sposób przyjąć, aby było to obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia nawet przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością nastawioną na maksymalizację zysku. Zważywszy wszystkie przywołane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.